Кіріспе

Кеңес Одағында туған израильдік кәсіпкер, қайырымдылық жасаушы және инвестор, VK.com-ның израильдік-орыс негізін қоюшысы.

Лев (Леви) Левиев (30 шілде 1956 жылы туған) – израильдік алмаз магнаты, инвестор және меценат. Левиев 1997-2018 жылдар аралығында «Africa Israel Investments» диверсификацияланған компаниясының төрағасы және басты акционері болды. Левиев 1971-2007 жылдар аралығында Израильде тұрды, содан кейін Лондонға көшіп кетті. Ол Шығыс Еуропа мен Израильдегі Хабад-Лубавич қозғалысын қолдаудағы белгілі қайырымдылықшы. 2018 жылы Forbes журналының мәліметінше, Левиевтің жеке капиталы 1 миллиард АҚШ долларына бағаланды.

Ерте өмір

Левиев 1956 жылы Өзбек КСР-інің Самарқан қаласында дүниеге келген. Оның отбасы 1971 жылы Израильге көшіп барды, ол 2007 жылға дейін онда тұрды, содан кейін Лондонға көшті. Оның ата-анасы, Авнер мен Хана Левиевтер, Бухаралық еврей қауымының белгілі өкілдері болды, ал Левиев дін сақтайтын православие еврейі. Ол Хабад қозғалысын қолдайды, бірақ Бухаралық еврей ретінде Бухаралық дәстүрде тәрбиеленген. 1971 жылы, он бес жасында, оның отбасы Өзбекстаннан Израильге эмиграция жасады. Алишер Усмановтың әкесі Ташкенттегі прокурор болған және Левиевтердің Израильге кетуіне көмектескен.

Алмаз саудасын бастау

Израильге көшіп келгеннен кейін көп ұзамай Левиев алмасты жылтырату зауытында шәкірт болып жұмыс істей бастады, алмасты кесу процесінің 11 қадамын үйренді. Израиль қорғаныс күштерінің байланыс басқармасында қызметтен кейін Валерий Владимирович Рудаков, Бағалы металдар мен алмас бас басқармасының (Главалмаззолото) өкілі болды. 1980 жылдары Главалмаззолото ("Главалмаззолото") Кеңес Одағындағы алтын мен алмас өндірісін, сондай-ақ кесу және зергерлік өнеркәсібін, КСРО-да және шетелде алмаз, алмас және зергерлік бұйымдардың көтерме саудасын басқару үшін мемлекеттік кәсіпорын ретінде құрылды.

Трамптар отбасымен байланысы

2017 жылдың 24 шілдесінде The Guardian газетінде жарияланған мақалада Дональд Трамптың күйеу баласы Джаред Кушнер 2015 жылы Таймс-сквердің жанындағы 43-ші көшеде орналасқан бұрынғы «Нью-Йорк Таймс» ғимаратындағы кеңістікті Левиевтің «Africa Israel Investments» және «Five Mile Capital» компанияларынан 295 миллион долларға сатып алу бойынша мәміле жасады. Трамп отбасының жылжымайтын мүлікке қатысты мәмілелері мен ресейлік қаржы мүдделері арасындағы байланыс Әділет министрлігінің арнайы кеңесшісі Роберт Мюллердің назарына түсті, Мюллер 2016 жылғы президенттік сайлауға Ресейдің болуы мүмкін араласуын тергеп жатқан кезде.

Қайырымдылық қолдау

Левиев 1997 жылы Ресейдегі еврейлер үшін Ресей еврей қауымдастықтары федерациясын (ФЕОР) құрды.

