Кіріспе

Дисней комикстері фандомы

Донализм – Дисней комикстері мен мультфильмдеріне байланысты фандом. Атау Дональд Даққа сілтеме жасайды және алғаш рет 1971 жылы Джон Гисл авторының «Donaldismen» эссесінде қолданылып, 1973 жылы оның «Donaldismen» кітабында кеңейтілді. Кейбір (әсіресе еуропалық) елдерде Донализм негізінен комикстерге және комикстерге бағытталған, ал басқа елдерде, мысалы, АҚШ және Жапонияда, комикстер көбінесе ескерілмейді, ал кинофильмдер мен қысқаметражды фильмдерге көбірек қызығушылық танытылады. Бастапқыда Гисл анықтағандай, бұл термин «зерттеу саласын, сондай-ақ осы зерттеу нысаны болатын материалды білдіреді. Соңғы мағынасында бұл сөз Диснейдің авторлық құқығындағы кез келген комикске қатысты. Алғашқы мағынасында Донализм – Дисней өндірісін зерттеуге маманданған комикс зерттеулерінің бір саласы». Сөздің бұл бастапқы мағынасы 1973 жылы анықталғанмен, бүгінде Донализм Дисней комикстерінің және тіпті кинофильмдер мен қысқаметражды фильмдердегі жалпы фандомын қамтиды. Бұл термин тікелей Дақтың әлеміне қатысты болғамен, Диснейдің басқа әлемдерін де қамтиды.

Доналистік

Доналист – Донализмнің жақтаушысы: Дисней комикстерінің жанкүйері немесе зерттеушісі. Норвегиялық «Дональдтистене» қоғамының 1977 жылғы манифестінде айтылғандай, «дональдшылар – Дональд Дак пен Ко [норвегиялық Дисней комиксі, редактор] комикстерін әлеуметтік және саяси құрылымдар мен көзқарастар тұрғысынан зерттейтін Дональд Дактың жанкүйерлері. Олар өздерінің және басқалардың жинақтары үшін Дональдтық мәдени мұраны сақтауға бар күштерін жұмсайды». Дональдтық мәдениеттің бір бөлігі – атаулар мен тақырыптарға кері акронимдер жасау. Бұл тәжірибе Карл Баркстің «Жас шұбарлар» комиксінен бастау алады, онда скаут жетекшілерінің әдетте ұзақ және мақтаншақты атақтары болды, соның нәтижесінде олар ойнақы акронимдерге ие болды. «Доналист» термині Диснейдің ресми басылымдарында қолданылған: коллекционерлік тақырыптағы Gemstone Publishing компаниясының «Walt Disney Treasures» альбомы сериясы «Сіз Доналистсіз бе?» деген сұрақпен жарнамаланды.

Дональдистік зерттеулер

1960 жылы алғашқы маңызды жаңалықтардың бірі – американдық жанкүйер Джон Спайсер Карл Барксқа алғашқы хат жолдады, оған Баркс жауап берді. Осыған дейін Уолт Дисней барлық комикстерді өзі суреттеп, жазып шығарған деп есептелген, бірақ жанкүйерлер мұның рас емес екенін сезген. Кейіннен Диснейдің өзі тек бірнеше комикс жасауымен айналысқаны белгілі болды. 1973 жылы Джон Гисл «Дональдизм: Дональд Дак және оның әлемі туралы көңілді ғылыми зерттеу» (Donaldismen: En muntert vitenskapelig studie over Donald Duck og hans verden) атты Дональд Дакты талдауын жариялады. Дональдизмді зерттеу әлі де жалғасуда, бірақ 1970-ші және 80-ші жылдарға қарағанда сиректеп жүргізіледі. Бүгінгі таңда зерттеу нәтижелері көбінесе фан-журналдарда немесе интернет-сайттарда ұсынылады.

