Кіріспе
Денені тесу түрлері
Денені тесу контекстінде созу – белгілі бір әшекейлерді кию мақсатында емделген тесудің қасақана кеңейтілуі. Ең көп созылатын тесулер – құлақ тесулер, одан кейін мұрын пердесін тесу, тіл тесу және ерін тесу/ерін пластиналары. Барлық тесулерді белгілі бір деңгейде созуға болады, бірақ шеміршек тесулерді созу әдетте қиынға соғады және егер тез созылса, гипертрофиялық іздер пайда болу ықтималдығы жоғары. Шеміршек тесулерде үлкен әшекейлерге орналастыру үшін теріні тесіп соғу әдісі көбінесе артық көріледі. Созу әдетте емделген тесу жолын зақымдау немесе тыртыс тоқымасын жасау мүмкіндігін азайту үшін кішкентай қадамдармен жасалады. Солтүстік Америкада көптеген созу әдістері бір ретте бір өлшемге ғана өседі. 0G (8 мм) – бұл әдетте "қайтару жолы жоқ нүкте" деп есептеледі: осы өлшемнен үлкен тесік стандартты тесу өлшеміне сирек жабылады. Әрбір дене әр түрлі болғандықтан, кез келген мөлшерде созылған тесулерге денедегі тұрақты өзгеріс ретінде қарау керек. Еуропада және әлемнің көп бөлігінде әшекейлер метрикалық өлшемдерде болады, бірақ стандартты өлшемдер арасындағы қадамдар ұқсас. Құлақты созудың алғашқы жазбасы ежелгі Египеттен келген, оны фараон Тутанхамонның саркофагында көруге болады. Сонымен қатар, антропологтар құлақты созу әдеті Сахара астындағы Африкада пайда болған деп санайды.
Stretching, in the context of body piercing, is the deliberate expansion of a healed piercing for the purpose of wearing certain types of jewelry. Ear piercings are the most commonly stretched piercings, with nasal septum piercings, tongue piercings and lip piercings/lip plates following close behind. While all piercings can be stretched to some degree, cartilage piercings are usually more difficult to stretch and more likely to form hypertrophic scars if stretched quickly. Dermal punching is generally the preferred method for accommodating larger jewelry in cartilage piercings. Stretching is usually done in small increments to minimize the potential for damaging the healed fistula or creating scar tissue. In North America, most stretching methods go up by a single even sized gauge increment at a time. 0g (8 mm), is generally considered to be "the point of no return": a hole larger than this size will rarely close to a standard piercing size. Since each body is different, any stretched piercings, no matter the size, should be approached as a permanent body modification. In Europe and most of the rest of the world, jewelry is metric, but the increments between standard sizes are similar. The first recorded use of ear stretching comes from Ancient Egypt, and can be seen in the sarcophagus of the Pharaoh Tutankhamun. In addition, anthropologists believe that the use of having stretched ears originated in sub Saharan Africa.
Денсаулық сақтау мәселелері
Созылған пирсингтермен тікелей байланысты денсаулыққа қатысты мәселелер аздау. Көптеген созу әдістері жараланғанға дейін жетпейді, егер тым жылдам жасалмаса. Егер адамның терісінің серіктігі мен қан тамырларына қабілеті болса, көптеген пирсингтер бастапқы өлшемінен әлдеқайда үлкенге дейін созылуы мүмкін. 8 мм-ден асатын өлшемдер құлақ күпесіне жасалған пирсингтер үшін "қайта қалпына келтірілмейтін нүкте" деп есептеледі, себебі осы өлшемнен кейін тесік бастапқы пирсинг өлшеміне дейін қысқармай, толығымен жабылуы үшін косметикалық оталау қажет болуы мүмкін. Созылған пирсингтің бастапқы өлшеміне қайта оралуына әсер ететін көптеген факторлар бар, мысалы созуға кеткен уақыт және пирсингтің белгілі бір өлшемде толық жазылуына жұмсаған уақыт. Дегенмен, әркімнің құлақтары әртүрлі, кейбір құлақтар тіпті 8 мм-ден кіші өлшемде болса да қалпына келмейді.
