Жер астындағы жанартау құбырының геологиялық құрылымы
Volcanic pipe
Вулкандық түтіктер – жер асты геологиялық құрылымдар, көбінесе алмаз кенішіне пайдаланылады. Кимберлит пен лампроиттен тұрады, магма көзінен пайда болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жанартаудың күшті жарылысынан пайда болған жер асты геологиялық құрылым
Subterranean geological structure formed by volcanic eruption
Жанартау құбырлары немесе вулкандық каналдар – тереңдегі жанартаулардың күшті, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін жарылысынан пайда болған жер асты геологиялық құрылымдар. Олар диатремнің бір түрі саналады. Жанартау құбырлары қатты магмадан тұратын терең, тар конус тәрізді ( "сәбіз пішіндес") құрылымнан тұрады және көбінесе кимберлит немесе лампроит деген екі ерекше тау жынысынан құралған. Бұл тау жыныстары жанартаулардың тереңдегі магма көздерінің құрамын көрсетеді, онда Жер магнийге бай. Олар алмастардың негізгі көзі ретінде белгілі және осы мақсатта өндіріледі. Минералдар мен магма көзінің тереңдігіне байланысты осы анықтамаға сәйкес жанартау құбырлары сирек кездеседі, ал жанартау диатремалары жиі кездеседі, тіпті жанартаулық шығарылымның екінші ең көп таралған түрі болып табылады (яғни, жер бетіне жететін магма).
Volcanic pipes or volcanic conduits are subterranean geological structures formed by the violent, supersonic eruption of deep origin volcanoes. They are considered to be a type of diatreme. Volcanic pipes are composed of a deep, narrow cone of solidified magma (described as "carrot shaped"), and are usually largely composed of one of two characteristic rock types — kimberlite or lamproite. These rocks reflect the composition of the volcanoes' deep magma sources, where the Earth is rich in magnesium. They are well known as the primary source of diamonds, and are mined for this purpose. Volcanic pipes are relatively rare by this definition based on minerals and depth of the magma source, but on the other hand volcanic diatremes are common, indeed the second commonest form of volcanic extrusion (that is magma that reaches the surface).
Құрылу
Жанартау құбырлары тереңдегі жанартаулардың күшті жарылыстарының нәтижесінде қалыптасады. Бұл жанартаулар көптеген басқа жанартаулардан кем дегенде үш есе тереңде пайда болады, ал олардан шығатын магмада магний және су мен көмірқышқыл газы сияқты ұшқыш қосылыстардың мөлшері жоғары болады. Магма денесі бетке қарай көтерілгенде, қысымның төмендеуіне байланысты ұшқыш қосылыстар газ тәрізді күйге өтеді. Бұл кенеттен кеңею магманы жоғары жылдамдықпен итеріп, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін Плинийлік жарылысқа алып келеді.
Volcanic pipes form as the result of violent eruptions of deep origin volcanoes. These volcanoes originate at least three times as deep as most other volcanoes, and the resulting magma that is pushed toward the surface is high in magnesium and volatile compounds such as water and carbon dioxide. As the body of magma rises toward the surface, the volatile compounds transform to gaseous phase as pressure is reduced with decreasing depth. This sudden expansion propels the magma upward at rapid speeds, resulting in a supersonic Plinian eruption.
Кимберлит құбырлары
Кимберлит құбырларында жарылыс магма бағанасының үстіне жатқан материалдың тікелей бағанасын шығарады және әдеттегі жанартаулар сияқты жер бетінде үлкен биіктік құрамайды; керісінше, магма бағанасының астындағы кратер тәрізді шұңқырдың айналасында туф сақинасы деп аталатын төменгі сақина пайда болады. Уақыт өте келе, туф сақинасы шұңқырға қарай эрозияланып, оны жуылған шығарылымдармен толтырып, тегістей алады. Кимберлит құбырлары әлемдегі алмаз өндірісінің басты көзі болып табылады, сонымен қатар гранат, шпинель және перитот сияқты басқа да құнды және жартылай құнды тастарды қамтиды.
In kimberlite pipes, the eruption ejects a column of overlying material directly over the magma column, and does not form a large above ground elevation as typical volcanoes do; instead, a low ring of ejecta known as a tuff ring forms around a bowl shaped depression over the subterranean column of magma. Over time, the tuff ring may erode back into the bowl, leveling out the depression by filling it with washed back ejecta. Kimberlite pipes are the source of most of the world's commercial diamond production, and also contain other precious gemstones and semi precious stones, such as garnets, spinels, and peridot.
Лампроит құбырлары
Лампроит құбырлары кимберлит құбырлары сияқты жұмыс істейді, бірақ магмадағы қайнап жатқан су мен ұшпалы заттар жоғарғы жатақан тау жынысына коррозиялық әсер етеді, нәтижесінде кеңірек бұзылған тау жынысы конусы пайда болады (осы тау жынысының шығарылуы кимберлит жарылыстары сияқты туф сақинасын қалыптастырады). Бұл кең конус кейіннен жанартау күлі мен басқа материалдармен толтырылады. Соңында, газсызданылған магма жоғары итеріліп, конусты толтырады. Нәтижесінде, вулкандық материалдың (қатты магма және шығарылған материалдардың) воронка тәрізді жиынтығы пайда болады, ол жер бетінен көрінетіндей негізінен тегіс болып көрінеді.
Lamproite pipes operate similarly to kimberlite pipes, except that the boiling water and volatile compounds contained in the magma act corrosively on the overlying rock, resulting in a broader cone of eviscerated rock (the ejection of this rock also forms a tuff ring, like kimberlite eruptions). This broad cone is then filled with volcanic ash and materials. Finally, the degassed magma is pushed upward, filling the cone. The result is a funnel shaped deposit of volcanic material (both solidified magma, and ejecta) which appears mostly flat from the surface.