Дания

Гислдің кітабы «Андeология» («Дональд / Ұрғаш» деген мағынада) деген атпен дания тіліне аударылғанмен, Дональдтың даниялық аты «Андерс Анд» болған соң, қазіргі кезде «Донализм» деген норвегиялық/халықаралық термин жиі қолданылады. Данияда Дональдтық зерттеулер мен басқа Дональдтық мақалалардың негізгі көзі – Карл Баркс & Co., оның редакторы және қозғаушы күші – Фредди Милтон. Алғашқы саны 1974 жылы жарық көрді, ал фанзин 2000 жылға дейін әртүрлі жиілікпен шығарылды; кейде жылына бірнеше рет, ал кейде жылдар бойы жаңа саны жарық көрмеді. Фанзин Дональдтық зерттеулерді, соның ішінде Даниядағы Дисней комикстерінің кең индексін ұсынды (қазір оны Inducks жобасы мен түпнұсқа авторлары күзеп қадағалайды). Атына қарамастан, фанзин Дисней комикстерінің түрлі салаларына қатысты материалдарды қамтыды, бірақ Карл Баркс туралы материалдарға басымдық берді, оның қазасы фанзиннің жабылуына себеп болды. 2001 жылы Даниялық Доналистер тобы Даниялық Доналистер қоғамын (Dansk Donaldist Forening) құрды, ал келесі жылы олардың DDF(R)appet фанзинінің бірінші саны жарық көрді. DDF(R)appet жылына шамамен екі рет шығады, мақалаларының ішінде зерттеу жұмыстары да бар. Дональдистік емес, бірақ кейде Дональдистік материалдарды жариялайтын басқа да танымал (комикстер) фанзиндер: Nørd nyt, Rackham, Seriejournalen және Strip!.

Финляндия

Фин тілінде Дональдизм анкизми деп аталады (фин тілінен "анкка" – "үйрек"). Елдегі көрнекті Дональдистердің қатарында комикс жазушысы Тимо Ронкайнен, «Ankkalinnan pamaus» фан-журналының негізін қалаушы және 1988–2007 жылдары «Аку Анкка» журналының редакторы болған Маркку Кивекас бар.

Франция

Picsou Soir – 2019 жылы құрылған француз фанзині, тоқсан сайын шығарылады және екі түрінде (цифрлық және қағаз түрінде) қолжетімді.

Германия

D.O.N.A.L.D. (Deutsche Organisation nichtkommerzieller Anhänger des lauteren Donaldismus немесе таза Дональдизмнің коммерциялық емес жақтастарының неміс ұйымы) – Германияның Дональдистік қоғамы. Ханс фон Сторх құрған бұл ұйым, «Der Donaldist» фан-журналы арқылы Дональдистік зерттеулерге көп үлес қосты. Сондай-ақ, жыл сайын бірнеше жиын және бір конгресс өткізіледі. Дональдистердің беделі артып, Германиядағы «Frankfurter Allgemeine Zeitung» сияқты бірнеше маңызды газеттердің мәдениет беттеріне белсенді түрде еніп, комикстердің жанкүйерлеріне таныс цитаталарды сырттай пайдаланады. Дональдизмді неміс тілінде зерттеуге Эрика Фукс жасаған Баркстің комикс кітаптарының неміс тіліндегі аудармалары зор ықпал етті. 2015 жылы Эрика Фукс тұрған «Шварценбах ан дер Зале» қаласында «Эрика Фукс үйі» деп аталған Комикс және тілдік өнер мұражайы ашылуына да олар үлес қосты.

Дональдтың тыңдаушысы

Дональдизмнің отаны Норвегияда 1973 жылдан бері Donaldisten (Дональдшы) фан-журналы жарық көруде. 1975 жылы құрылған Дональдтық қоғам, Гаммелдоннальдизм Веннер (Ерте Дональдизмнің достары), 1975–1988 жылдары Donaldisten журналын шығарды. Джон Гислдің Дональдизм анықтамасына сүйене отырып, журналда көптеген зерттеу нәтижелері жарияланған. 1995 жылы Donaldisten журналын шығаруды жаңа қоғам, Donaldistene (Дональдшылар) жалғастырды, бірақ бір ғана нөмірден кейін тоғыз жыл өткен соң, 2004 жылы тағы бір нөмір жарық көрді. Жаңа қоғам зерттеулерге бұрынғыдай көңіл бөлмейді, бұл Дональдшылар арасындағы жалпы өзгерісті көрсетеді. 2007 жылдың ортасына дейін Donaldistene Donaldisten журналының тек екі нөмірін ғана шығарды.

Университеттердегі зерттеулер

Торе Исманто Хофстад Норвегия ғылым және технология университетінің философия және дінтану кафедрасындағы магистрлік диссертациясында Дональд Дак комикстерінде діннің қандай рөл атқаратыны туралы жазған.

Швеция

Швеция 1977 жылдан бері Дональдтық зерттеулер мен басқа мақалаларды NAFS(K)URIREN фанжурналында жариялаудың ұзақ дәстүріне ие. Фан-журналды жылына бір-екі рет швед Доналистік қоғамы, NAFS(K) (Nationella Ankistförbundet i Sverige (kvack)) немесе Швецияның Ұлттық Доналистік қоғамы (квак) 1976 жылдың 21 қыркүйегінде құрған. Дональдизмнің жергілікті атауы – "анкизм" (әдеби мағынасында "өзбекше"). Дональд Дактың Швециядағы есімі – "Калле Анка" (шамамен "Чарли Дак" деп аударылады).