Румыния консервативтік партиясы: тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

1880-1918 жылдары Румынияда болған Консервативтік партия (Партидул Консерватор, ПК) – консервативтік партия, Румыния үкіметінің кіші мүшесі болған. Партия 2005 жылдың 7 мамырында Консервативтік партия деген атауды қабылдады. Одан кейін, он жылдан сәл астам уақыт өткен соң, дәлірек айтқанда 2015 жылдың маусым айында, Либералды реформашы партиясымен (PLR) бірігіп, Либералдар мен демократтар альянсын (ALDE) құрды. Консервативтік партия (ПК) дәстүрді, отбасын, әлеуметтік ынтымақтыстықты, еуропалық интеграцияны және шовинизмсіз ұлтшылдықты қолдайтынын мәлімдеді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Румыниядағы екі негізгі саяси күштің бірі болған тарихи Румыния консервативтік партиясының мұрагері екенін жариялады. Екі партияның арасында тікелей, үздірілмейтін байланыс болмады – тарихи Консервативтік партия Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін таратылды, бірақ қазіргі партия тарихи партияның құндылықтарын сақтап, қабылдады.

Тарих

Консервативтік партия 1991 жылдың 18 желтоқсанында Румыниялық Гуманистік партия (РГП) ретінде құрылды және біраз уақыт Гуманистік Интернационалдың мүшесі болды. 2005 жылы өзінің атын орталық саясаттан консервативтік саясатқа идеологиялық өзгерісін көрсету үшін өзгертті. Партияны бұрынғы Securitatea серіктесі және хабаршысы, 1989 жылдан кейін бай бизнесмен атанған Дэн Войкулеску құрды, ол компанияларының бақылауын туыстарына ресми түрде берді. Войкулеску маңызды медиа тізбегінің негізін қалаушы және бұрынғы иесі болды, оның ішінде ең жоғары рейтингтегі Antena 1 телеарнасы және Jurnalul Naţional мен Gazeta Sporturilor газеттері бар. CNA (радио хабарларын таратуды лицензиялау жөніндегі мемлекеттік агенттік) мәліметінше, ол өзінің қоры немесе отбасы арқылы Румынияның бұқаралық ақпарат құралдарында маңызды ықпалға ие. Партия румындық орта таптың, әсіресе шағын және орта бизнес иелерінің мүдделерін қолдады және ұлттық деңгейге қарағанда жергілікті деңгейде сайлауда жақсы нәтижелер көрсетті. PUR 2000 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткен PDSR (қазіргі Социал-демократиялық партия) партиясымен коалиция құрды. PUR өзінің сайлаушыларының мүдделерін ілгерілету мүмкіндігіне ие болу шартымен үкіметке қатысты. Осылайша, Шағын және Орта Кәсіпкерлік Министрлігі құрылды. Екі жылдан кейін коалицияның үлкен серіктесі PDSR бұл министрлікті таратуға шешім қабылдады, нәтижесінде PUR үкіметтен шықты. 2004 жылғы маусым айындағы жергілікті сайлауда PUR 6% дауыс жинады және басқалармен қатар Бакау қаласында жеңіске жетті. Бұл сайлау кезінде партия PSD-ге және оның "жергілікті барондар" жүйесіне қарсы күшті шабуыл жасады. PUR-тің PSD-мен күтпеген одақтан кейін, Бакау қаласының мэрі Ромео Ставараше Войкулескупен келіспеушіліктерден кейін Ұлттық Либералдық партияға (PNL) өтті, ол жеңіске жету үшін күрескен "жергілікті барондармен" ынтымақтасу мүмкін емес екенін айтты. 