Кіріспе

Авиацияда қолданылатын дөңгелек есептегіш E6B ұшу компьютері – авиацияда қолданылатын дөңгелек есептегіштің бір түрі. Бұл 21-ғасырда да қолданылып келе жатқан аналогтық есептеу құралының мысалы. Олар көбінесе ұшқыштарды даярлауда қолданылады, себебі бұл ұшу компьютерлері электрондық жоспарлау құралдарымен, бағдарламалық жасақтамалармен және пилоттар үшін осы есептеулерді жүзеге асыратын веб-сайттармен алмастырылды. Бұл ұшу компьютерлері ұшу жоспарын жасау кезінде (ұшу алдында, жерде) отын шығынын, желдің түзетуін, жол бойындағы уақытты және басқа да мәліметтерді есептеуге көмектеседі. Ұшу барысында бұл компьютерлер жер жылдамдығын, шамамен отын шығынын және жаңарып отыратын болжамды ұсыну уақытын есептеу үшін пайдаланылады. Оның артқы жағы желдің бағыты мен күшінің жылдамдық пен бағысқа қалай әсер ететінін анықтауға арналған, яғни жел векторларын есептеуге мүмкіндік береді. Оларды көбінесе "whiz wheel" деген лақап атымен атайды.

Құрылыс

Ұшу компьютерлері әдетте алюминийден, пластиктен немесе картоннан жасалады, немесе осы материалдардың комбинациясынан. Бір жағы айналмалы шкала мен жылжымалы панельді қолдана отырып, жел үшбұрышын есептеуге арналған, ал екінші жағы – дөңгелек есептеу сызғышы. Арнайы авиацияда қажет болатын есептеулерді жеңілдету үшін қосымша белгілер мен терезелер қарастырылған. Электрондық нұсқалары да бар, олар қолмен жұмыс істейтін есептеу сызғыштарына қарағанда калькуляторларға көбірек ұқсайды. Авиация – слайд ережесінің кеңінен қолданылатын сирек орындардың бірі. Кейбір пайдаланушылар мен жағдайларда қолмен E6B/CRP 1 үлгілері электрондық түрлеріне қарағанда артықшылыққа ие, себебі олар жеңіл, кішкентай, сынғанға бейім емес, бір қолмен пайдалануға ыңғайлы, жылдам және электр қуатын қажет етпейді. Жеке ұшқыш немесе құралдық рейтинг алу үшін ұшу оқуында механикалық ұшу компьютерлері негізгі есептеулерді оқыту үшін жиі қолданылады. Бұл, ішінара, кейбір тригонометриялық есептеулердің күрделілігіне байланысты, оларды стандартты ғылыми калькуляторда орындау қиын болуымен де байланысты. Ұшу компьютерінің графикалық сипаты көптеген қателерді анықтауға көмектеседі, бұл олардың танымалдылығын түсіндіреді. Электрондық калькуляторларды пайдаланудың қарапайымдылығына байланысты, ұшу оқу әдебиеттерінде калькуляторлар немесе компьютерлердің қолданылуы туралы ақпарат көбінесе қамтылмайды. Көптеген ұшқыштық біліктіліктерге арналған теориялық емтиханды тапсыру кезінде бағдарламаланатын калькуляторларды немесе ұшу жоспарлау бағдарламалық қамтамасы бар калькуляторларды пайдалануға рұқсат етіледі. Көптеген жылдамдық көрсеткіштерінде (ASI) ұшу компьютерінің бір бөлігін құрайтын жылжымалы сақина орнатылған. Ұшу компьютеріндегідей, сақина ауа температурасымен және биіктікпен сәйкестендіріледі, бұл нақты жылдамдықты (TAS) көрсеткіштен оқуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ұшу компьютерінің функцияларын эмуляциялайтын компьютерлік бағдарламалар компьютерлер мен смартфондар үшін де қол жетімді.

Қазіргі заманғы E6B

Алғашқыда цифрлық E6B-ді үйрену оңай болғанымен, көптеген ұшу мектептері студенттерінен механикалық E6B-ді пайдалануды талап етеді. FAA пилоттық жазбаша емтихандары мен бақылау ұшуларында пилоттарға қажетті есептеулер үшін механикалық E6B-ді алып келу ұсынылады.