Ұзын пирсингке арналған зергерлік бұйымдар
Созылған пирсингтерге арналған әртүрлі әшекейлер бар. Көптеген материалдар созылған пирсингтерге арналған әшекейлер жасау үшін қолданылуы мүмкін; әдетте кішкентай пирсингтерге енгізілмейтін, тым нәзік немесе сынғыш материалдар еркін пайдаланылады. Тас, қазба материалдар, ағаш, сүйек, мүйіз, қарақұмық, бамбук, силикон және шыны – созылған пирсингтерде жиі кездесетін материалдар. Бұл материалдардың кейбіреулері металл немесе пластиктен гөрі жақсы «тыныс алады», кеңейген құлақ жапырағында май жиналуын болдырмайды. Дегенмен, әшекейлер әлі де акрил немесе металдан жасалады. Жаңа созылған пирсингке акрил, тас, ағаш, бамбук, мүйіз, сүйек немесе кішкентай немесе микроскопиялық тесіктері бар басқа материалдарды кию қауіпті. Бұл материалдар бактерияларды ұстап, инфекция тудыруы мүмкін, сонымен қатар оларды автоклавтау немесе дұрыс дезинфекциялау мүмкін емес, сондықтан жаңа созылуға немесе тесуге жарамсыз. Бактерияларға осал емес жаңа созылу үшін ең жақсы материалдар – имплант сапалы болат, титан және шыны. Бұл материалдар тесіктелмеген және автоклавтың ыстығы мен қысымына төтеп бере алады, сондықтан оларды енгізу алдында дұрыс дезинфекциялауға болады. Үлкен созылған пирсингте киілетін әдеттегі әшекей – плаг, кейде дұрыс емес «өлшем» немесе «өлшемдер» деп аталады, бұл АҚШ-та қолданылатын өлшеу жүйесіне қатысты. Ол қатты және әдетте цилиндрлі болып табылады, бір немесе екі ұшында (аттың жалағы пішіндес) кеңейтілуі мүмкін, немесе ұштарына бекітілген сақиналармен ұсталады. Бұған ұқсас нұсқа – ет туннелі, ол сондай пішіндес, бірақ ортасы қуыс. Тырнақ, қызылқұйрық және спираль тәрізді бөлшектер де жиі кездеседі. Көбінесе күміс немесе қоладан жасалған, кейде мыс немесе латунь сияқты басқа металдар да қолданылатын, әртүрлі өлшемдегі құлақ салмақтары да киіледі. Дегенмен, кейбір адамдар кейбір металлдарға оңай тітіркеніп кетеді, сондықтан металл әшекейлер киген кезде сақтық қажет. Құлақ манжеттері (мысалы, Оңтүстік Үндістан провинцияларында қолданылатын алтын манжеттер) немесе оралған моншақтар (Шығыс Африканың масаи тайпасы арасында кең таралған) басқа нұсқалар, бірақ олар қазіргі батыстық контексте жиі кездеспейді. Пирсингті кеңейтудің әртүрлі әдістері бар, олардың әртүрлі шығу тегі және әртүрлі жағдайларға сәйкес келеді. Конус тәрізді кеңейту: Конус тәрізді кеңейту – бұл осы мақсатқа арнайы жасалған конус тәрізді таяқты пайдалану. Ол майланып, фистула арқылы итеріледі, сонда конустың ең кең бөлігі пирсингті қоршап тұрған терімен теңеседі. Үлкен әшекейлер содан кейін конустың артқы жағына параллель итеріледі. Конусты пайдалану пирсингті дайын болғанға дейін созуды жеңілдетеді, бұл фистуланың жыртылуына, ауырсынуға, қан кетуге, ісінуге, жарылуларға және тыртысқа әкелуі мүмкін. Өлі кеңейту: Өлі кеңейту – бұл басқа жабдықсыз, бар