2004 жылғы парламенттік сайлауда PUR қайтадан PSD-мен сайлау альянсын құрды. Бұл таңғаларлық жағдай болды, өйткені PUR маусым айындағы жергілікті сайлауда PSD-ге қарсы күшті шабуыл жасады. Алайда, бұл PUR-тің парламентке үлкен партияның арқасында кіруіне мүмкіндік берді. Сайлаулар PSD PUR коалициясына парламенттік көпшілікті берді, ал жаңа президент Траян Бэсеску басқа ірі бәсекелес коалициядан, PNL және Демократиялық партия (PD) құрған Әділдік және Ақиқат альянсынан (DA) келді. Бұл жағдай үлкен саяси дағдарысқа әкеп соқты, Президент сәл үлкен парламенттік блоктан премьер-министрді тағайындауға дайын болмады, ал DA премьер-министр кандидаты Парламент ратификацияламауы мүмкін еді, бұл жаңа парламенттік сайлауға әкеп соқтырмас еді. Алғашқы келіссөздер PUR-тің "Әділдік пен шындық" альянсын қолдауына кепілдік бергенімен, олар үкіметке қосылмады, бірақ PSD мүшелері Адриан Настасе мен Николае Вакароиудың Румыния парламенті палаталарының басшылары болып сайлануы DA мүшелерін PUR-ды үкіметке қосылуға шақыруға итермеледі. Бұл шешімді ең басты жақтаушы болған және оны қатты жақтаған болса да, президент Басеску кейіннен бұл шешімді "адепсіз" деп атады. Ал консерваторлар президентті "қосылысшы" деп атады. Войкулеску Securitate, Румынияның коммунистік дәуіріндегі ішкі барлау қызметімен бірлесіп жұмыс істегенін мойындады, бұл туралы ақпарат Румынияның Securitate мұрағаттарын зерттеу жөніндегі Ұлттық кеңесі жариялағаннан кейін. Ол өзінің әріптестігі ешбір адамға зиян келтірмегенін жоққа шығарды. Ол бастапқыда Калин Попеску Тарисеану премьер-министрінің үкіметінде вице-премьер болып тағайындалды, бірақ бұрынғы барлау қызметіне қатысы болғандықтан, ақыр соңында оған осы лауазымға орналасуға рұқсат етілмеді. 2005 жылдың 7 мамырында партия доктринасының центризмнен консервативтік ұстанымға ауысуын көрсету үшін Консервативтік партия деген атауды қабылдады. Алайда, оның идеологиясы өзгермелі болды, өйткені ол корпоративтік салық салуды арттыру сияқты кейбір солшыл ұстанымдарды қолдады. 2005 жылы партия Бухарест мақтанышына қарсылық ретінде "отбасылық құндылықтар үшін" шеру ұйымдастырды. Партия бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсы болды, бірақ партияның Бухарест бөлімшесінің вице-президенті Октавиан Петровичи 2006 жылы партия бір жынысты жұптардың "таңдауын құрметтейді" деп мәлімдеді. Партия сонымен қатар румын мектептерінде міндетті діни білім беруді енгізуді қолдады (қазіргі уақытта мұндай сабақтар міндетті емес). 2006 жылдың 12 ақпанында Румынияның Ұлттық Бірлік партиясы Консервативтік партияға қосылды. 2006 жылдың 3 желтоқсанында партия үкіметтік коалициядан шығып, оппозицияға өтті. Ол пікір сауалнамаларында нашар нәтижелер көрсетуін жалғастырды және 2008 жылғы жалпы сайлауда парламентке кіруі екіталай болды, егер ол PSD немесе PNL партияларының бірімен келісімге келмесе. 2008 жылдың 17 сәуірінде Социал-демократиялық партия мен Консервативтік партия 2008 жылғы жергілікті сайлауға саяси альянс құратынын жариялады. 2008 жылғы заңнамалық сайлауда Консервативтік партия да PSD альянсына қатысты және Сенатта 1 орынды және Депутаттар палатасында 4 орынды жеңіп алды. Осыған дейін консерваторлар Үлкен Румыния партиясымен (PRM) альянс құруды ұсынған. PRM жетекшісі бұл ұсынысты қатысты түрде қабылдамады, өйткені PRM Консервативтік партияға сіңірілуі мүмкін деп болжанды. Сол сияқты, партия 2009 жылғы Еуропалық сайлауда PSD-мен коалицияда қатысты, ол Ұлттық Одақ PSD+PC деп аталды және 1 Еуропарламент депутаты (Джордж Сабин Куташ) жеңіп алды. 2011 жылдың 5 ақпанында PC PSD және PNL партияларымен бірге Социал-либералдық Одаққа (USL) қосылды. USL 2014 жылдың 25 ақпанында PNL альянстан шыққаннан кейін таратылды. 2015 жылдың 19 маусымында Консервативтік партия Либералдық реформаторлар партиясымен (PLR) бірігіп, Либералдар мен Демократтар альянсын (ALDE) құрды.

