Кіріспе
Биомассаны энергияға және басқа да пайдалы қосалқы өнімдерге айналдыратын өңдеу зауыты. Биорефинария – биомассаны энергияға және басқа да пайдалы қосалқы өнімдерге (мысалы, химиялық заттарға) айналдыратын өңдеу зауыты. Халықаралық Энергия Агенттігінің Биоэнергия Топсырмасы 42 биорефинациялауды "биомассаны био негізделген өнімдерге (тағамдық, мал азыраулық, химиялық заттар, материалдар) және биоэнергияға (биоотын, қуат және/немесе жылу) тұрақты түрде өңдеу" деп анықтады. Өңдеу зауыттары сияқты, биорефинариялар бастапқы шикізатты (биомассаны) бірнеше аралық өнімдерге (көмірсулар, белоктар, триглицеридтер) бөліп, оларды одан әрі құнды өнімдерге айналдыру арқылы бірнеше химиялық заттармен қамтамасыз ете алады. Әрбір өңдеу кезеңі "каскадтық кезең" деп те аталады. Шикізат ретінде биомассаны пайдалану, ластаушы заттардың төмендеуі және қауіпті өнімдердің шығарылымын азайту сияқты, қоршаған ортаға тигізетін әсерді азайту арқылы пайдалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, биорефинариялардың мақсаты:
A biorefinery is a refinery that converts biomass to energy and other beneficial byproducts (such as chemicals). The International Energy Agency Bioenergy Task 42 defined biorefining as "the sustainable processing of biomass into a spectrum of bio based products (food, feed, chemicals, materials) and bioenergy (biofuels, power and/or heat)". As refineries, biorefineries can provide multiple chemicals by fractioning an initial raw material (biomass) into multiple intermediates (carbohydrates, proteins, triglycerides) that can be further converted into value added products. Each refining phase is also referred to as a "cascading phase". The use of biomass as feedstock can provide a benefit by reducing the impacts on the environment, as lower pollutants emissions and reduction in the emissions of hazard products. In addition, biorefineries are intended to achieve the following goals:
Supply the current fuels and chemical building blocks
Supply new building blocks for the production of novel materials with disruptive characteristics
Creation of new jobs, including rural areas
Valorization of waste (agricultural, urban, and industrial waste)
Achieve the ultimate goal of reducing GHG emissions
Қазіргі отын мен химиялық құрылыс блоктарын қамтамасыз ету
Жаңа материалдарды өндіру үшін жаңа құрылыс блоктарын қамтамасыз ету
Жұмыс орындарын құру, соның ішінде ауылдық аймақтарда
Қалдықтарды (ауылшаруашылық, қалалық және өнеркәсіптік қалдықтарды) бағалау
Көміртектік газдар эмиссиясын азайтудың басты мақсатына жету.
A biorefinery is a refinery that converts biomass to energy and other beneficial byproducts (such as chemicals). The International Energy Agency Bioenergy Task 42 defined biorefining as "the sustainable processing of biomass into a spectrum of bio based products (food, feed, chemicals, materials) and bioenergy (biofuels, power and/or heat)". As refineries, biorefineries can provide multiple chemicals by fractioning an initial raw material (biomass) into multiple intermediates (carbohydrates, proteins, triglycerides) that can be further converted into value added products. Each refining phase is also referred to as a "cascading phase". The use of biomass as feedstock can provide a benefit by reducing the impacts on the environment, as lower pollutants emissions and reduction in the emissions of hazard products. In addition, biorefineries are intended to achieve the following goals:
Supply the current fuels and chemical building blocks
Supply new building blocks for the production of novel materials with disruptive characteristics
Creation of new jobs, including rural areas
Valorization of waste (agricultural, urban, and industrial waste)
