Кіріспе

Кванттық механикада, толық ауыспалы байқалатын шамалар жиынтығы (CSCO) – кез келген кванттық күйді өрнектеу үшін негіз ретінде қолданылатын ортақ өзіндік векторлары бар ауыспалы операторлар жиынтығы. Дискретті спектрлері бар операторлар үшін CSCO – бұл бірдей өзіндік кеңістіктері Гильберт кеңістігін жабатын, ал өзіндік векторлары сәйкес өзіндік мәндер жиынтығымен толық анықталатын ауыспалы байқалатын шамалар жиынтығы. Мысалы, бірөлшемді байланысқан күйлер сияқты қарапайым жағдайларда, энергия спектрі дегенерацияланбайды және энергия өзіндік күйлерді бірегей түрде белгілеу үшін қолданылуы мүмкін. Күрделірек мәселелерде энергия спектрі дегенерацияланады, сондықтан өзіндік күйлерді ажырату үшін қосымша байқалатын шамалар қажет. Жиынтықтағы әрбір байқалатын шамалар жұбы ауысқандықтан, барлық байқалатын шамалар үйлесімді болады, сондықтан бір байқалатын шаманы өлшеу жиынтықтағы басқа байқалатын шаманы өлшеу нәтижесіне әсер етпейді. Сондықтан, әртүрлі байқалатын шамаларды өлшеу ретін анықтау қажет емес. Байқалатын шамалардың толық жиынтығын өлшеу – толық өлшеу болып табылады, себебі ол жүйенің кванттық күйін операторлар жиынтығымен анықталған негіздегі бірегей және белгілі векторға проекциялайды. Яғни, толық анықталған күйді дайындау үшін кез келген күйді таңдап, жиынтықтағы барлық байқалатын шамаларға сәйкес өлшемдер қатарын орындау керек, осылайша ол Гильберт кеңістігінде (фазаға дейін) бірегей анықталған векторға айналады.

Үйлесімділік теоремасы

Екі байқалатын шаманы қарастырайық, және , олар операторлармен бейнеленген және . Содан кейін келесі тұжырымдар эквивалентті: және үйлесімді байқалатын шамалар. және ортақ егенқұбырлық негізге ие. Операторлар мен коммутациялайды, яғни .

Талқылау

Жоғарыда аталған екі өлшемді қарастырайық. Егер және операторларының әрқайсысының өзіндік векторларының толық жиынтығы болса, онда және үйлесімді деп айтамыз. Егер біз және операторларының өзіндік мәндерін сәйкесінше және деп белгілесек, онда жүйе бір өзіндік күйде болған жағдайда, мысалы, , екеуін де бір уақытта кез келген дәлдікпен өлшеуге болады, нәтижелері сәйкесінше және болады. Бұл идеяны екі өлшемнен артық өлшемдерге де қолдануға болады.

Бір-біріне үйлесімді байқалатын элементтердің мысалдары

Позиция операторының декарты есептеулері: , және . Бұл компоненттердің бәрі өзара үйлесімді. Сол сияқты, импульс операторының декарты есептеулері , яғни , және де өзара үйлесімді.

Еркін бөлшегі

Еркін бөлшек үшін гамильтониан трансляциялар бойынша инвариантты. Трансляция гамильтонианмен коммутациялайды: Дегенмен, егер гамильтонианды трансляция операторының базисінде өрнектесек, онда ол екі рет дегенерацияланған өзіндік мәндерге ие екенін көреміз. Осы жағдайда CSCO жасау үшін, бізге CSCO құрайтын, парлық оператор деп аталатын тағы бір оператор қажет екені көрсетіледі. Сонымен қатар, сәйкес өзіндік мәнге ие болатын дегенерацияланған өзіндік күйлер болсын, яғни .

Дегенерация импульс операторымен алынады.

Осылайша, CSCO құрайды.