The Conservative Party was founded as the Romanian Humanist Party (PUR) on 18 December 1991 and was for a time a member of the Humanist International. It changed its name in 2005 to reflect a shift in its ideology from centrist politics to more conservative, right wing politics. The party was founded by former well known Securitatea collaborator and informer Dan Voiculescu, a post 1989 wealthy businessman who formally gave control of his companies to relatives. Voiculescu was the founder and former owner of an important media chain comprising among others the top ranking TV channel Antena 1 and the newspapers Jurnalul Naţional and Gazeta Sporturilor. According to CNA (the state agency for broadcast licensing), he retains significant influence in the Romanian mass media, either through his foundation or through his family. The party generally supported the interests of the Romanian middle class and especially those of small and middle size business owners, and performed better electorally at a local level than at a national level. The PUR formed a coalition with the PDSR (now the Social Democratic Party), which won the 2000 general election. The PUR took part in the government under the condition of having the opportunity to promote the interests of its electorate. A Ministry for Small and Medium Sized Enterprises was thus formed, under the leadership of a PUR representative. After two years, the senior partner of the coalition, the PDSR, decided to suppress this Ministry, and consequently the PUR withdrew from the government. In the local elections of June 2004, the PUR obtained 6% of the votes and, among others, managed to win in one important city, Bacău. During this election, the party strongly attacked the PSD and its alleged system of "local barons". After the surprising alliance of PUR with PSD, Romeo Stavarache, the mayor of Bacău, switched to the National Liberal Party (PNL) after a disagreement with Voiculescu, saying that he found it impossible to cooperate with the "local barons" he had struggled to defeat. In the 2004 parliamentary election the PUR again formed an electoral alliance with the PSD. This was a surprising move, as the PUR had strongly attacked the PSD in the June local elections. However, it ensured that the PUR would be able to enter the parliament on the coattails of the much larger party. The elections gave a slight parliamentary plurality to the PSD PUR coalition, while the new president Traian Băsescu came from the other major competing coalition, the Justice and Truth Alliance (DA), formed by the PNL and Democratic Party (PD). This situation threatened a major political crisis, the President being unwilling to appoint a prime minister from the slightly larger parliamentary bloc, and the DA candidate for prime minister liable not to be ratified by the Parliament, which would have resulted in new parliamentary elections. Although initial talks assured the support of PUR for the Justice and Truth, without them joining the government, the election of PSD members Adrian Năstase and Nicolae Văcăroiu as Heads of Chambers in the Romanian Parliament, prompted the members of DA to invite PUR to join the government. Although he had been the main advocate of this solution and had strongly pleaded for it, president Băsescu later qualified the solution as "immoral". In return, the conservatives labelled the President as a "hypocrite". Voiculescu has admitted having been a collaborator with the Securitate, Romania's communist era internal intelligence service, after information to this effect was released publicly by Romania's National Council for the Study of the Securitate Archives. He has actively denied that his collaboration was harmful to any individual. He was initially named to be a Vice Premier in the government of Prime Minister of Călin Popescu Tăriceanu but was ultimately not allowed to take the position because of his involvement with the former intelligence service. On 7 May 2005 the party adopted the name Conservative Party to reflect a change of doctrine from centrism to a more conservative stance. However, its ideology remained fluid, since it supported certain leftist positions, such as increasing corporate taxation. In 2005, the party organised a march "for family values" as a reaction to Bucharest Pride. The party was opposed to the legalisation of same sex marriage, even though Octavian Petrovici, a vice president of the party's Bucharest division, stated in 2006 that the party "respects the choice" of same sex couples. The party also supported the introduction of compulsory religious education in Romanian schools (currently, such classes are optional). On 12 February 2006, the Romanian National Unity Party was absorbed into the Conservative Party. On 3 December 2006, the party quit the governing coalition and went into opposition. It continued to perform poorly in opinion polls and faced the prospect of being unlikely to enter parliament at the 2008 general election unless it entered into another pact with either the PSD or the PNL. On 17 April 2008, the Social Democratic Party and the Conservative Party announced they would form a political alliance for the 2008 local election. In the 2008 legislative election, the Conservative Party also took part in an alliance with PSD, and won 1 seat in the Senate and 4 seats in the Chamber of Deputies. Before that, the Conservatives had proposed an alliance with the Greater Romania Party (PRM). The PRM leader emphatically rejected the offer, as it was presumed that PRM would be absorbed by the Conservative Party. Similarly, the party ran in the 2009 European election in a coalition with the PSD, called National Union PSD+PC, and won 1 MEP seat (George Sabin Cutaș). On 5 February 2011, the PC joined the Social Liberal Union (USL) along with the PSD and PNL. The USL dissolved on 25 February 2014 upon the exit of the PNL from the alliance. On 19 June 2015, the Conservative Party merged with the Liberal Reformist Party (PLR) to form the Alliance of Liberals and Democrats (ALDE) party.