Кіріспе

Фредерик Уильям Мэйтленд (1850–1906) – ағылшын құқық тарихшысы және заңгер, қазіргі ағылшын құқық тарихының негізін қалаушысы саналады. 1884 жылдан 1906 жылы қайтыс болғанға дейін Кембридж университетінде ағылшын құқығы бойынша лектор, содан кейін Англия құқығының Доунинг профессоры болды. Зиялы отбасында дүниеге келген Мэйтленд Кембридж университетінің Итон және Тринити колледждерінде білім алды. Кембриджте стипендия алуға алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол заңгерлік мансапқа бағытталды, бірақ 1884 жылы академиялық қызметке оралып, өзінің буынындағы ең көрнекті тарихшылардың біріне айналды.

Ерте өмір және білім, 1850-72

Фредерик Уильям Мэтленд 1850 жылғы 28 мамырда Лондонның Гилфорд көшесіндегі 53-ші үйінде дүниеге келді. Ол Джон Горхам Мэтленд пен Джон Фредерик Дэниеллдің қызы Эмманың жалғыз ұлы және үш баланың екіншісі еді. Оның әкесінің әкесі Сэмюэл Роффи Мэтленд болды. Мэтлендтің әкесі адвокат болғанмен, тәжірибесі аз болғандықтан мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, Мемлекеттік қызмет комиссиясының хатшысы қызметін атқарды. Мэтленд 1863 жылы Этон колледжіне түсуге дейін Брайтон қаласындағы дайындық мектебінде білім алды, онда Эдвард Дэниел Стоун оның жеке репетиторы болды. Этон колледжінде Мэтленд академиялық және спорттық жетістіктерімен ерекше көзге түспеді, алайда мектептегі жақын досы оның «философиялық Чарльз Лэмб» болатынын айтқан. Одан кейін 1869 жылы Кембридж университетінің Тринити колледжіне қарапайым студент ретінде қабылданды. Этонда классикалық білімге деген көңілі толмағандықтан, бастапқыда математиканы оқыды, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Содан кейін Генри Сиджвикке ықпалданып, 1870 жылы салыстырмалы түрде жаңа моральдық ғылымдар бойынша білім беруге ауысты және 1872 жылы бірінші сыныптық диплом алды, досы Уильям Каннингэммен бірге үздік студенттердің қатарында болды; сол жылы ол өз колледжінің стипендиаты болып сайланды. Келесі жылы ол халықаралық құқық бойынша Уиуэлл стипендиясын жеңіп алды. Замандастары арасында беделді болған Мэтленд Кембридж одағының хатшысы, содан кейін президенті болып сайланды. Ол әкесі сияқты, Кембридж апостолы болды. Этоннан бері дене шынықтыруды ұнататын ол Тринити үшін ескек шауып, университет үшін үш мильдік жүгірісте көк лентаға ие болды. Мэтлендтің анасы 1851 жылы кіші қарындасы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Содан кейін, ол мектепте оқып жүргенде әкесі мен әкесінің әкесі де қайтыс болды. Әкесінен ол Глостерширдегі Брукторп қаласындағы поместье және жерді мұраға алды. Ол 1880 жылдардағы ауыл шаруашылығы дағдарысына дейін осы мүліктен кіріс тапты.

Бардағы мансап

Кейбриджді аяқтағаннан кейін Мэйтленд 1875 жылы Тринити колледжінде философиядан стипендия алуға тырысты. Ол «Азаттық пен теңдіктің тарихи очеркі: Хоббс заманынан Кольридж заманына дейінгі ағылшын саяси философиясының идеалдары ретінде» деген тақырыпта диссертация қорғады, бірақ оны өз достасы Джеймс Уорд басып озды. 1872 жылы Линкольн қонақүйіне студент болып қабылданған ол 1876 жылы адвокаттық алқаға қабылданды және құзыретті акционерлік құқық маманы және келісімдер жасаушы болды. Осы уақытта Сиджвиктың ынталандыруымен ол мүліктік құқық туралы кітап жазуға кірісті, бірақ ағылшын мүліктік құқығының кейбір ерекшеліктеріне көңілі толмағандықтан оны тоқтатты. Ол бұл сезімдерін 1879 жылы «Вестминстер ревью» журналында жариялаған анонимді мақаласында білдірді, ол «батыл, сөзді және әзіл-қалжыңға толы, ағылшын нақты мүлік құқығындағы кең ауқымды өзгерістерді талап ететін» мақала деп сипатталды. Одан кейін 1881 және 1883 жылдар аралығында «Law Magazine and Review» журналында тағы үш мақала жарық көрді.

