Кіріспе
Эдинбургтегі бұрынғы парламент ғимараты, қазір Шотландияның Жоғарғы соттары мен Шотландия Парламенті орналасқан Парламент Үйі (Taigh na Pàrlamaid) Шотландияның Эдинбург қаласындағы Ескі қалада орналасқан. Кешеннің ең көне бөлігі 1639 жылдан 1707 жылға дейін Шотландия Парламентіне үй иесі болды және әлемдегі алғашқы мақсатты түрде салынған парламент ғимараты болып табылады. Корольдік жолдың жанында, Сент-Джайлз кафедральдық соборының қасында орналасқан Парламент Үйі сонымен қатар Адвокаттар факультетінің, Оның Ұлылық Белгісі Жазушылар қоғамының және Шотландияның Жоғарғы соттарындағы адвокаттар қоғамының бас кеңсесі болып табылады. Кешендегі басқа ғимараттарға Адвокаттар кітапханасы және Таңба кітапханасы кіреді. Бүкіл кешен А санатындағы тізімделген ғимарат болып табылады.
the building that houses the devolved Scottish Parliament
Parliament House (Taigh na Pàrlamaid), located in the Old Town in Edinburgh, Scotland, is a complex of several buildings housing the Supreme Courts of Scotland. The oldest part of the complex was home to the Parliament of Scotland from 1639 to 1707, and is the world's first purpose built parliament building. Located just off the Royal Mile, beside St Giles' Cathedral, Parliament House is also the headquarters of the Faculty of Advocates, the Society of Writers to His Majesty's Signet, and the Society of Solicitors in the Supreme Courts of Scotland. Other buildings in the complex include the Advocates Library and the Signet Library. The entire complex is a Category A Listed building.
Парламент тольбутында
XVII ғасырда Шотландия Парламентінің тұрақты орны болған жоқ. 1438 және 1561 жылдар аралығында ол көбінесе Эдинбургтегі Толбутта жиналатын, бұл ғимарат Эдинбург қалалық кеңесі мен Сессия сотының кеңсесі ретінде де пайдаланылды. 1563 жылдан бастап Парламент Сент-Джайлз шіркеуінің орталық дәлізінде орналасқан Сессия сотының залында тұрақты түрде отыратын. 1630 жылдары парламент мүшелерінің саны артуына байланысты бұл зал жеткіліксіз болып қалды. Парламентке жайлырақ жай-жер қажет екені анық болды, Сент-Джайлз шіркеуін тек құдайға табыну орны ретінде қалпына келтіру ниеті болды, сондай-ақ Карл I қалалық кеңестен кеңірек ғимарат беруді талап етті. 1632 жылдың наурыз айында кеңес Джеймс Мюррейдің жобасы бойынша парламенттік залдың құрылысын тапсырды. Құрылысқа 127 000 шотланд фунты жұмсалды, оның көп бөлігі Эдинбург қаласының қоғамдық қорынан, ал қалғаны Эдинбург тұрғындарының қайырымдылықтары есебінен қаржыландырылды.
Шотландия парламенті мен құрылыс
Парламент үйі 1632 және 1640 жылдар аралығында Сент-Джайлз соборы мен Коугейт арасындағы көлбеу жердің батыс жағында салынды. Бұл жерде Сент-Джайлз соборының зираттары орналасқан. 1566 жылдан бастап зираттарда жерлеу тоқтатылды (1572 жылы Жохан Нокстың жерленуінен басқа). Жаңа ғимаратты салу үшін Сент-Джайлз соборының дін қызметкерлері тұрған үш үй бұзылды. Парламент үйі 1640 жылға дейін толыққан жоқ болса да, 1639 жылғы 12 тамызда ашылған Парламент сессиясын қабылдады. Ғимарат L әрпі пішіндес жоспар бойынша салынған, негізгі бөлігі үш қабаттан тұрады. Жоғары екі қабатында Парламент залы мен Лейх залы немесе Лейх үйі орналасқан, ал олардың төменгі жағында жер асты бөлмесі бар. Парламент ауласына (кейін Парламент алаңы) қарап тұрған қасбеті тас қаптамадан, ал ғимараттың қалған бөлігі тас қаптамамен безендірілген қара дөңгелек тастан салынған. Бас кіреберіс Шотландияның корольдік гербі бейнеленген фронтонмен жабдықталған, гербтің екі жағында Әділет және Мейірім мүсіндері орналасқан, ал олардың астында латын тілінде "Stant His Felicia Regna" ("Осы ізгіліктермен патшалықтар гүлденеді") деген жазу бар. Александр Мильннің туындысы болған мүсіндер 1824 жылы кіреберіс есігі бұзылғанда алынып тасталды. Олар 1909 жылы қайта табылып, қазір Парламент үйінің ішінде тұр.
Парламент залы
Парламент залы 122 фут (40 м) ұзындығы және 49 фут (12 м) енінен тұрады, парламент сессиялары кезінде парламенттік палата ретінде, ал Парламент отырыс үзілісінде – Сессия соты ретінде қолданылды. Парламент залының ерекшелігі – оюлы тас тіреулерге орнатылған әсем қайыңнан жасалған жалпақ шатыры. Оны 1637 жылы Эдинбург шебері Джон Скотт салған. 17-18 ғасырларда қабырғалар шотланд монархтарының портреттерімен және гобелендермен безендірілген. Вильгельм фон Каулбах және Макс Эммануэль Айнмиллердің жасаған әйнек суреті бар Ұлы терезе 1868 жылы орнатылып, 1532 жылы Джеймс V құрған Әділет колледжінің құрылуын еске салады. Карл I 1641 жылғы тамыз-қараша айларындағы сессияға қатысып, Парламент залында болған алғашқы монарх атанды. Болашақ монархтар Джеймс VII және Анна 1681 жылғы сессияға қатысты. Парламент залы 1706-1707 жылдарғы сессия кезінде Шотландия мен Англия арасындағы Одақ шарты бойынша парламенттік пікірсайыстар өткізілген орын болды.