Израиль қоныстары

Левиев Батыс жағалаудағы Израиль қоныстарын салуға қатысады. Левиевтің «Африка Израиль» компаниясының еншілес компаниясы «Данья Себус» компаниясы «Маттияху-Ист» құрылысын Шая Боймелгринге тапсырды. «Данья Себус» сондай-ақ Хар-Хома мен Маале Адумимнің бір бөлігін салып жатыр. 1999 жылы Левиевтің «Данья Себус» компаниясы Ариэль елді мекенінде жаңа үйлер салу жоспарларын жариялады. Басқа бір еншілес компаниясы – LIDAR арқылы Левиев Зуфим елді мекенінің жалғыз жылжымайтын мүлік әзірлеушісі болып көрінеді. Левиевтің қоныстар салуға деген құлшынысы Лондондағы үйіндегі Олд Бонд көшесіндегі дүкенінің сыртынан Нью-Йорктегі Левиевке тиесілі зергерлік дүкенге дейін наразылық тудырды және Oxfam-ды Левиевтің қайырымдылыққа донорлық жасамағанын нақтылауға итермеледі. ЮНИСЕФ сондай-ақ Левиевке дауға байланысты онымен серіктестік жасамайтынын және одан ешқандай үлесім қабылдамайтынын хабарлады. Левиевтің өкілі баспасөз мәлімдемесінде наразылық акцияларын «саяси мақсаттағы» деп сипаттап, наразылық білдірушілерді «адамгершілік және қайырымдылық жұмысты, оның ішінде мектептер, жетімдер үйлері салу және әлемдегі қоғамдардың экономикалық дамуын қолдауды қасақана елемеуде» деп айыптады. 2009 жылдың сәуірінде бойкот талабына байланысты Ұлыбританияның Сыртқы істер және Достастық министрлігі Тель-Авивтегі елшілігін Левиевтің «Африка Израиль» компаниясынан жалға алмайтынын мәлімдеді. 2013 жылы Норвегияның қаржы министрлігі «Africa Israel» компаниясының қызметін қарап шыққаннан кейін Норвегияның мұнай қорына «Africa Israel» компаниясына қайта инвестиция салуға рұқсат берілгенін жариялады. Алайда, 2014 жылдың 30 қаңтарында «Africa Israel Investments Ltd» компаниясы «соғыс немесе қақтығыс кезінде адам құқықтарының өрескел бұзылуы» негізінде санкциялық тізімге енгізілді және содан бері сол тізімде қалып отыр.

Кәсіптік мүдделер

Левиев алмаз, жылжымайтын мүлік және химия салаларына инвестиция салады. 2006 жылдың қазан айында қол қойылған келісім бойынша Левиев Израильдегі алғашқы жекеменшік түрмеге концессионер ретінде түрме бизнесіне қатысуға үміттенген. Алайда, 2009 жылдың қыркүйегінде Израильдің Жоғарғы соты жекеменшік түрмелерді Израильде конституцияға қайшы деп жариялады. Левиев қазіргі уақытта Ресейде көптеген ірі жылжымайтын мүлік инвестицияларына ие Africa Israel компаниясының басқарушы акционері және төрағасы. Africa Israel банкротқа ұшырауға жақын, 21 миллиард шекел көлеміндегі қарызын қайта құруды сұрап отыр. Компанияны банкроттан құтқару мақсатында судья Варда Альшех Africa Israel мен оның кредиторлары арасындағы қарызды қайта құру туралы келісімді бекітті. Дегенмен судья наразылығын білдірді: «Бұл келісім ең жақсысынан мүлдем алыс», – деді Альшех, себебі компания «өз инвестицияларының зиянын өз инвесторларына аударуда». Левиев 1996 жылы Bank Leumi банкінен Africa Israel холдингінің 60 пайызын 400 миллион долларға сатып алған, осы кезде банк сот бұйрығымен өзінің қаржы емес бизнесінен бас тартуға міндеттелген. 2007 жылға қарай оның нарықтық құны 8 миллиард долларға жеткен. 2007-2008 жылдардағы әлемдік қаржы дағдарысы басталған кезде компанияның құны құлдырады, ал 2009 жылдың қыркүйегінде компанияның қарызы 5,5 миллиард долларды құрады. Содан кейін әлемдік ипотекалық дағдарыс басталды, нәтижесінде Africa Israel-дің жылжымайтын мүлікке жасаған инвестицияларының құны күрт төмендеді, әсіресе Нью-Йоркте, онда ол көп инвестиция салған. Одан бөлек, ол тұрғын үйлерге, сауда орталықтарына, энергетикаға, сән индустриясына, телекоммуникацияларға және медиаға халықаралық инвестиция салады. Оның Анголадағы алмаз өндіруге және Израильдік елді мекендерге жасаған инвестициялары наразылықтардың нысаны болды.

