Кіріспе
Польшаның классикалық музыкасы жүлдесі Халықаралық Шопен пианино конкурсы (Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina) – Польшаның Варшава қаласында өткізілетін фортепиано сайысы. Ол 1927 жылы басталып, 1955 жылдан бері бес жылда бір рет ұйымдастырылып келеді. Бұл бір ғана композитордың шығармаларына, атап айтқанда Фредерик Шопеннің туындыларына толық арналған сирек конкурстардың бірі. Қазіргі таңда конкурсты Фредерик Шопен институты ұйымдастырады. Шопен конкурсы – классикалық музыкадағы ең беделді жарыстардың бірі, оның жеңімпаздарының мансабын көптеген маңызды концерттер мен табысты жазу келісімшарттары арқылы бірден дамытуға мүмкіндік береді. Өткен жеңімпаздардың қатарында Маурицио Поллини (1960), Марта Аргерич (1965), Кристиан Зимерман (1975), Юнди Ли (2000), Рафаль Блечач (2005) және Сонг Джин Чо (2015) бар. Соңғы жеңімпаз 2021 жылы канадалық Брюс Лю атанды. Юнди Ли – конкурстың тарихындағы ең жас бірінші жүлде иегері және ең жас төреші ретінде белгілі.
The International Chopin Piano Competition (Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina), often referred to as the Chopin Competition, is a piano competition held in Warsaw, Poland. It was initiated in 1927 and has been held every five years since 1955. It is one of the few competitions devoted entirely to the works of a single composer, in this case, Frédéric Chopin. The competition is currently organized by the Fryderyk Chopin Institute. The Chopin Competition is one of the most prestigious competitions in classical music, often launching the careers of its winners overnight through major concert dates and lucrative recording contracts. Past winners have included Maurizio Pollini (1960), Martha Argerich (1965), Krystian Zimerman (1975), Yundi Li (2000), Rafał Blechacz (2005) and Seong Jin Cho (2015). The most recent winner has been Bruce Liu of Canada in 2021. Yundi Li is the most well known for being the youngest first prize winner and the youngest juror in the competition's history.
Тарих
Байқаудың бастамашысы поляк пианині және педагогы Ежи Журавлев болды, ол 1925 жылы Александр Михаловскийдің ықпалымен фортепиано конкурсына қаражат іздеуді бастады. Журавлев кейінірек былай деп есіне алды: "Ұлы соғыс біткеннен кейін көп ұзамай-ақ, сол кездегі жастар спортқа қатты қызығушылық танытты. Олар өмірге деген көзқарастары шыншыл еді. Шопеннің тым романтикалық екенін, жанды күйзетіп, психиканы әлсірететінін жиі еститінмін. Кейбіреулер тіпті Шопенді музыка мектептеріндегі репертуарға енгізуді тоқтатты. Бұл менің түсінбеушілігімді көрсетті, бұл маған өте ауыр болды. Жастардың спорттық жетістіктерге деген құлшынысын көріп, мен ақыры шешімді таптым: жарыс! Бұл Шопеннің жас орындаушыларына ақшалай сыйлықтар және халықаралық орындаушылық мансап түрінде нақты артықшылықтар әкелетін формат болды". Байқау үшін қаражат жинау қиын іс болып шықты. Журавлев кейінірек былай деп есіне алды: "Мен толық түсініспеушілікке, бей-жайлыққа, тіпті жеккөрінішке тап болдым. Музыканттар арасында бір ауыздан пікір айтылды: Шопен өзін-өзі қорғай алатын үлкен тұлға. Министрлікте бұл жобаға қаржы бөлінбейді және бұл идеяның жүзеге аспайтынын мәлімдеді". Осы қиын жағдайда, көмек Генрик Ревкевичтен келді - кәсіпкер, музыка сүйгіш және Варшава музыка қоғамының басқарма мүшесі, ол бірінші байқаудан туындауы мүмкін барлық тапшылықты жабу үшін өзінің жеке қаржылық кепілдіктерін ұсынды. Көп жылдардан кейін Джерзи Журавлев былай деп жазды: "Маған Match Monopoly директоры, менің досым Генрик Ревкевич үлкен көмек көрсетті, ол сол кездегі бәсекеге 15 000 злотый ұсынды – сол кездегі маңызды сома". Ақырында, іс-шаралар Шопен сайысының қамқоршысы болған жаңа поляк президенті Игнаси Мощицкийді сайлау арқылы өрбіді. Кейінгі жарыстар 1932 және 1937 жылдары ұйымдастырылды; соғыстан кейінгі төртінші және бесінші жарыстар 1949 және 1955 жылдары өтті. 1957 жылы байқау Женевадағы Халықаралық музыкалық байқаулардың әлемдік федерациясының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі үш жарыстың (1955, 1960, 1965) соғыс алдындағы жарыстары қыс мезгілінде, Шопеннің туған күніне жақын – 22 қаңтарда өткізілді. Алайда, осы кезеңде қазылар алқасы мен бәсекелестердің ауруына байланысты ұйымдастырушылар байқауды Шопен қайтыс болған қазан айында өткізуді шешті. 1980 жылы Шопен пианиносы байқауының үшінші раундында фавориттердің бірі ретінде қаралған Иво Погореличтің жеңілісі туралы дау-дамайлар болды. Бұл сотқа қатысушы Марта Аргеричті наразылық білдіру үшін сотқа қатысудан бас тартуға итермеледі, ол Погореличті "гений" деп атады. Оның бұл әрекеті басқа екі қазылар алқасының қолдауын тапты, олар "ондай суретшінің финалға шықпауы мүмкін емес" деп мәлімдеді. Басқа судьялар Погореличтің ерекшеліктерін мақұлдамағанын айтты. Дәстүр бойынша, 17 қазанда Шопен қайтыс болған күні Варшавадағы Киелі Крест шіркеуінде салтанатты түрде құлшылық өткізіледі, оның барысында композитордың тілегіне сәйкес Вольфганг Амадей Моцарттың реквиемін орындайды. 2018 жылы Шопен институты кезеңдік аспаптар бойынша І Халықаралық Шопен сайысын ұйымдастырды. Бастапқыда 2020 жылға жоспарланған XVIII Халықаралық Шопен пианино сайысы COVID-19 пандемиясына байланысты кейінге қалдырылды және 2021 жылы өтті.
Медальдық кесте
Ескерту: Медальдер 1975 жылдан кейін ғана табысталды. Осы кестеде 1975 жылға дейінгі бірінші, екінші және үшінші жүлделердің иегерлері тиісінше алтын, күміс және қола жүлдегерлер ретінде көрсетілген.
Танымал мәдениетте
Шопен конкурсы – 1998 жылдан 2015 жылға дейін жарияланған және 2018 жылдан 2019 жылға дейін анимеге бейімделген жапон мангасы «Фортепианоның орманы» сюжетінің маңызды бөлігі. Ол Шопен конкурсында жеңіске жеткен пианист Кай Ичинозе туралы баяндайды. Авторы Макото Ишикиге Станислав Буниннің XI Халықаралық Шопен пианино конкурсында жеңіске жеткенін көрсететін деректі фильмді көргеннен кейін осы серияны жазуға шабыдан келді. 2023 жылы Якуб Пьонтек түсірген «Pianoforte» атты деректі фильмі эксклюзивті түсірілімдер арқылы Шопен пианино конкурсының шындығын көрсетеді және Санденс кинофестивалінде көрсетілуге дайын.