Мэтт Фоли: "Өзен бойындағы фургонмен" тұратын мотиватор

Кіріспе

саясаткер Мэтт Фоули – Крис Фарлидің "Saturday Night Live" комедиялық бағдарламасындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Фоули – мотивациялық спикер, бірақ оның мінез-құлқы осындай қызметтегі адамдарға тән емес: әдетте мотивациялық спикерлер сәтті және тартымды болса, ал Фоули – тікенді, ұқыпсыз және өмірінде қиындыққа тап болған. Бұл кейіпкер алғашқы көрсетілімдерде танымал болды және Фарлидің ең әйгілі кейіпкерлерінің біріне айналды.

Тарих

Кейіпкерді Боб Оденкирк ойлап шығарды. Фарли кейіпкерді «Saturday Night Live» актерлік құрамына кірмес бұрын «The Second City» комедиялық труппасында жұмыс істеген кезінде таныстырды. Фарли кейіпкерге Маркет университетінің регби командасының ойыншысы, Армияның капелланы, кейін Чикаго маңындағы Арлингтон Хайтс қаласындағы Рим католик шіркеуінің дін қызметкері болған досының есімін қойды. 1990 жылы «Чикаго Reader» газеті сахналық нұсқасын қарап, былай деп жазды:

«Крис Фарли, тіпті ол дауыс күшімен Сэм Кинисонды еліктесе де, «Мотивация» фильмінде керемет. Ол балаларын дұрыс жолға салу үшін ата-аналар жалдаған есірткіге тәуелді адамды сомдайды – бұл кері психологияның шектен тыс нұсқасы». Мэтт Фоули «Saturday Night Live» скетчтерінде сегіз рет пайда болды. Әдетте әр скетчтің басында Фоулиді біреу топтың алдына шақырып алып, сөз сөйлейтін еді. Скетчтерде Фарлидің физикалық комедиясы жиі кездесетін, мысалы, шамадан тыс кофеін ішкен Фолидің белсенді қимылдары мен секіріп жүруі, көбінесе жиһазды бұзуы. Әр скетчтің соңында оны әдетте сөйлеген жерінен ығыстырып шығарады, ал қалған адамдар бірігіп, оны таңғалып, қорқынышпен талқылайды. Оның мақсаты әдетте өзінің ерекше өнер көрсетуімен құлатылып жатса да, тыңдаушылар одан жаңылғандықтан, оның нәтижесі көбінесе сәтті болады. Кейіпкердің тұңғыш рет пайда болуы соншалықты танымал болды, Фарли оны өзінің ең танымал рөтіне айналдырды және SNL мен өмірінің соңына дейін фильмдерде, кейде өзін жарақаттап алатын, оны көп рет қайталады. Висконсин штатының тумасы болғандықтан, Фарлиден 1994 жылғы Rose Bowl банкетінде осы кейіпкерді сомдауды сұрады. Ол сол жылы UCLA Bruins командасымен ойынға шығатын Висконсин Бэджерс футбол командасына комедиялық «мотивациялық сөз» айтты, нәтижесінде команда 21–16 есебімен жеңіске жетті. Дэвид Спейдтің басты рөлдердің бірінде түскен фильмді түсіру жоспарлары 1997 жылы Фарлидің қайтысынан кейін тоқтатылды.

Тұлғасы мен сыртқы келбеті

Фоли шалақы, тершең, семіз, ұқыпсыз және сәнсіз. Ол нашар әлеуметтік дағдыларды көрсетеді, жиі ашуланып, көбінесе аудиториясын кемсітеді және қорлайды, сондай-ақ цинизмге беріліп, өзінің нашар өмірлік таңдауларына өкінеді, олар туралы жиі айтады. Фолидің айтулы сөзі – тыңдаушыларын өзі сияқты болуы мүмкін екендігі туралы ескерту: "35 жаста, үнемі мемлекеттік ірімшік жеп, үш рет ажырасып, өзен жағасындағы фургонға қоныстанған!" Көптеген қойылымдарда аудиторияның бір мүшесі жеке жетістігін айтқанда, Фоли келемездеп жауап береді: "Жарайды, ла ди фрикин да!", "Ойбай-ай, не десім!" немесе осыған ұқсас сөздер айтады. Фолидің әдеттегі киімі – тым кішкентай көк-ақ клеткалы спорттық пиджак, тым үлкен ақ көйлек, қатты жасыл галстук, қара мүйіздік әйнек, үнемі жоғары тартып тартатын шалбар, қол сағаты, мокасин және майлы сары шаш. Түрмедегі қойылымда ол көк джинсы және "3307" нөмірі бар джинсалық көйлек киеді, сонымен қатар сағатын, әйнегін және айқыш белгісі бар әшекейін сақтайды (ол өзен жағасындағы фургонның татуировкасының өзі жасағанын да айтады). Басқа бір қойылымда, сауда орталығында Санта рөлінде жұмыс істегенде, ол қара қар етік киген стереотиптік Санта киімін киеді. Ол кофе және кофеинді өнімдерді шектен тыс ішеді, нәтижесінде жоғары белсенділік байқалады. Фолидің дерлік барлық қойылымында эспрессо немесе кофе ішетіні, NoDoz қабылдайтыны және тіпті фитнес сабағын өткізу үшін кофе құмырасы бар сумкасын спорт залына әкелетіні айтылады. Клиенттері оның презентациясын бастамас бұрын кофе ішетіні немесе кофе дәндерін жейтіні туралы жиі айтады.

