Кіріспе

Британдық тарихшы (1855–1929)

Томас Фредерик Тут (28 қыркүйек 1855 – 23 қазан 1929) – орта ғасырлар тарихын зерттеген британдық тарихшы. Ол 1906 жылы Тарихи қауымдастықтың негізін қалаушылардың бірі болды.

Ерте өмір

Лондонда туған ол Сент-Олав грамматикалық мектебінің оқушысы, сол кезде Саутварк қаласында орналасқан, Оксфордтың Баллиол колледжінің түлегі және Пемброук колледжінің мүшесі болды. Бірақ Олл Соулс (1879) және Линкольн колледждерінде тұрақты стипендия ала алмағандықтан, оның алғашқы академиялық қызметі Лампетердегі Сент-Дэвид университетінің колледжінде (қазіргі Уэльс университеті, Лампетер) болды, онда ол «Ағылшын және заманауи тілдер профессоры» лауазымын атқарды. Лампетерде жұмыс істеген кезінде Тут «Ұлттық биографиялық сөздік» үшін көптеген мақалалар жазды, соның ішінде теолог Роуленд Уильямсқа арналған мақаланы да дайындады. Ол валли тілін үйренді, валли тарихы туралы жазды және дәріс оқыды, сондай-ақ «Ұлттық биографиялық сөздікке» көптеген валли мақалаларын, оның ішінде заманауи және орта ғасырлық тұлғалар туралы жазбаларды қосты. Оның ұрпақтары осы әсерлі өмірбаяндық эсселердің көптігі жас, отбасылық өмір құрған академиктің қаржылық қиындықтарына байланысты болды деседі. Дегенмен, бұл Туттың жазбаларының құндылығына және оның жазушы ретінде қалыптасуына толыққанды баға бермейді. Тут оқулықтар жазуға да бейімділік танытты, ол ағылшын орта ғасырлық тарихын ғана емес, сонымен қатар Еуропа орта ғасырлары туралы да қысқаша мәліметтер берді. Осы мәтіндердің кейбіреулері мектептерде ұзақ жылдар бойы қолданылды. Боудлер отбасы мүшелері жинаған және колледждің негіздеушілер кітапханасында сақталған құнды Лампетер трактаттарының тарихи маңызы Т. Ф. Тут колледжге келгенге дейін толыққанды бағаланбаған сияқты. Досы С. Х. Фертпен бірге, ол бірнеше жыл бойы Сент-Дэвидтің сыртқы сарапшысы болды, Тут жинақты ұмытылғандықтан құтқарып, жетпіс екі томды қайта бастыруды ұйымдастырды, кейбіреулерінің мазмұнын қайта құрастырды және, мысалы, жинақ бойынша шашырап кеткен Азамат соғысы мен Ұлыбритания Достастығының газеттерін хронологиялық тәртіппен төрт томға біріктірді. Тут осы кезеңде Лампетер штатының ең көрнекті мүшесі болды және көп ұзамай тарих профессоры атанды.

Тарих профессоры

1890 жылы Тут Лэмпетерден кетіп, Манчестердегі Оуэнс колледжінде тарих профессоры болды (Виктория университетінің құрамына кіретін колледж), онда 1925 жылға дейін қызмет етті (1903 жылы бұл Манчестер университетіне айналды). 1894 жылы Глазгодағы профессорлық қызметке ие бола алмады. Тут Джеймс Тейтпен бірге «Манчестер тарихи мектебінің» екі маңызды өкілі болды және ең белгілісі 6 томдық «Ортағасырлық Англияның әкімшілік тарихы» еңбегімен танылды. Оның әсері бүгінге дейін сақталып келеді және 40 жыл бойы ортағасырлық Англия тарихының зерттелуіне бағыт берді. Патшалық биліктің әкімшілік құжаттарын жан-жақты зерттеу арқылы, үкіметтік әдістердегі өзгерістер билік пен саясат сипатындағы өзгерістерді қалай көрсеткенін зерттеді. Бұл еңбек 19 ғасырдың конституциялық тарихы мен 20 ғасырдың ортасындағы әлеуметтік-саяси бағыттарының сынағынан өтті, Туттың әдістемесі мен қорытындыларына елеулі сын айтылмады. Басқа еңбектерінің ішінде «Англияның саяси тарихы, 1216–1377» (1905) және «Эдуард II билеуінің ағылшын тарихындағы орны» (1914) кітабы бар, ол 1913 жылы Оксфорд университетінде оқылған Форд лекцияларының негізінде жазылған. Тут 1926 жылы кеңейтілген екінші басылымын жариялады. Сонымен қатар, ол тапқан нақты құжаттардың маңыздылығы туралы көптеген қысқа, нақты мақалалар жазды, олардың көпшілігі бүгінге дейін құндылығын жойған жоқ. 1925 жылдан 1929 жылға дейін Корольдік тарихи қоғамның президенті болды. Четам қоғамының мүшесі болды және 1907 жылдан 1929 жылға дейін Кеңес құрамында қызмет етті. Тут 1919 жылдан 1921 жылға дейін университеттер мен университет колледждерінің әскери білім беру комитеттерінің орталық ұйымының алғашқы төрағасы болды, қазіргі кезде бұл Ұлыбритания университеттерінің әскери білім беру комитеттерінің кеңесі (COMEC) болып табылады.