Тарих

Құрылғының бастапқы атауы E 6B, бірақ көбінесе коммерциялық мақсаттарда E6B деп қысқартылады немесе E6 B деп жазылады. E 6B 1930 жылдардың соңында АҚШ-та әскери-теңіз лейтенанты Филип Далтон (1903–1941) жасаған. Атауының шығуы – АҚШ әуе корпусының (1941 жылдың маусымында қайта ұйымдастырылғанға дейін) бастапқы бөлік нөмірі. Филип Далтон Корнелл университетінің түлегі, ол АҚШ армиясына артиллерия офицері болып келді, бірақ көп ұзамай кетіп, 1931 жылдан қайтыс болғанға дейін әскери-теңіз резервінің ұшқышы болды. Ол П. В. Х. Вимспен бірге бірнеше ұшу есептегіштерін ойлап тапты, патенттеді және сатты. Дальтонның алғашқы танымал есептегіші – 1933 жылғы B үлгісі, ұшқыштар жақсы білетін дөңгелек есептегіш (шынайы жылдамдық және биіктік түзетулері). 1936 жылы ол кері жағына екі еселенген дрифт диаграммасын қосып, АҚШ әуе корпусы (USAAC) E 1, E 1A және E 1B деп атаған құрылғыны жасады. Бірнеше жылдан кейін ол Mark VII-ді ойлап тапты, ол өзінің B үлгісіндегі есептегішін басты назарға алды. Ол әскерилер мен әуе компанияларында өте танымал болды. Амелия Эрхарттың навигаторы Фред Нунан осы құрылғыны соңғы рейсінде қолданды. Далтон бұл жобаны асығыс деп санады және дәлірек, пайдалануға оңай және жоғары жылдамдықтарда жұмыс істей алатын құрылғы жасағысы келді. Сөйтіп ол жел доғасының жылғыш слайдын ойлап тапты, ол шаршы қораптың ішіндегі үздіксіз мата белдеуге басылып, тұтқамен жылдырылды. Ол 1936 жылы патентке өтініш берді (1937 жылы 2,097,116 ретінде тіркелді). Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылған C, D және G үлгілері үшін болды, олар Ұлыбритания Комонвельтінде «Далтонның өлі санау есептегіші» деп аталды, АҚШ Әскери-теңіз күштері қолданды, жапондар көшірді, ал немістер Сигфрид Кнемейердің дискілі Dreieckrechner құрылғысын жасау арқылы жақсартты. Бұл құрылғы E6B-нің артқы жағындағы компас диалға ұқсас болды, бірақ жел үшбұрышын ұшу кезінде нақты уақытта есептеу үшін компас алдыңғы жағында орналасқан. Мұндай құрылғыларды коллекциялық аукциондарда жиі кездестіруге болады. АҚШ әуе корпусы үздіксіз белдеулі есептегіштің өндірісіне тым қымбат деп шешті, сондықтан 1937 жылы Далтон оны қарапайым, қатты, жалпақ жел слайдіне айналдырып, артына өзінің ескі B үлгісіндегі есептегішін қосты. Ол бұл прототипін H үлгісі деп атады, ал әскер оны E 6A деп атады. 1938 жылы әскер ресми талаптарды жазып, оған бірнеше өзгерістер енгізді, оларды Вимс J үлгісі деп атады. Өзгерістерге «10» белгісін бастапқы «60» орнына жоғары жылжыту кірді. Бұл «E 6B» 1940 жылы әскерге ұсынылды, бірақ Армия Әуе күштерінің (бұрынғы «Әуе корпусы» 1941 жылдың 20 маусымында қайта аталды) үлкен тапсырыс беруіне Пёрл-Харбор шабуылы себеп болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 400,000-нан астам E 6B құрылғысы өндірілді, көбінесе қара жарық астында жарқырайтын пластиктен жасалды (кокпиттер түнде осылай жарықтандырылды). «E 6» негізгі атауы кездейсоқ болды, өйткені сол кезде қорларды нөмірлеуге қатысты ешқандай стандарт болмады. Мысалы, сол кездегі басқа USAAC есептегіштері C 2, D 2, D 4, E 1 және G 1 болды, ал ұшу шалбары да E 1 деп аталды. Олар «E» әрпін таңдады, себебі Дальтонның бұрынғы уақыт және жел есептегіші E 1 болған. «B» әрпі өндіріс үлгісі екенін білдіреді. «E 6B» белгісі құрылғыда ресми түрде тек бірнеше жыл ғана қолданылды. 1943 жылы армия мен флот белгіні AN C 74 (Army/Navy Computer 74) ортақ стандартына өзгертті. Бір жылдай уақыттан кейін ол AN 5835 болып өзгертілді, содан кейін AN 5834 (1948) болды. Әуе күштері кейінгі жаңартуларды MB 4 (1953) және CPU 26 (1958) деп атады, бірақ навигаторлар мен көптеген нұсқаулықтар бастапқы E 6B атауын пайдалануды жалғастырды. Көптеген адамдар оны «Далтонның өлі санау есептегіші» деп атады, оның бастапқы белгілерінің бірі. Далтон қайтыс болғаннан кейін Вимс E 6B-ді жаңартты және оны E 6C, E 10 және т.б. деп атауға тырысты, бірақ ақырында 50,000 Екінші дүниежүзілік соғыс әскери-әуе күштерінің навигаторлары жақсы білетін бастапқы атауға оралды. Патент мерзімі өткеннен кейін көптеген өндірушілер көшірме жасады, кейде «E6 B» (тіркесімнің орнына назар аударыңыз) деген маркетингтік атауды қолданды. Алюминий нұсқасын Лондондық Name Plate Mfg. Co. Ltd компаниясы жасады және ол «Компьютерлік өлі санау Mk. 4A Сілтеме № 6B/2645» деп белгіленді, содан кейін Ұлыбритания әскери қоймаларының жебесі келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және 1950 жылдардың басында Лондондық Name Plate Mfg. Co. Ltd компаниясы «Биіктік және Шынайы Жылдамдық Есептегіші Mk. IV» үлгісін жасады, ол «6B/345» сілтеме нөмірімен белгіленді. Бұл құрал алдыңғы жағында Шынайы Жылдамдықты есептеуге, ал артқы жағында биіктікке қатысты уақыт-жылдамдық есептеулеріне арналған. Олар 1960 және 1970 жылдарға дейін Германия Әуе күштері сияқты бірнеше еуропалық әуе күштерінде қолданылды, содан кейін заманауи авиациялық электроника оларды қолданудан шығарды.