Achieve the ultimate goal of reducing GHG emissions
Биоқазба өңдеу зауыттары жүйелерінің экономикалық тиімділігі
Технологиялық-экономикалық бағалау (ТЭА) – технологияның немесе процестің экономикалық тартымдылығын бағалау әдістемесі. ТЭА зерттеулері әртүрлі өндіріс жүйелерінде – қант-қамыс зауыттарында, биодизель өндірісінде, қағаз және целлюлоза зауыттарында, сондай-ақ өнеркәсіптік және тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеуде биоқазба зауыттары тұжырымдамасының тиімділігі туралы ақпарат беру мақсатында жасалған. Биоэтанол және қант-қамыс зауыттары – биоқазба зауыты тұжырымдамасын іске асыруға болатын, жақсы қалыптасқан процестер, себебі қант-қамыстың багасы отын мен химиялық өнімдерді өндіруге қолайлы шикізат; Бразилияда лигноцеллюлозды биоэтанол (2G) жылына 40 және 84 млн литрлік сыйымдылығы бар екі зауытта өндіріледі (Бразилиядағы жалпы өндірістің шамамен 0,4%). Багастың жұмсақ гидролизденуі және бір мезгілде сахароздануы мен коферментациясы арқылы этанол өндірісінің ТЭА-сы нарықтық бағамен салыстырылатын 50,38-62,72 АҚШ центы/литр аралығындағы ең төмен сату бағасын көрсетеді. Қант-қамыстың лигноцеллюлозасынан (багасса және жинау қалдықтары) ксилитол, лимон қышқылы және глутамин қышқылының, электр энергиясымен бірге өндірілуі бағаланды; үш биоқазба жүйесі Оңтүстік Африкадағы қолданыстағы қант зауытына қосылуы үшін модельдеуден өтті. Ксилитол және глутамин қышқылының өндірісі 12,3% және 31,5% ішкі табыстылық көрсеткішімен (IRR) экономикалық тиімділігін көрсетті, бұл базалық жағдайдың (10,3%) IRR-ынан жоғары. Сондай-ақ, қант-қамыстың багасынан этанол, сүт қышқылы немесе метанол және этанол-сүт қышқылы өндірісі зерттелді; сүт қышқылы ең жоғары таза қазіргі құнымен (M$476–1278) экономикалық тұрғыдан тартымды екендігі дәлелденді; сонымен қатар, этанол мен сүт қышқылының бірлесіп өндірілуі де тиімді сценарий болып табылды (таза қазіргі құны M$165 мен M$718 аралығында), себебі бұл қышқыл фармацевтика, косметика, химия және тамақ өнеркәсібінде қолданылады. Биодизель өндірісі саласында да биоқазба жүйелерін интеграциялауға мүмкіндік бар, ол қалдық биомасса мен қалдықтарды биоотынға, жылуға, электр энергиясына және биологиялық негізделген жасыл өнімдерге айналдырады. Глицерол – биодизель өндірісінің негізгі қосалқы өнімі және оны химиокатализдік технологиялар арқылы құнды өнімдерге айналдыруға болады; глицеролдың сүт қышқылы, акрил қышқылы, аллиль спирті, пропандиолдар және глицерол карбонаты өндірісі үшін құнын арттыру бағаланды; барлық глицерол құнын арттыру жолдары тиімді болып табылды, ең тартымдысы глицерол карбонатын өндіру. Пальма жемісінен қалған бос шоғырлар (EFB) – пальма майы/биодизель өнеркәсібінен алынатын көптеген лигноцеллюлозды қалдықтар, осы қалдықты этанолға, жылу мен энергияға және мал азығына айналдыру техноэкономикалық принциптерге сәйкес бағаланды, зерттелген сценарийлер экономикалық пайданы азайтты, бірақ оларды іске асыру дәстүрлі биодизель өндірісімен салыстырғанда қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтуға мүмкіндік берді (климаттың өзгеруі және табиғи отынның азаюы). ЭФБ-дан биомай өндірудің экономикалық тиімділігі, сұйық қабатты пиролизді пайдалана отырып зерттелді, шикі биомай ЭФБ-дан 0,47 $/кг өнім құнымен өндірілуі мүмкін, ал қайтару мерзімі 3,2 жыл және инвестициядан түсетін кіріс 21,9% құрайды. Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) жағдайында биоотын және биохимиялық өнімдер өндірудің тиімді жолы ретінде микротоқыршалар мен жатрофаның интеграциясы талданды. Үш сценарий қарастырылды: олардың барлығында биодизель және глицерин өндіріледі; бірінші сценарийде жатрофа жемісінің торттары мен тұқым торттарын анаэробты ашыту арқылы биогаз және органикалық тыңайтқыш өндіріледі; екінші сценарийде жатрофа мен микротоқыршалардан биодизель өндіру үшін липидтер өндіріледі, сондай-ақ мал азығы, биогаз және органикалық тыңайтқыш өндіріледі; үшінші сценарийде биодизель, сондай-ақ сутегі және мал азығын өндіру үшін микротоқыршалардан липидтер өндіріледі; тек бірінші сценарий ғана тиімді болды. Қағаз және целлюлоза өнеркәсібіне қатысты, лигнин – табиғи полимер, ол көбінесе қазандықтың отыны ретінде жылу немесе бу өндіру үшін қолданылады. Лигнин лигноцеллюлозды биомассаның 10-30% құрайды және оның энергия мазмұнының шамамен 40% тең; биоқазба зауыттарының экономикасы лигнинді құнды отынға және химиялық өнімдерге айналдырудың тиімді процестеріне байланысты. Швециядағы қолданыстағы kraft целлюлоза зауытын ерітілген целлюлоза, электр энергиясы, лигнин және гемицеллюлоза өндіруге айналдыру зерттелді; бу бойынша өзін-өзі қамтамасыз ету және артық бу өндіру лигнинді бөлу орнатылымын интеграциялаудың маңызды факторы болды; бұл жағдайда, дигестер өндіріс деңгейін сақтау үшін жаңартылуы керек және конверсияның жалпы инвестициялық құнының 70% құрайды. Жұмсақ ағаштан биоэтанол өндіру үшін kraft процесін пайдалану мүмкіндігі зерттелді, қантты қалпына келтіру 60% жоғары болса, процесс жұмсақ ағаштан этанол өндіру үшін бәсекеге қабілетті болады. Kraft целлюлоза зауытын этанол және диметил эфирін өндіруге айналдыру зерттелді; процесте целлюлоза сілтілі алдын ала өңдеу арқылы бөлінеді және содан кейін этанол өндіру үшін гидролизденеді және ферменттеледі, ал еріген лигнин бар сұйықтық газға айналдырылады және диметил эфиріне тазартылады; процесс жылу энергиясы (жаңа бу) бойынша өзін-өзі қамтамасыз етеді, бірақ электр энергиясы тапшылығы бар; процесс экономикалық тұрғыдан мүмкін, бірақ биоотын бағаларының дамуына байланысты. Катехол өндіру үшін лигнинді пайдаланудың экзергетикалық және экономикалық бағасы оның тиімділігін анықтау үшін жүргізілді; нәтижелер көрсетті, тәулігіне 2544 кг шикізатқа есептелген зауыттың жалпы капиталық инвестициясы 4,9 млн доллар құрады; сонымен қатар, катехол бағасы тоннасына 1100 долларға бағаланды және құндылық коэффициенті 3,02 болды. Көп мөлшерде қалдық биомассаның пайда болуы құнды өнімдерге айналдыру үшін тартымды көз болып табылады, бірнеше биоқазба жолдары қалдық ағындарын құнды өнімдерге жаңарту үшін ұсынылды. Банан қабығынан (Musa x paradisiaca) биоқазба тұжырымдамасы бойынша биогаз өндіру, биогаз және этанол, ксилитол, синтез-газ және электр энергиясы сияқты басқа да қосалқы өнімдер алуға мүмкіндік беретін перспективалы балама болып табылады; бұл процесс жоғары өндіріс көлемдері үшін де жоғары рентабельділікті қамтамасыз етеді. Органиктік қалдықтардың анаэробты дигестиясын басқа да аралас мәдениетті анаэробты ферментация технологияларымен интеграциялаудың экономикалық бағасы зерттелді; ең жоғары пайда тағамдық қалдықтардың қара ферментациясынан, сірке және май қышқылдарын бөліп, тазарту арқылы алынады (тағамдық қалдықтардың тоннасына 47 АҚШ доллары). Тағам және сусын қалдықтарынан қант сироптары өндірудің техникалық мүмкіндігі, рентабельділігі және инвестициялық тәуекелдері талданды; инвестициядан түсетін кіріс фруктоза сиропы (9,4%), HFS42 (22,8%) және глюкозаға бай сироп (58,9%) өндірісі үшін қанағаттанарлық болды; қант сироптары салыстырмалы төмен өндіріс құнымен және ең төмен сату бағаларымен жоғары бағалық бәсекеге қабілетті. Интеграцияланған механикалық-биологиялық-химиялық өңдеу (MBCT) жүйелері арқылы қалалық қатты қалдықтарды левулинд қышқылы өндіруге айналдыру зерттелді, ресурстарды қалпына келтіруден және өнім өндіруден түскен кіріс (қалдық жинау ақысын есептемегенде) қалдықтарды жинау ақысын, жылдық капиталдық және операциялық шығындардан асып түседі.