Белгілі тұлғалар

Кейіпкердің дебюттік қойылымы (8 мамыр 1993 жылы) SNL тарихындағы ең жақсы сегменттердің бірі деп аталды. Көрермендердің ынталы қабылдауы және сахнадағы Дэвид Спейд пен Кристина Апплегейттің жасырын күлкісі эскиздің танымалдылығын арттырды. Фарлидің ерекше физикалық қимылдарының бірі Спейдтің "көздікпен ойын" деп атаған әрекеті болды, ол Фарли көзілдірігін көтеріп, түсіріп, "Эй, әке, жақсы көре алмаймын, сол жақта Билл Шекспир тұр ма?" дейтін. Ал ең есімде қаларлық қимылы – Фарли тікелей эфирде орындаған әрекеті болды, ол бір қолымен шалбарын түзетіп, екінші қолымен белбеуінің қапталғы бөлігінен, шалбарының артқы жағынан ұстап тұрды. Эскизде Фоули Спейд пен Апплегейт сомдаған екі жасөспірімді үйдің тазалаушысы олардың үйінен марихуана салынған қапты тапқаннан кейін "дұрыс жолға оралуға" шақыруға тырысады. Фоули оларды ынталандыруға тырысқанда, олардың "ешқандай пайдасы болмайтынын" және "өзен жағасындағы фургонға қоныстануға" дейін баратынын қайта-қайта айтады. Фоули Спейдтің кейіпкерімен дос болуға тырысып, оның барлық жеріне ілесіп жүретінін айтады, өзін оның көлеңкесімен салыстырып, тұрған жерінен секіріп, кофе үстеліне құлайды, бірақ бір сәттен кейін өзін жинап алады. Басқа актерлар Фарлидің мұндай әрекет ететінін білмеген, олардың таңғалу реакциясы шынайы болды. Эскиз Фоулидің отбасының мәселелерін шешудің жалғыз жолы – олармен бірге тұру екенін айтуымен аяқталады. Апплегейт қорқып, оған рұқсат бермеуін өтінеді және енді ешқашан марихуана шекпеуге ант етеді. Содан кейін Фоули үйден шығып, фургонынан "жабдықтарын" әкеледі; Хартман оны есіктен шығарып, ол кеткен сәтте есікті жауып, оны сыртта қалдырады, ал отбасы кейін татуласып, бір-бірін қаншалықты жақсы көретінін мойындайды. 1994 жылдың 19 ақпанындағы кезекті қойылымда Мэтт түрмеде қиын жағдайға түскен жасөспірімдерді "дұрыс жолға салу" бағдарламасы арқылы түзетуге тырысады; ол алимент төлемегені үшін үш жылдан бес жылға дейін сотталды (оның "үш рет ажырасқанымен сәйкес). Эскизге кірмес бұрын Мэттің түрмедегі тұрғын әріптесі Дэшоун Пауэрс (Мартин Лоуренс) оны "бір апта жеке бөлмеде, тек кофе дәні жеп өткізген" деп таныстырады. Мэтт жасөспірім қылмыскерлерді қорқытуға тырысып, "Құдайға шүкір, өзен жағасындағы фургонға қоныс аударғандағыдай" дейді. Эскиз әдеттегі Фоули сценарийіне сәйкес, ол кофе үстелі орнына түрме қабырғасынан құлайды, бұл оның және басқа тұтқындардың қашуына әкеледі. Кейіпкердің ерекшелігі – Джордж Форменнің бокспен айналысу үшін тым қартайғанын және әлсіз екенін ойлаған эскизі. Өзен жағасында серуендеп жүргенде ол Фоулидің фургонына кездеседі. Фоули әдеттегі айқай-шуына бармай, Форменге гамбургер пісіру сияқты бірқатар тапсырмаларды орындауға бұйрық береді, бұл жұмыстың "шеберлікке" қатысты екенін айтады. Формен ақырында Фоулидің өзінен пайдаланып жатқанын түсінгенде, оған соққы береді, бұл Форменге әлі де күресе алатынын түсінуге мүмкіндік береді, ол әлем чемпионатын жеңіп алады. Содан кейін Формен осы оқиғалардың тарихын Тим Медоуске айтып береді, ол неге Форменге гамбургер пісіріп жатқанын таңғалады, тек оған "Неге екенін білесіз бе? Шеберлік үшін!" деп жауап береді. Фолидің қатысуымен түсірілген жалғыз суық ашылуда (1995 жылдың 15 сәуірінде) кейіпкер венесуэлалық екі жасөспірімді ынталандыруға тырысады. Мэтт оларға өз ана тілінде: "Yo vivo en van cerca de un rio!" деп, оларды қозғауға тырысады. Алайда, жасөспірімдердің әкесі (Майкл МакКин) Мэттке өзінің және балаларының ағылшын тілін жақсы білетінін айтады, оған Фоули: "Padre, dame un favor, y cállate su grande YAPPER!" деп жауап береді. Эскизде Фоули аудиторияны мазақтап, тұрмыстық заттарды сындырып, қандай да бір жолмен өзінің мотивациялық мақсаттарына жетеді. Фарли сондай-ақ 1994 жылдың 14 қаңтарында Конан О'Брайенмен кешкі бағдарламада Мэтт Фоули рөлінде пайда болды. 1997 жылы All That бағдарламасында қонақ ретінде Фарли Chef Farley рөлінде болашақ SNL актерлік құрамының мүшесі Кенан Томпсонмен "Рэндимен тамақ пісіру" эскизінде пайда болды. Ол Фолидің көптеген мінез-құлқын қолданды.