пирсингке үлкен әшекейді енгізу процесі. Кейбір пирсингтер өздігінен сәл созылады және үлкен әшекейлерді жағымсыз әсерлерсіз енгізуге болады, әсіресе тіл пирсингтері сияқты көп «қозғалыс» көретін пирсингтер. Өзін-өзі кеңейтуді басқа пирсингтерде тінді массаж жасау, әшекейлермен ойнау және оны кішкентай шеңберлерде тарту арқылы жасауға болады. Майланған әшекейлер пирсингке оңай енгізілсе, өлі кеңейту өте қауіпсіз. Әшекейді күшпен орнатуға болмайды. Тефлонды таспамен кеңейту: Қолданыстағы әшекейлер алынып тасталады және әшекейдің айналасына инертті және пирсингке қауіпсіз жабыспайтын тефлонды таспаның (PFTE таспасы) жұқа қабаты оралады. Жабыспайтын ленталар мен жылумен ықшамдалатын құбырлар да жиі қолданылады. Скальпельмен кеңейту: Емделген фистуланы кеңейтудің орнына, бұл әдіс фистуланың диаметрін скальпельмен кесіп кеңейтуді қамтиды. Ол көбінесе құлақ жапырақшаларындағы пирсингтерде қолданылады. Бұл әдіс сонымен қатар үлкен пирсингтің орналасуын өзгерту, екі бар пирсингті бір үлкен пирсингке біріктіру немесе тыртыс тіні созылудың алдын алған кезде немесе тінді тым жұқартқан кезде созылудың қауіптілігін арттырған кезде үлкен өлшемді пирсингке жету үшін жиі қолданылады. Скальпель және конус немесе тесу және конус: Пирсинг немесе скальпельден кейін үлкен конус тікелей енгізілуі мүмкін, бұл теріні дереу үлкен диаметрге созуға мүмкіндік береді; бірнеше дюймға жете алады. Бұл әдіс сирек және өте ауыртпалы болуы мүмкін, көп мөлшерде тыртыс түзілуіне әкелуі мүмкін. Осы себепті, ол көбінесе ұсынылмайды. Ол сонымен қатар гиподермиялық инемен бірдей өлшемде пайдалануға қарағанда аз ауыртпалы және тінді аз зақымдайды деп сипатталады.
Тарих және мәдениет
Батыс елдерінің көптеген жастары эстетикалық себептермен құлақ жапырақшаларын созуды қабылдады. Бұл тәжірибе заманауи сияқты көрінеді, бірақ шындығында солай емес. Құлақ созу – ежелгі заманнан бері әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдар қолданып келген дәстүрлі рәсім. Құлақ созу үшін әдетте сүйек, мүйіз, ағаш және тас өңделеді, бірақ дұрыс пішінде табиғи түрде кездесетін қабықшалар, тістер және тырнақтар сияқты басқа да органикалық материалдар да қолданылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл практика әлеуметтік мәртебеге қол жеткізу, соғыста жауларды қорқыту және эстетикалық мақсаттар үшін пайдаланылған. Бұл Африка, Еуразия, Америка және одан да алыс елдердегі көптеген халықтар арасында кең таралған және қазір де таралып келе жатқан әдет.
Тутанхамон патша
Ежелгі Мысыр перғауыны Тутанхамон құлақ жапырақшаларын созған ең ерте белгілі билеушілердің бірі. Бұл оның саркофагындағы ең әйгілі суреттерінің бірінде анық көрінеді. Перғауынның құлақтарын созу үшін қандай құрал пайдаланғаны белгісіз, бірақ бамбук немесе ағаштан жасалған тығындар сияқты көптеген мүмкіндіктер бар.