Биоқазба өңдеу зауыттарының қоршаған ортаға әсері
Биоқазба өңдеу зауыттарының басты мақсаттарының бірі – ресурстарды сақтау және парниктік газдар мен басқа да ластаушы заттарды шығаруды азайту арқылы тұрақты өнеркәсіпке үлес қосу. Дегенмен, биоөнімдерді өндірудің басқа да экологиялық әсерлері болуы мүмкін: жерді пайдаланудың өзгеруі, судың эвтрофикациясы, қоршаған ортаның пестицидтермен ластануы, экологиялық ауыртпалыққа әкелетін энергия мен материалдардың жоғары сұранысы. Өмірлік циклді бағалау (ӨЖБ) – шикізатты өндіруден бастап соңғы пайдалану кезеңіне дейін процестің қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалау әдісі. ӨЖБ биоқазба өңдеу жүйелерінің әлеуетті пайдасын зерттеу үшін қолданылуы мүмкін; биоқазба өңдеу жүйелерінің дәстүрлі баламалармен салыстырғанда экологиялық тұрғыдан тиімділігін талдау үшін көптеген ӨЖБ зерттеулері жүргізілді. Шикізат – биоотын өндірісінде қоршаған ортаға тигізетін әсерлердің негізгі көзі, бұл әсерлер биомассаны өсіру, өңдеу және биоқазба өңдеу зауытының қақпасына тасымалдау бойынша далалық жұмыстармен байланысты. Ауыл шаруашылығы қалдықтары – қоршаған ортаға ең аз әсер ететін шикізат, одан кейін лигноцеллюлозалық дақылдар; және соңында бірінші буынның егістік дақылдары, бірақ қоршаған ортаға тигізетін әсерлер өсімдіктерді басқару тәсілдері, жинау жүйелері және дақылдың өнімділігі сияқты факторларға сезімтал. Бұл жаңартылмайтын энергияны пайдалануды және парниктік газдар шығарындыларын үнемдеуге мүмкіндік береді. 1G және 2G этанолға жасалған экологиялық бағалау осы екі биоқазба өңдеу жүйесінің бензинмен салыстырғанда климаттың өзгеруіне тигізетін әсерді азайта алатынын көрсетеді, бірақ 2G этанол өндірісі климаттың өзгеруіне байланысты үлкен пайда әкеледі (80%-ға дейін). Пальма жемісінің қалдықтарын құнды өнімдерге (этанол, жылу және электр энергиясы, мал азығы) айналдыру дәстүрлі биодизель өндірісімен салыстырғанда климаттың өзгеруіне және табиғи отынның азаюына тигізетін әсерді азайтады, бірақ уыттылық және эвтрофикация бойынша пайдасы шектеулі. Канадалық Kraft ерітетін целлюлоза зауытында прегидролизаттан алынған бутанолды интеграциялауға жасалған ӨЖБ көрсеткендей, бұл бутанолдың көміртегі ізі бензинге қарағанда 5% төмен болуы мүмкін, бірақ ол жүгері бутанолынан төмен емес (бензиннен 23% төмен). Тамақ қалдықтарын қайта өңдеуге жасалған ӨЖБ зерттеулерінің көп бөлігі биогаз немесе энергия өндірісіне тигізетін экологиялық әсерге бағытталған, ал тек азы ғана жоғары құнды химиялық заттардың синтезіне қатысты; гидроксиметилфурфурал (ГМФ) АҚШ Энергетика министрлігінің пікірінше, биохимиялық заттардың алғашқы ондығына кіреді; ГМФ өндіру үшін сегіз тамақ қалдығын қайта өңдеу жолдарына жасалған ӨЖБ зерттеулері қоршаған ортаға ең қолайлы нұсқаның аз ластаушы катализатор (AlCl3) және ко-еріткіш (ацетон) қолданатынын және ГМФ-тың ең жоғары өнімділігін (27,9 C%) қамтамасыз ететінін көрсетті. Металлдың азаюы және уыттылық әсерлері (теңіз экожүйесінің уыттылығы, тұщы судың уыттылығы және адамның уыттылығы) ең жоғары мән көрсеткен санаттар болды.