The character's debut performance (May 8, 1993) has been called one of the best segments in SNL history. The reception of the audience combined with visible stifled laughter from David Spade and Christina Applegate on stage added to the popularity of the sketch. Notable physical gestures from Farley included what Spade referred to as "the thing with the glasses" when Farley lifted his glasses on and off of his face commenting, "Hey Dad, I can’t see real good, is that Bill Shakespeare over there?" and perhaps the most defining gesture was one that Farley saved for the live performance when he alternated hands adjusting his trousers, grabbing the hilt of his belt with one hand and the back of his pants with the other. In the sketch itself, Foley attempts to motivate two teens, played by Spade and Applegate, to "get themselves back on the right track" after the family's cleaning lady finds a bag of marijuana in their home. Foley's attempt to motivate them falls short when he repeatedly insists that they're "not going to amount to jack squat" and will end up "living in a van down by the river!" Foley attempts to endear himself to Spade's character by telling him they're "gonna be buddies" and that everywhere he goes, Foley will follow. Comparing himself to Spade's shadow, Foley jumps about where he is standing and then dives into the coffee table, though he picks himself up moments later. None of the other cast members knew that Farley was going to do this and their startled reactions are genuine. The sketch ends with Foley offering that the only solution to solve the family's problems is for him to move in with them. Horrified, Applegate begs him not to, vowing never to smoke pot again. Even so, Foley leaves the house to get his "gear" from his van; Hartman leads him out the door and then, the moment Foley leaves, immediately slams it shut and locks him out, the family then reconciling and admitting to how much they love each other. A later performance on February 19, 1994, features Matt in prison attempting to motivate troubled teens in a scared straight program; he was imprisoned for three to five years for non payment of alimony (consistent with him being "thrice divorced"). Before entering the sketch, Matt is introduced by his cellmate Deshawn Powers (Martin Lawrence) as "just finished a week in solitary, eating nothing but coffee beans." Matt attempts to scare the juvenile delinquents by commenting in a slightly different manner that he "wished to dear God, that he was living in a van down by the river!" The sketch followed the usual Foley routine with him falling through the prison wall instead of a coffee table, which eventually led to his and the other inmates' escape. In a notable departure for the character, a sketch featured George Foreman contemplating that he was too old and weak to continue boxing. During a walk by the river, he stumbles upon Foley's van. Foley, rather than engaging in his usual tirades, orders Foreman to perform a series of tasks for him, such as grilling hamburgers, claiming the work is "for dexterity". When Foreman eventually determines Foley is taking advantage of him, he punches Foley, causing Foreman to realize he can still fight, and he goes on to win the world championship. Foreman then is shown reciting the story of these events to Tim Meadows, who wonders aloud why he is cooking hamburgers for Foreman, only to be told, "You know why! For dexterity!" In the only cold open featuring Foley (April 15, 1995), the character attempts to motivate a pair of Venezuelan teens. Matt attempts to get through to them by motivating them in their native Spanish, saying "¡Yo vivo en van cerca de un rio!" However, the teenagers' father (Michael McKean) informs Matt that he and his children are fluent in English, to which Foley responds "¡Padre, dame un favor, y cállate su grande YAPPER!" The sketch again features Foley mocking his audience, breaking household objects, and, somehow, succeeding in his motivational goals. Farley also appeared as Matt Foley on Late Night with Conan O'Brien on January 14, 1994. In a 1997 guest appearance on All That, Farley appeared as Chef Farley opposite future SNL cast member Kenan Thompson in a "Cooking with Randy" sketch. He used many of Foley's mannerisms.

Пародиялар

Family Guy 20-шы маусымының үшінші эпизодында Питер Гриффин Хэллоуинге сол кейіпкерге айналып киінеді және Фарлидің өлімін "Голливуд тарихындағы ең болжанды өлім" деп атап өтеді.