Виноградовпен кездесу

1880 жылы Мейтлендті, онымен бірге Етон мен Кембриджді бітірген Фредерик Поллок, Лесли Стивен құрған "Жексенбілік серуеншілер" клубымен таныстырды. Поллок арқылы 1884 жылы Мейтленд Англиядағы Мемлекеттік архивте сақталған құжаттарды зерттеу үшін келген орыс ортағасырлық зерттеуші Пауль Виноградовпен танысты. Кейін Мейтленд Виноградовпен алғашқы кездесуі "өмірімнің бағытын анықтады" деп жазды. Х.А.Л. Фишердің сөзіне қарағанда, Мейтленд орыс зерттеушінің өзінен ағылшын құқығы туралы жазбаларды жақсы білгеніне қатты ренжіді, сол себепті ол көп ұзамай Мемлекеттік архивке алғашқы сапарын жасады. Алайда Джеффри Элтон Мейтленд Виноградовпен кездеспей тұрып-ақ мұрағатта жұмыс істегенін көрсетіп тұрады. Мейтлендтің алғашқы еңбегінің нәтижесі – Глостер графтығы үшін "Тәждің шараптары" еңбегі болды. Ол 1221 жылғы Глостершир сот ісінің тізімін көшіріп, 1884 жылы өз қаражатымен басып шығарды және оны Виноградовқа арнады.

Кембриджке оралу және үйлену, 188488

1884 жылы Мэтленд Кембридж университетінде ағылшын құқығы бойынша оқылымшы болып сайланды, ал өткен жылы Оксфордта оқылымшылыққа сайлана алмады. 1902 жылы Артур Балфур Мейтлендке Кембридж университетіндегі заманауи тарих бойынша Regius профессоры қызметін Лорд Актонның орнына ұсынды, бірақ ол бас тартты. Мұндай құттықтаулар көбінесе патшалық отбасыға табыс етілсе, Мейтленд жағдайындағы жалғыз мысал – Теодор Моммсеннің қайтысынан кейін Берлин университетіне жасалған құттықтау болды. Оның студенттері оның лекциялары негізінде өз лекциялық конспектілерін өңдеп, қайтыс болғаннан кейін жариялаған еңбектердің ішінде Англияның конституциялық тарихы, Әділеттілік және жалпы құқықтағы талап түрлері кіреді. Соңғы еңбек бірнеше рет қайта басылды және оның ең көп цитаталанған тұжырымы бар, ол бүгінге дейін ғылыми мақалаларда және жоғары сот шешімдерінде кездеседі:
"Біз іс-қимыл түрлерін жерге көмдік, бірақ олар әлі де қабірлерінен бізді билейді."

Жеке өмір

1886 жылы Мейтленд тарихшы Герберт Уильям Фишердің қызы Флоренс Генриетта Фишерге үйленді. Флоренс Фишердің ағасы, либерал ғалым және саясаткер Х. А. Л. Фишер, Мейтлендтің өлімінен кейін ағылшын конституциялық тарихы бойынша жазбалары мен дәрістерін өңдеді.

Қадам мен стиль

Оның жазу стилі әсем әрі көтеріңкі болды. Оның тарихи әдісі тарихи дереккөздерді жан-жақты және сағынышпен пайдалануымен, сондай-ақ өткенге қатысты тұжырымды көзқарасымен ерекшеленді. Мэйтленд студенттеріне және кейінгі тарихшылардың барлығына заң тарихын қазіргі заманның қажеттіліктеріне ғана сүйене отырып зерттеуді емес, өткенді өз кезеңінің талаптарымен түсінуге ұмтылуды үйретті.