Бакалавриат және аспирантурада ғылыми зерттеулер

Тут бакалавриат бағдарламасына түпнұсқалық зерттеулерді енгізді, нәтижесінде бастапқы дереккөздерге негізделген бітіру жұмысы жазылды. Бұл Оксбриджді алаңдатты, онда колледж оқытушыларының өздерінің зерттеу мүмкіндіктері шектеулі болды және студентті болашақ джентльмен, либералды сарбаз, жан-жақты білімді, саясат, сауда, әскер, жер және шіркеуде ел мен империяның тірегі ретінде қарастырды, ескі, ғасырлар бойы жиналған мұрағаттардағы шәкірт емес, онда жүз адамның бірі ғана зиянсыз мансап таба алмады. Олардың бұл көзқарасы өздерінің студенттерінің мүмкіндіктері мен болашағын ескере отырып, негізді болды. Туттың серігі К.Х. Ферт Оксфордты Манчестерден кейін тарих бағдарламасына ғылыми зерттеулерді енгізуге көндіру үшін күрес жүргізді, бірақ сәтсіз аяқталды; Кембриджде де осылай болды. Дегенмен, басқа университеттер Туттың үлгісін қабылдады, ал Оксбридж, бірақ өте баяу, бұл фактіге мойын бұрды, соның салдарынан барлық пәндер бойынша колледж профессорының таңдалуында түбірлі өзгерістер болды. Сонымен қатар, Тут Манчестер университетінің алғашқы әйел профессорының тағайындалуына да жауапты деп есептеледі. Элис Маргарет Кук 1893 жылы оның кафедрасына лектор болып келді. Туттың әйелдерді академиялық мансапқа ынталандыруға және бастапқы зерттеулерге деген қызығушылығы 1902 жылы көрінеді. Сол жылы ол әріптесі Джеймс Тейтпен бірге жаңа университетте жүргізілген ғылыми жұмыстарды көрсеткен «Манчестер мақалалары» жинағын шығарды. Редакторлар ретінде екеуі жас ғалымдардан, сондай-ақ Манчестердегі белгілі тұлғалардан мақалалар жинады. Олар бірнеше әйелдердің еңбектерін қамтыды және Туттың ұзақ мерзімді қызығушылығына сәйкес, орта мектептерде тарихты оқыту туралы мақалалар жариялады. Туттың университетке дейінгі білім беруде тарихты қалай оқытуға деген қызығушылығы Тарихи қауымдастықтың басқару кеңесінде көп жылдар бойы жұмыс істегенінен де көрінеді, ол академиялық зерттеулер мен тарихты оқыту арасындағы қатынасты жақсартуға бағытталған.

Қағаздар

Тут Манчестер университетінің және Джон Райлендс кітапханасының өміріне және басқару ісіне белсенді қатысты, губернаторлар кеңесінде қызмет етті. Алайда, А. Уордтан келген хаттардан басқа, қазір Джон Райлендс кітапханасында сақталатын оның құжаттарында өз университетінің істерінен гөрі, елдің басқа аймандарындағы жалпы академиялық мәселелер және оның жеке тарихи зерттеулері туралы көбірек ақпарат бар. Жинақтың мазмұны сапасынан артық, тіпті оның әйелінің қосымша файлдары одан да қызығушылық тудыруы мүмкін. Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен бұрынғы студенттерінен және олардың қайғыға ұшыраған туыстарынан келген хаттар ерекше атауға лайық. Бізде Тутқа жазылған хаттар бар болғанымен, оның өзінен емес, академиялық ортадан Батыс майданына кеткен жастармен болған әсерлі хат алмасуы оның оқытушылыққа және студенттеріне деген қызығушылығын көрсетеді. Манчестер университетінің зерттеу саласында оның көптеген студенттері Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көрнекті ортағасырлық зерттеушілерге айналды. 1925 жылы оның құрметіне жарық көрген Festschrift оның Еуропа, Солтүстік Америка және Ұлыбританиядағы көрнекті тарихшылар арасындағы беделін көрсетті. Университетінің студенттеріне қолжетімді тарихи зерттеу материалдарын кеңейту мақсатымен, ол университет кітапханасының жоспарлы дамуын ұйымдастырды және 1890 жылы сатып алынған Е. А. Фрименнің кітапханасының негізінде құрылды. Джон Райлендс кітапханасының кітапханашысы Генри Гуппимен бірлесіп, ортағасырлық Англияның мұрағаттық ресурстары алынды, осылайша оларды елдің басқа аймалдарына бармастан зерттеуге мүмкіндік болды. Тут Манчестер университетінің баспасын құруда маңызды рөл атқарды, ол ортағасырлық және қазіргі заманғы ғылым үшін маңызды баспагерлікке айналды.

Жеке өмір

Ол Мэри Джонстоунға үйленді және Фаллоуфилд/Уитингтон шекарасындағы Маульдет көшесінің 14-ші үйінде тұрды, кейін Фаллоуфилдтегі Оук Драйв көшесінің 1-ші үйіне көшіп барды. Ол әйелі Мэримен бірге зейнеткерлікке шығар алдында Хэмпстедтегі Оук Хилл паркінің 3-ші үйіне көшіп барды. Ол шын ниетпен англикан дінінің жақтасы болды және 1929 жылы қайтыс болды. Олардың қызы Маргарет [Шарп] де ортағасырлық тарихшы болды, Бристоль университетінде жұмыс істеді. Джеймс Тейт Тут туралы әзілдеп былай деді: "Tout comprendre, c'est Tout pardonner" (ағылшын тілінде: Тутты түсінген адам оны да кешіре алады).

Жарияланымдар

Орта ғасырдағы Англияның әкімшілік тарихындағы тараулар: Гардероб, палата және кіші мөрлер. (Манчестер университетінің баспасы, 1920–1933 жж.) 1-том • 2-том • 3-том • 4-том • 5-том • 6-том Tout-тың Archive.org сайтындағы басқа жарияланымдары.