Шотландияның Жоғарғы соттары
1707 жылғы Одақ актісімен Шотландия Парламенті таратылды, ал Парламент үйі бастапқы мақсаты үшін пайдаланылмай қалды. Одан бастап ғимарат негізінен соттардың Сессиондық сот, Жоғары сот, Адмиралтейство соты және Казначейство сотының кеңсесі ретінде қолданылды. Шотландияның ұлттық мұрағаттары 1789 жылы Лейх залынан Бас тіркелім үйіне көшірілді. 1707 жылдан 1844 жылға дейін Сессиондық соттың қарапайым судьялары Парламент залында отырды, бұл зал Сыртқы үй деп аталды, ал апелляциялық істерді қараған Сессиондық сот судьялары оңтүстік-шығыс қазынашылық қанатындағы бірінші қабаттағы бөлмелердің бірінде отырды, ол Ішкі үй деп аталды. 19 ғасырға дейін Парламент залы қалалық кеңестің меншігі болғандықтан, Эдинбургтің негізгі қоғамдық залы ретінде түрлі шаралар мен қабылдаулар үшін пайдаланылды. 1815, 1819 және 1824 жылдары өткен музыкалық фестивальдерде зал Джордж Фридерик Гендельдің «Мессия» және Йозеф Хайднның «Жаратылыс» операларына сахна болды. 1822 жылы Георг IV Эдинбургке келген кезде де онда әлеуметтік банкет ұйымдастырылды.
Жаңа қазынашылық соты
XIX ғасырдың басында бірқатар өзгерістер болды. Жаңа қазынашылық соты салынды, ал 1808 жылы ішкі палата екі бөлімге бөлінген кезде, екінші бөлімге арналған жаңа сот залы Парламент залының батысында салынды. 1818-1820 жылдары Парламент залының оңтүстігіне Лордтар ординарлықтары үшін екі сот залы қосылды. 1830 жылы шығыс қанаты, яғни қазынашылық соты толықтай аяқталды, ал 1838 жылы оңтүстік қанаты салынды, ол Жоғарғы Әділет соты үшін сот залдарымен жабдықталды, бұрынғы XVII ғасырлық ішкі палатаның қазынашылық қанатындағы залы екі жаңа ішкі палата сотымен алмастырылды. Лордтар ординарлықтары 1844 жылы Парламент залынан көшіп шықты, олардың орнына 1818-1820 жылдарғы соттардың орнында төрт жаңа сот залы салынды. 1827-1829 жылдарғы банк ғимараты 1881-1886 жылдары сот ғимаратына қосылды. 1907-1909 жылдары Парламент залының оңтүстігінде орналасқан Сыртқы палата соттары жаңартылып, кеңейтілді.
Сот отырысы
Бүгінде Парламент үйі Шотландияның ең жоғары азаматтық соты – Сессиялық соттың орналасқан жері болып табылады. Шотландияның жоғарғы қылмыстық соты – Жоғары сот төрелігінің жұмысы негізінен Гаунмаркеттегі Әділет залында жүргізіледі. Парламент залы қазір заңгерлердің кездесу орны ретінде ашық. Ол бүкіл кешенге солтүстік жағынан біртұтас классикалық қасбет берді. Бұл Парламент алаңының қасбеті Адам стилінің ықпалында болды, әсіресе Эдинбург университетінің Ескі колледжінің квадранттарына арналған орындалмаған жобалары. Қасбет классикалық стильде, 3 қабаттан, 31 бөліктен тұрады, симметриялық U пішіндес, орталық бөлігінде 5 бөлікті педиментпен безендірілген алты бағаналы портик, әшекейлі панельдері бар карниз және балюстрадалы парапет, ал кейбіреулері тас сфинкстермен көмкерілген. Адвокаттар кітапханасы 1682 жылы құрылған және Парламент залының оңтүстік жағының батысында Уильям Генри Плейфэр жобалаған ғимаратта (1830) орналасқан. Ол маңызды заңдық дереккөз болып табылады. Заңдық еңбектерді жинаумен қатар, ол депозиттік кітапхана ретінде де қызмет етті, ал 1925 жылы олардың жинағындағы заңдық емес кітаптар кітапхананың жанында, Джордж IV көпірінде орналасқан Шотландияның Ұлттық кітапханасына тапсырылды. Парламент залының солтүстік жағының батысында Сығанақ кітапханасы орналасқан. Бұл жеке кітапхана, оны әдетте заңгерлер болып табылатын Корольдік Жазушылар қоғамының мүшелері қаржыландырады. Құрылыс 1810 жылы Роберт Ридтің жобасымен басталды және ол Парламент алаңына классикалық қасбет ұсынады.
Қазынашылық
Қазынашылық деп аталатын екі қабатты оңтүстік-шығыс қанатында бірінші қабатта кіреберіс вестибюлі орналасқан, ал Сессиондық соттың екі палатасы сол қабатты алып жатты. Екінші қабатта Қазынашылық бөлмесі (қазынашы және кейіннен Қазынашылық кеңесі пайдаланған), Кеңес палатасы (Жасырын Кеңес пайдаланған) және Қазынашылық сотының бөлмесі (Қазынашылық соты пайдаланған) болды. Парламент сессиялары кезінде осы бөлмелердің барлығы комитеттердің жұмысына қолданылған.