Қарызды қайта құрылымдау

2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін Africa Israel Investments АҚШ, Ресей және Шығыс Еуропадағы жылжымайтын мүлік құнының төмендеуінен зардап шекті. Ол бірнеше облигация бойынша төлемдерді тоқтатты және 2010 жылы 7,4 миллиард шекел көлеміндегі қарызын қайта құрылымдады. 2016 жылы Africa Israel Investments екінші рет қарыздық келісімге қол жеткізуге тырысты. Израильдің 10 арнасына тіркелген және таратылған әңгімеде Лев Левиевтің былай дегені естілді: "Мен барлық банктерді жек көремін, бірақ олар мені бір сантиметрге де жылдыра алмады, себебі мен ешқайсысына да қарызды емеспін, әлемдегі ешбір банкке. Мен барлық банктерге, тіпті Ракефетке де жоғарыдан зығыр қақпаймын" (Банк Леуминің бас директоры Ракефет Русак Аминоахқа сілтеме жасап).

Анголалық алмас

Роман Абрамович Левиевтің Ангола алмаз нарығына енуіне және Анголадан экспортталатын алмастарға монополия құруына белсенді қолдау көрсетті. De Beers «қанды алмастар» шуы кезінде сынға ұшырағанда, Левиев 2000 жылдың басында құрылған Ангола сату корпорациясы (Ascorp) арқылы Анголаның заңды алмаз нарығында басымдыққа ие болды. Ascorp-тың жартысы Ангола үкіметіне, ал Левиев пен Бельгияның Антверпен қаласындағы Omega Diamonds компанияларына Ascorp-тың әрқайсысына шамамен төрттен бір бөлігі тиесілі болды. Сонымен қатар, Анголаның мемлекеттік алмаз сауда компаниясы – Ангола алмастарын барлау, пайдалану, кесу және саудалау компаниясы (Endiama)мен жасалған барлық келісімдер күшін жойды, бұл De Beers-тің Анголадан кетуін жеделдетіп, Левиевке Ангола алмастарында үлкен үлес алуға мүмкіндік берді. Левиев айыптауларға тікелей жауап бермеді, бірақ Анголадағы қайырымдалық әрекеттерін атап өтті. 2014 жылы Катока кенішінің 32,8% үлесі Alrosa компаниясына, 32,8% үлесі Ангола үкіметіне, 18% үлесі Lev Leviev International (LLI) компаниясына және 16,4% үлесі Odebrecht компаниясына тиесілі болды. 2018 жылдың желтоқсанында Катока кенішінен 25 шақырым қашықтықта орналасқан Луэле аталатын Luaxe кимберлит кен орнының Endiama және Alrosa компанияларының әрқайсысы 41% үлесімен және Lev Leviev International Holding BV 18% үлесімен Catoca Mining Company арқылы игерілетіні хабарланды. Catoca Mining компаниясының Luaxe кен орнында 50,5% үлесі бар және 2020 жылдан кейін Luaxe кен орнында өнеркәсіптік өндіріс бастауды жоспарлап отыр. Бас кеңсесі Лунда-Сул провинциясының Сауримо қаласында орналасқан Catoca Mining Company әлемдегі төртінші ірі алмаз өндіруші болып табылады және Ангола алмастарындағы көлем бойынша 86,3%-ын және ақшалай құны бойынша 60,3%-ын өндіреді.

Қайырымдылық

Левиев еврей қайырымдылық қозғалыстарын белсенді қолдайды және ТМД еврей қауымдастықтары федерациясының президенті. Бұл федерация бұрынғы Кеңес Одағындағы еврей қауымдастықтарын біріктіретін бас ұйым болып табылады, алайда көптеген адамдар оны Путинге жақын, Ресей үкіметін сынаған еврей топтарына қарсы құрылған ұйым деп санайды.

Жеке өмір

Левиев 2007 жылы әйелі Ольга және екі баласымен бірге Лондонның Хэмпстед қаласына көшіп барды. 2018 жылдың 6 қарашасында Левиевтің ұлы Зевулун Ресейден Израильге LLD Diamonds арқылы заңсыз алмастарды контрабандалаған күдікпен Израильде тұтқындалды. 2022 жылдың шілдесінде Левиев сефард яһудилерінің ұрпағы болғандықтан Португалия азаматтығына өтініш бергені хабарланды.