Парламент хаттамалары

1889 жылы Генри Максвелл Лайт, мемлекеттік мұрағаттардың сақтаушысы, Мейтлендті Эдуард I парламентіне ұсынылған петицияларды қарап шығуға және редакциялауға шақырды. Мейтленд бұл жұмыстың бір адамның күшімен орындалуы мүмкін емес екенін тез түсінді. Бірақ, сүйкісімен ол 1305 жылғы бұрын жарияланбаған парламенттік тізімін тапты, оны 1893 жылы «Роллз сериясының» бір бөлігі ретінде редакциялап басылымға шығарды. Бұл Елтонның «ағылшын тарихына тигізген ең үлкен әсері» деп сипаттаған еңбегінің негізі болды. Ол кезде ерте ағылшын парламенттерінің бастапқыда мемлекеттік мәселелерді талқылау үшін жиналатын мемлекеттік органдардың құрамы болғанына кеңінен сенеді. Бұл көзқарас Стуббспен қалыптастырылды, ол оны 1295 жылғы «Үлгілі парламентке» сүйенді. 1305 жылғы тізімге жазған кіріспесінде Мейтленд ерте ағылшын парламенттерінің негізгі қызметі – шағымданулар бойынша петицияларды қабылдайтын сот органдары болғанын ұсынды. Мейтлендтің бұл ұсынысының революциялық екені кейін ғана анық болды, бірақ көптеген тарихшылар Мейтлендтің пікірін қабылдады.

"Неге ағылшын заңдарының тарихы жазылмайды?"

1888 жылғы 13 қазанда Мэйтленд Англия заңдарының Доунинг профессоры қызметіне кіріскен күні алғашқы лекциясын оқыды. "Англия заңдарының тарихын толығымен жазуға ешқандай әрекет жасалмағанын" айта келе, ол екі себепті атады: ағылшын заңдарының шектеулілігі және заңгер мен тарихшының логикасының өзара қайшылығы.

Бағалау

Мейтлендті замандастары жоғары бағалаған. Лорд Эктон оны Англияның ең қабілетті тарихшысы деп атады. Мейтлендтің беделі оның қайтысынан бері жоғары сақталып келеді. 1980 жылы С. Ф. К. Милсом Мейтлендті тарихшылардың "тек қана құрметтейтіні ғана емес, сүйетінін" айтты, ал 1985 жылы сэр Джеффри Элтон Мейтлендті тарихшылардың "қамқоршысы" деп жазды. 1960 жылдардан бастап С. Ф. К. Милсом және Патрик Вормалд сияқты ғалымдар Мейтлендтің көзқарастарындағы кемшіліктерді атап көрсетуге бастарды, ол кезде оның пікірлері қалыпты жағдайға айналған еді, бірақ сын айтулар Мейтлендке деген шынайы құрметпен қатар келді. Мейтлендтің жұмысының өте техникалық сипаты, сондай-ақ құқық тарихының салыстырмалы түрде дамымауы Мейтлендтің көзқарастарын "ұзақ сақталатын қағидаларға" айналдырды, себебі көптеген тарихшылардың оны жоққа шығаруға қажетті техникалық білімі немесе ынтасы болған жоқ. Поллок пен Мейтлендтің жарық көргеніне 100 жыл толуына орай Милсом былай деді: "Егер біз осылай жалғаса берсек, біздің ізбасарларымыз ағылшын құқығының ең маңызды кезеңінің тарихындағы соңғы сөз ретінде "Поллок пен Мейтлендтің" екі жүз жылдығын тойлауға мүмкіндік алады. Ол осыған қуанбаса керек деп ойланам".

Құрмет белгілері мен ескерткіштер

Өмірінде Мейтланд Кембридж (1891), Оксфорд (1899), Глазго (1896), Мәскеу және Краков университеттерінен құрметті докторлық атағын алды. Ол 1902 жылы Британ академиясының негіздеуші мүшелерінің бірі болды, сондай-ақ Корольдік Пруссия өнер академиясының және Бавария ғылымдары мен гуманитарлық ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі болды. Ол сонымен қатар Кембридж Тринити колледжінің құрметті мүшесі және Линкольн қонақүйінің құрметті судьясы болды. Осы құрмет туралы Мейтланд Поллокқа: «Бос қалған епископтықтардың бірінен де көбірек таңқалмас едім» деп жазды. Өліміне аз уақыт қалғанда Мейтленд Гарвард құқық мектебінен Эймс медалін алды, ал қайтыс болған кезде Оксфордтан Роман лекциясын оқуға шақырылды. Ол қайтыс болғаннан кейін 1907 жылы Кембриджде құқық тарихы саласындағы зерттеулерді дамыту мақсатында Ф.У. Мейтленд еске алу қоры құрылды. Ол осы мақсатта гранттар мен стипендиялар беруді жалғастыруда. 2000 жылы Кембридж университетінің құқық факультетінің Сквайр құқық кітапханасында Мейтленд құқық тарихы кабинеті ашылды. Кембриджтегі Даунинг колледжінің Мейтленд тарихи қоғамы да оның құрметіне аталды. Оксфордта 1908 жылы Мейтлендтің жеке кітапханасынан 300 кітаптан бастау алған Мейтленд кітапханасы құрылды. Бастапқыда Оксфордтағы All Souls College-те орналасқан, кейін Бодлейан кітапханасы оны қабылдап, 1933 жылға дейін жеке коллекция ретінде сақтап келді. 2001 жылы Вестминстер аббаттығының Ақындар бұрышында Мейтлендке арналған ескерткіш тас ашылды; ол осылай құрметке ие болған алғашқы кәсіби тарихшы болды. Ричард Киндерсли жасаған тасқа «Соңғы сот күні және одан кейінгілер» кітабынан алынған мына сөздер жазылған: «Бірте-бірте ата-бабаларымыздың ойлары, олардың ортақ нәрселер туралы ортақ ойлары қайтадан ойлануға болатын болады».

