Кіріспе

Хром мен темір қорытпасы. Ferrochrome немесе ferrochromium (FeCr) – ферроқорытпаның бір түрі, яғни хром мен темірдің қорытпасы, әдетте салмағы бойынша 50-70% хромды құрайды. Феррохром хромит кенін электр доғасында көміртекті термохимиялық әдіспен қайта өңдеу арқылы өндіріледі. Әлемдік өндірістің көп бөлігі Оңтүстік Африка, Қазақстан және Үндістанда шоғырланған, себебі олардың ішкі хромит қоры мол. Ресей мен Қытайдан да өндіріс көлемі артып келеді. Феррохромның ең ірі тұтынушысы және негізгі қолданылу аймағы – болат өндірісі, әсіресе 10-20% хром қосылған тот баспайтын болат.

Қолданылуы

Әлемдегі феррохромның 80%-дан астамы тот баспайтын болат өндірісінде қолданылады. 2006 жылы 28 000 000 тонна тот баспайтын болат өндірілді. Тот баспайтын болаттың сыртқы түрі мен коррозияға төзімділігі хромға байланысты. Тот баспайтын болаттағы хромның орташа мөлшері шамамен 18%. Ол көміртекті болатқа хром қосу үшін де пайдаланылады. Оңтүстік Африкадан алынған, "зарядтық хром" деп аталатын және төмен көміртекті Cr кенінде өндірілетін FeCr, тот баспайтын болат өндірісінде ең көп қолданылады. Балама ретінде, Қазақстанда (сондай-ақ басқа да жерлерде) табылған жоғары сапалы кеннен өндірілетін жоғары көміртекті FeCr инженерлік болаттар сияқты арнайы қолдануларда жиі қолданылады, онда жоғары Cr/Fe қатынасы және басқа элементтердің (күкірт, фосфор, титан және т.б.) ең төмен деңгейі маңызды, ал дайын металл өндірісі ірі доменді пештерге қарағанда шағын электр доғалық пештерде жүзеге асырылады. Бұрын феррохром қорытпалары III типті кассеталық таспаларды (compact cassettes) жасау үшін қолданылған.

Өндіріс

Феррохром өндірісі негізінен жоғары температурада жүретін карботермиялық тотығуды төмендету операциясы болып табылады. Хромит (Cr және Fe оксиді) көмір және кокс арқылы темір-хром қорытпасын жасау үшін тотығуын төмендетуге ұшырайды. Бұл реакцияға қажетті жылу бірнеше көзден алынуы мүмкін, бірақ көбінесе пештің түбіндегі электрод ұштары мен пеш ошағы арасында пайда болатын электр доғасынан түседі. Бұл доға шамамен температураны құрайды. Балқыту процесінде үлкен мөлшерде электр энергиясы жұмсалады, бұл электр энергиясының бағасы жоғары елдерде өндірісті өте қымбат етеді. Пештен материалды шығару үзіліс-үзіліспен жүзеге асырылады. Пеш ошағында жеткілікті мөлшерде балқытылған феррохром жиналғанда, шығару тесігі ашылып, балқыған металл мен шлак арна арқылы құдыққа немесе қалыпқа құйылады. Феррохром сату үшін ірі құймаларға қалыптасады, кейін ұсатылады немесе одан әрі өңделеді. Феррохром көбінесе құрамындағы көміртек және хром мөлшеріне қарай жіктеледі. Өндірілген FeCr-дің басым бөлігі Оңтүстік Африкадан шыққан "зарядтық хром" болып табылады, одан кейін жоғары көміртекті, содан соң төмен көміртекті және орташа көміртекті материалдың шағын сегменттері келеді.

Сауда-саттық

2021 жылдың наурызында Шанхай фьючерстік биржасы феррохром фьючерстерін белгілі бір күні тізімге қоятыны туралы шешім қабылдады. Сол кезде феррохром споты 6–8% С, 50% Cr базасында, Қытайға жеткізілген бағасы (ddp China) 1,336–1,382 долларды құрады. 2021 жылдың қаңтар айында бұл баға 25% төмен болған еді.