Кіріспе

Еркін өзгеріс партиясы (Partidul Liber Schimbist, PLS) – Румыниядағы сатирикалық саяси партия, ол Ro құрамында және Ro бірінші президенті ретінде құрылған. Оның атауы, мазмұны және символдары классикалық румын юморисінің шебері Ион Лука Каражиялеге тікелей сілтеме жасап, оған құрмет көрсету болды. Ішкі әзілге негізделген партияның бағдарламасы мүмкіндік іздеуді мақтап, тіпті мүшелерін партиядан кетуге ынталандырды. Алайда, ПЛС биліктегі Ұлттық құтқару фронтымен (FSN) байланысы бар деген күдік туды және 1990 жылғы жалпы сайлауда, сондай-ақ 1992 жылғы жергілікті сайлауда дауыстардың бөлінуіне себеп болған көптеген партиялардың бірі ретінде сынға ілікті. Партия Казимирдің Палатада орын алуын және жергілікті кеңестерде бірнеше лауазымды иеленуіне қол жеткізді. Сайлау заңнамасындағы өзгерістер ПЛС-тің құлдырауын көрсетті – бұл Казимирдің 1992 жылы Социал-демократиялық партияға (PDSR; қазіргі PSD) өтуінен кейін тез болды. Партия сол жылы өткен жалпы сайлауда бірде-бір орын жеңіп алмады, және, формальды түрде жарғысына сәйкес таратылмаса да, 1996 жылғы сайлауға дейін жоғалып кетті. Театр директоры Мирча Корништеану партияның екінші және соңғы президенті болды.

Жасау

ПЛС 1989 жылғы желтоқсан революциясынан кейін көп ұзамай құрылды, ол коммунистік режимді құлатып, көп партиялық демократияны қайта орнатты. Оны редакциялық карикатурист Октавиан Андроник құрды, 1990 жылғы 6 ақпанда «Libertatea» күнделігінде манифесті жарияланды; әдеби сыншы Штефан Казимир 7 ақпанда «телефон арқылы» қосылды. Атауы Иоан Лука Караджаленің 1884 жылғы «O scrisoare pierdută» комедиясынан бейімделді, оны Андроник Ливиу Циулейдің қойылымында Румыния телеарнасынан көріп, шабыттанды. Ол бұрын Румын Коммунистік партиясымен және одан бұрын, шамамен 1949 жылы Коммунистік жастар одағымен саяси байланыста болған. Желтоқсан айында ол революциялық оқиғаларға қатысты, бірінші кезде коммунистік қарсы демонстрацияға еріксіз қатысушы, содан кейін Бухаресттегі көше қозғалысын қолдаушы болды. Қаңтар айында Казимир тәуелсіз саясаткер ретінде сайлауға түсуді ойлады және сайлаушыларына «Караджаледен мүмкіндігінше көп оқып беремін» деп уәде берді. 1880 жылдарға дейін жететін әдеби тамырының арқасында ПЛС өзін «тарихи партия» деп атады. Качавенкудің риторикасын жаңғыртып, партияның жауы саналатын адамдар «reprobabili» («таяусыз адамдар»), ал одақтастары «venerabili» немесе «stimabili» («құрметті» немесе «бағалы адамдар») деп аталды.

1990 жылғы нәтижелер мен даулар

Көп ұзамай, 1 наурызда ресми тіркеуден өткеннен кейін, ол ФСН мен оның басшысы Ион Илиескуды сынады, Голаниад наразылық қозғалысымен байланыс орнатты (голани, "бұзақылар", Илиеску қарсыластарын сипаттау үшін қолданған сөз). 1990 жылғы сәуірдегі академик Джордж Прутеанумен сұхбатында ол өзін "тәжірибелі бұзақы" (голанидің ардагері) деп санады және ФСН-ге қарсы қозғалыстың "ескерілмеуі мүмкін емес" деңгейде көп екенін айтты (Казимирдің назар аударуы); Прутеанудың жазбаларына сәйкес, бұл мәлімдеме әзіл болуы мүмкін. Бұл Казимирге жетті. Сервантестегі алғашқы сөздерінде Казимир олар сайлауға тек "істердің тым тегіс жүргенінен шаршағаным үшін" қатысқан деп әзілдеген еді. Сондай-ақ, România Literară журналының тілшісі Алекс. Штефенеску, оппозициялық Ұлттық шаруалар партиясының (PNȚCD) мүшесі, бұл жағдайды "партияның пародиязы сайлаушылар тарапынан қабылдануының социологиялық ерекшелігі" деп қарады. Журналист Джордж Балтак PLS-тің FSN-ге PNȚCD-нің дауыс салмағын "ұсақ партиялардың жарылысымен" бөлуге "әдейі" көмектескенін айтады. Ол Казимирдің "солшыл зиялы" ретінде Илиескумен жеке қарым-қатынаста болғанын атап өтті. 2006 жылы жазушы Каталин Михулеак PLS-тің доктриналарын "ақылға сыймас әзіл" (hlizeala idioată) деп сипаттап, Караджале мұны ешқашан мақұлдамас еді деді; ол Казимир мен оның тобын румын саясатына зиянды ықпал етуші күш ретінде бағалады. Нәтижесінде, ол ел бойынша бірнеше кеңесшілерді сайлады, ал Бухарестте тек біреуін. Казимир сол жылдың соңында Илиескудің Социал-демократиялық партиясына (PSD) өтті, ал қыркүйектегі сайлауда партияның дауыс үлесі 0,1%-ға дейін төмендеді, осылайша ол палатадағы жалғыз орынды жоғалтты. 1999 жылы жазған Штефенеску Казимирдің өзінің партиядан кетуін түсіндіре алмағанын айтады: "бір кезде ол PLS-пен әзілдеуін тоқтатып, [PSD] партиясына ауысты, бұл партия Румынияны қуанышсыз жағдайға жеткізді". Осы кезеңде PLS-тің қалдықтары сақталды. Казимирдің уақытша президенттік лауазымын алған Корниșteanu, ол партияның уставын "бұзды" деп мәлімдеді және ол "тастап кетілген мүше" ретінде тізімделді. Топ 1996 жылы таратылды, себебі жаңа ережелер бойынша кез келген партияда кемінде 10 000 мүше болуы керек еді, немесе, Корниșteanu айтуынша, ол енді қаржылық тұрғыдан өзін-өзі қамтамасыз ете алмады. 1998 жылы партия тарихын жариялаған кезде, оны "бұрынғы президент" деп атады, бірақ Казимир PLS-ті таратуға болмайтын партия деп қарады. Оның сөзіне сәйкес, 2010 жылға дейін ол техникалық тұрғыдан әлі де болды, себебі партияның өз жарғылық ережелері барлық мүшелерін басқа партияларға қосылуға ынталандырды.

Парламент сайлауы

СайлауСенатПозицияНәтижесіДауыстар%ОрындықтарДауыстар%Орындықтар199047,0170.3446,2470.3313-ші[[Румынияның Ұлттық құтқару майданы]] қолдауы[[Румынияның Ұлттық құтқару майданы]] қолдауы (1991–1992)199212,3600.118,7200.0738-ші[[Румынияның Социал-демократиялық партиясына]] парламенттік емес қолдау