Эсселер

"Жазаның Ұсынысқа қатысы", Ақыл, V том, 1880 ж. "Жүздің қылмыстық жауапкершілігі", Заң журналы мен шолу, VII том, 1882 ж. "Герберт Спенсердің қоғам туралы теориясы", II бөлім, Ақыл, VIII том, 1883 ж. "Ескі заң соттарынан жаңасына дейін", Ағылшын суреттелген журналы, I том, 1883 ж. "Қозғалмалы мүліктің иелігі", Заң тоқсандық шолуы, I том, 1885 ж. "Диакон мен еврей әйел: немесе, жалпы құқықта діннен тайып кету", Заң тоқсандық шолуы, II том, 1886 ж. "Иеліктің құпиясы", Заң тоқсандық шолуы, II том, 1886 ж. "Аудандық сотқа талапкерлер", Англия тарихи шолуы, III том, 1888 ж. "Иеліктің бақыты", II бөлім, Заң тоқсандық шолуы, IV том, 1888 ж. "Англия ауылдарының тегі", Археологиялық шолу, IV том, № 4, 1889 ж. "Англия заңдарының Ирландияға енгізілуі", Англия тарихи шолуы, IV том, 1889 ж. "Англия заң тарихының материалдары", II бөлім, Саяси ғылым тоқсандық журналы, IV том, 1889 ж. "Праэрогатива Регис", Англия тарихи шолуы, VI том, 1891 ж. "II Генрих және қылмыскер дін қызметкерлері", Англия тарихи шолуы, VII том, 1892 ж. "Төрт бөлімді", Заң тоқсандық шолуы, VIII том, 1892 ж. "Кембриджширдің иелік тарихы", Англия тарихи шолуы, IX том, № 35, 1894 жылғы шілде. "Ауданның пайда болуы", Англия тарихи шолуы, IX том, 1896 ж. "Уиклифтің Англия және Рим заңдары туралы", Заң тоқсандық шолуы, XII том, 1896 ж. "'Execrabilis' жалпы сотта", Заң тоқсандық шолуы, XII том, 1896 ж. "Англиядағы канондық құқық", Англия тарихи шолуы, XII том, 1897 ж. "Жеке корпорация", Заң тоқсандық шолуы, XVI том, 1900 ж., 335–354 беттер. "Корона корпорация ретінде", Заң тоқсандық шолуы, XVII том, 1901 ж., 131–146 беттер. "Англия заң тарихына кіріспе". Таңдамал мақалалар жинағында: Англо-американдық құқықтық тарих, I том. Бостон: Литтл, Браун және Компания, 1907 ж. "Англия заң тарихының материалдары". Таңдамал мақалалар жинағында: Англо-американдық құқықтық тарих, II том. Бостон: Литтл, Браун және Компания, 1908 ж. "Түпнұсқа жарлықтар тізілімінің тарихы". Таңдамал мақалалар жинағында: Англо-американдық құқықтық тарих, II том. Бостон: Литтл, Браун және Компания, 1908 ж.

Басқа

Гланвилл, Ранулф де. "Ұлттық биография сөздігі", XXI том, 1890 жыл. "Сот тізімдері, поместье есептері және жер кадастры". "Саяси экономика сөздігі", I том, 1894 жыл. Тарихты оқыту туралы мақалалар, Уильям Артур Джобсон Арчболд редакциясымен, алғы сөз авторы Ф. В. Мэйтленд, Кембридж университетінің баспасы, 1901 жыл.