Масса және қағаз өнеркәсібіндегі биоқазбалау
Масса мен қағаз өнеркәсібі алғашқы индустрияландырылған биоайныту жүйесі саналады; осы өнеркәсіптік процесте тал майы, розин, ванилин және лигносульфонаттар сияқты басқа да қосалқы өнімдер шығарылады. Бұл қосалқы өнімдерден өзге, жүйе өз ішкі энергия қажеттілігін қамтамасыз ету үшін бу және электр энергиясын өндіруді қамтиды, сондай-ақ жылу мен электр энергиясын желіге беруге мүмкіндігі бар. Бұл өнеркәсіп биомассаны ең көп тұтынатын сала ретінде бекініп, ағаштан бөлек, бағасс, күріш сабаны және жүгері сабағы сияқты ауыл шаруашылығы қалдықтарын да өңдей алады. Бұл саланың тағы бір маңызды ерекшелігі – биомасса өндірісі үшін жақсы дамыған логистика, тыңайған жерлерде азық-түлік өндірісімен бәсекелеспеу және жоғары биомасса көлемін алу мүмкіндігі.
Мысалдар
Толық жұмыс істейтін Blue Marble Energy компаниясының Одесса, ВА және Миссула, МТ қалаларында орналасқан бірнеше биохимиялық өңдеу зауыттары бар. Канаданың алғашқы интеграцияланған биохимиялық өңдеу зауыты, Himark BioGas компаниясының анаэробтық қорыту технологиясымен әзірленген, Альберта провинциясында орналасқан. Биохимиялық өңдеу зауыты Эдмонтон аймағынан бөлініп алынған органикалық қалдықтарды, ашық қорадағы мал қоқысын және тамақ өңдеу қалдықтарын пайдаланады. Chemrec компаниясының қара сұйықтықты газдандыру және биометанол немесе BioDME сияқты екінші буын биоотынын өндіру технологиясы негізгі целлюлоза комбинатымен біріктірілген және сульфат немесе сульфит процесінің негізгі қалдық өнімдерін шикізат ретінде пайдаланады. Novamont ескі мұнай-химия зауыттарын биохимиялық өңдеу зауыттарына айналдырды, олар кардоннан ақуыз, пластик, мал азығы, майлау материалдары, гербицидтер және эластомерлерді өндіреді. C16 Biosciences көміртекті қалдықтардан (мысалы, тамақ қалдықтары, глицерин) ашытқы арқылы синтетикалық пальма майын өндіреді. MacroCascade теңіз балдырын азық-түлік пен жем-шөпке, содан кейін денсаулық сақтау, косметика және химия өнеркәсібі үшін өнімдерге өңдеуді мақсат етеді. Қалдық өнімдер тыңайтқыш және биогаз өндірісіне пайдаланылады. Теңіз балдырын биохимиялық өңдеу жобаларына MacroAlgaeBiorefinery (MAB4), SeaRefinery және SEAFARM кіреді. Микроорганизмдердің, мысалы, сыра және нан ашытқысының көмегімен микрожасылдан. BIOCON платформасы ағаштан түрлі өнімдерді өңдеуді зерттейді. Нақтырақ айтқанда, зерттеушілер лигнин мен целлюлозаны әртүрлі өнімдерге айналдыруды қарастыруда. Мысалы, лигнинді клей, пластик және ауыл шаруашылығы өнімдерін (мысалы, өсімдіктерді қорғау) өндіру үшін қолданылатын фенолдық компоненттерге айналдыруға болады. Целлюлозадан киім және қаптама жасауға болады. Оңтүстік Африкада Numbitrax LLC компаниясы биоэтанолды өндіру үшін Blume биохимиялық өңдеу жүйесін сатып алды, сондай-ақ жергілікті және қолжетімді ресурстардан, мысалы, тікенді кактустан алынатын қосымша жоғары өнімді өнімдерді алуға мүмкіндік береді. Circular Organics (Kempen Insect Valley компаниясының бөлігі) ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібінің қалдықтарында (мысалы, жеміс-жидек пен көкөніс қалдықтары, жеміс шырыны мен джем өндірісінің қалдықтары) қара солдат шыбығының личинкаларын өсіреді. Бұл личинкалар ақуыз, май және хитин өндіру үшін пайдаланылады. Май фармацевтикалық өнеркәсіпте (косметика, душ геліне арналған беттік белсенді заттар) пальма майы сияқты басқа өсімдік майларын алмастыру үшін немесе мал азығы ретінде пайдалануға болады. Biteback Insect суперқұрттан (Zophobas morio) жәндік пісіру майын, жәндік майын, майлы спирттерді, жәндік майлы ақуыздарын және хитин жасайды.