Кіріспе

Израиль-канад кәсіпкері (1922–2014)

Дэвид Джошуа Азриэли (10 мамыр 1922 – 9 шілде 2014) – израиль-канад магнаты, жылжымайтын мүліктерді дамытушы, сәулетші және қайырымдылық ісіне қызмет етуші. 2013 жылғы наурыз айындағы бағалау бойынша оның жеке капиталы шамамен 1,5 миллиард долларға бағаланып, Forbes журналы оны Канаданың тоғызыншы ең бай адамы және әлем бойынша 401-ші ең бай адам деп санады. 1989 жылы ол Azrieli Foundation қайырымдылық қорын құрды және 2014 жылы қайтыс болғаннан кейін өзінің мүлкінің көп бөлігін осы қорға сыйлады.

Өмірбаян

Азриелли Екінші Польша Республикасындағы Маков-Мазовецки қаласында ашкенази еврейлерінің отбасында дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ол Германияның Польшаға басып кіруінен қашып, қысқа мерзімге Кеңес Одағында паналады. 1942 жылдың соңында ол Палестина Британдық мандатына, қару-жарақпен бірге, табындардың ішінде жасырынып кірді. 1945 жылға қарай, Азриелидің барлық отбасы мүшелері, бір бауырынан басқа, Германия басып алған Еуропада Холокост кезінде қаза болды. 1954 жылы ол Израильден Канадаға көшіп, Монреаль қаласында қоныстанды. Канадада ол Холокосттан аман қалған және Еуропадан қашқан бірнеше туыстарымен қайта байланысты, олардың ішінде Хения Азриели Розенфельд те болды. Жұмыс істеп, оқып жүргенде ол Хенияның үйіне Шаббат кешкі асына үнемі келіп тұратын. Монреальда Азриели Томас Мор институтына (қазір Бишоп университетінің бөлігі) оқуға түсіп, 1956 жылы өнер бакалаврын бітірді. 75 жасында ол Оттава қаласындағы Карлтон университетінен сәулет магистрі дәрежесін алды. Өмірінің соңғы он жылында Азриели жұбайымен жылына бес ай Израильдің Герцлия қаласында, ал қалған уақытын Канаданың Вестмоунт қаласында өткізді. 2014 жылдың 9 шілдесінде ол 92 жасында Иври-сюр-ле-Лак көлінің жанындағы үйінде дүние салды.

Жылжымайтын мүлік және басқа да бизнес

Монреальде ол кішкентай дуплекстер салудан бастап, көппәтерлі үйлерге, содан кейін сауда орталықтарына дейін өсті. Азриэлидің құрылыс жобаларын Канада, АҚШ және Израильде салынған кеңсе ғимараттарында, жоғары қабатты тұрғын үйлерде, кеңсе мұнараларында және сауда орталықтарында көруге болады. Оның екі компаниясы – Монреальдегі Canpro Investments Ltd. және Тель-Авивтегі Azrieli Group Ltd. 2010 жылы ол Тель-Авив қор биржасында Azrieli Group компаниясының ең ірі IPO-сын жүзеге асырды. Қазір ол елдегі ең ірі жылжымайтын мүлік компаниясы. Оның жобаларына Израильдің бірнеше сауда орталықтары кіреді, оның ішінде Израильдегі алғашқы жабық сауда орталығы (Рамат-Гандағы Канион Айалон), сондай-ақ Иерусалимдегі Малха сауда орталығы және Беер-Шева сауда орталығы (Каньон ха-Негев). Ол сонымен қатар Тель-Авивтегі Азриэли орталығын салды, ол Израильдегі ең ірі жылжымайтын мүлік жобасы болып табылады, оған Тель-Авивтің ортасында үш көкжиек кіреді және Израильдің бизнес индустриясының ядросындағы сәулеттік ескерткішке айналды.

Қайырымдылық

Azrieli Foundation 1989 жылы Дэвид Азриэли білім беруге қол жеткізуді және білім мен іс-әрекеттің әртүрлі салаларындағы үздік жетістіктерді қолдау мақсатындағы бастамаларды қолдау, бағдарламаларды әзірлеу және іске асыру үшін құрылды. Азриэлидің ертедегі қайырымдылығы Нью-Йорктегі Ешива университетіндегі еврей білім беру және басқару мектебін құрды, сондай-ақ Канада мен Израильдегі мектептер мен білім беру мекемелерін қолдады. Білім беруді түрлі және әртүрлі жолдармен қолдау мақсаты бүгінгі күнге дейін Azrieli Foundation-ның қызметін бағыттап отыр. 1989 жылдан бері Қор 450 миллионнан астам канадалық долларын жұмсады. Осы кезеңдегі ерекше қайырымдылықтары: Тель-Авив университеті мен Карлтон университетінің Azrieli сәулет мектептері; Бар-Илан университетінің Azrieli медицина факультеті, Azrieli білім беруді кеңейту институтының құрылуы, Weizmann ғылым институтының Azrieli жүйелік биология институты, Concordia университетінің Израиль зерттеулері институтының Azrieli институты және Technion – Израиль технология институтының үздіксіз білім беру мектебі. 2020 жылы Azrieli Foundation COVID-19 пандемиясынан туындаған шұғыл қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін төтенше жағдай қорын құрды. 2020 жылдың 1 қазанына қарай Қор пандемиямен байланысты бастамаларға, оның ішінде азық-түлік көмегіне, ауруханалар мен ұзақ мерзімді күтім көрсететін мекемелерге, Холокосттан аман қалғандар, мүгедектер, үйсіз қалғандар және студенттер сияқты әлсіз топтарға қолдау көрсету үшін 8,6 миллион канадалық долларын бөлді.

Монреальдағы Ван Хорн сарайы

1969 жылы канадалық теміржол магнаты Уильям Корнелиус Ван Хорнның мұрагерлері Канаданың Монреаль қаласындағы Ван Хорн сарайын сатуға шығарды. 1973 жылы Азериэли жерді сатып алғанға дейін сатып алушы табылған жоқ. Оның сарайды бұзу ниеті, «Алтын шаршы миль» ауданындағы бұзушылыққа қарсы шыққан көптеген топтардың, соның ішінде Рене Лепиннің қатал қарсылығына ұшырады. Рене Лепин – танымал канадалық жылжымайтын мүліктерді дамытушы, ол Ван Хорн сарайының жанындағы ғимаратқа ие болған және сарайды Азериэлиден сатып алып, жерді дамытудың орнына қалпына келтіруді қалаған. Дегенмен, Азериэли тарихи ескерткішті бұзуға бекінді және 1973 жылдың 8 қыркүйегінде оны бұзды. Қазір сол жерде Азериэли салған «Софитель Монреаль» тұр. Осы әрекеттің тікелей нәтижесі ретінде «Save Montreal» канадалық қоғамдық қозғалысы құрылды, ол болашақта тарихи ескерткіштердің бұзылуына қарсы тұруды ұйымдастырды.

Жарияланған еңбектер

Азерьели, Дана Дж.: Бір қадам алға: Дэвид Дж. Азерьели (Азрылевич): естеліктер 1939–1950 ж. Яд Вашем, Иерусалим 2001.