Мұзшы
Құлақтары созылған мумияланған денелер табылды, оның ішінде бүгінгі күнге дейін табылған ең көне мумия – Өтци мұз адам (б.з.д. 3300 жыл). Будданың байлығынан (және әйелінен) бас тартуын еске алу мақсатында, Гаутама Будданың көптеген келесі бейнелерінде құлақ жапырақтары әшекейлерсіз созылған күйінде бейнеленген.
Сигири Сукумали
Шри-Ланкадағы Сигирия фрескалары 5 ғасырдағы сырғалары созылған көптеген әйелдерді бейнелейді.
Пасха аралы
Рақметей аралындағы алып мүсіндердің (моаи) басында созылған құлақ тесіктері табылды, осыдан оларға «Ұзын құлақтар» деген ат қойылды. Рақметей аралының алғашқы тұрғындары өздерін бейнелеу үшін бас жасайтындары айтылады. Аралына басқа тайпа келгенде, оларға «Қысқа құлақтар» деген ат берілді. «Ұзын құлақтар» «Қысқа құлақтарды» олар төңкеріп билікке келгенше құлдыққа салып ұстады.
Эфиопиядағы Мурси әйелдері
Мурсилер – Нил өзенінің аңғарында мекендейтін нилотик халқы. Олар әйелдерінің екі құлағына және төменгі ерініне ағаш тақталармен әшекейленуімен белгілі. Он бес жасқа келгенде, үйленуге бір жыл қалғанда, анасы жас қыздың еріні мен құлағын тесіп алады. Содан кейін ол әр тесікке ағаш тікше салады. Емделу процесі аяқталған соң, тікшелер ауыстырылып, диаметрі үлкейтіледі (әдетте 8–22 см). Көзге көрінерлік мөлшерге жеткен соң, жас қыз пирсингі жоқ әйелдерге қарағанда зор құрметке ие болады.
Кенияның масаи халқы
Масаи еркектері де, әйелдері де құлақтарын созады, бірақ қазіргі күндерде бұл дәстүрді әйелдер еркектерге қарағанда көбірек сақтайды. Алғашқыда тесіктерді пышақ ұшы немесе қызыл киік сияқты өткір заттармен жасаған. Содан кейін тесіктің көлемін арттыру үшін оған ауыр әшекейлер тағайды. Масаилер әшекей жасау үшін жануар сүйектері, ағаш, тас және піл сүйегі сияқты материалдарды пайдаланады.
Батыс Африканың фуланилері
Фулани халқы Нигериядан және Батыс Африканың басқа да аймақтарынан шыққан. Үш жасқа келгенде қыздарының құлақтары тесіледі, бірақ оларды үлкен болғанша созбайды. Бұл әйелдер құлақтарын Мурси және Масаи тайпаларынан өзгеше, кішкентай диаметрге дейін созады, осылайша олар шеңберлер мен үлкен алтын дөңгелектер таға алады.
Азиялық тайпалар
Тайландтағы Лаху тайпасы және Мьянмадағы Карен Падаунг тайпасы – құлақтарын созу дәстүрін сақтайтын екі белгілі азиялық тайпа. Екеуі де құлақты қасиетті санайды және мүмкіндігінше көп әшекей кию керектігіне сенеді.
Американың түпкiлiктi халықтары
Ацтектер мен майялардың ер адамдары дәстүрлі түрде құлақтарын созған. Ацтектер жоғары топтағы ерлер үшін алтын мен күмістен жасалған тығындар жасаған, ал төменгі топтағылар қабық, ағаш және мыс сияқты материалдарды киген. Маяларда да осыған ұқсас болған. Жоғары топтағы ерлер нефриттен жасалған тығындар таққан, ал қалған қоғам сүйек, тас және ағаш пайдаланған. Үлкен Антиль аралдарының тайно ер және әйелдерінің құлақтары созылған екенін саяхатшы Христофор Колумб баяндаған.