Кіріспе

Канаданың зейнеткер сенаторы Лилиан Ева Куан Дайк (24 тамыз 1945 жылы туған) – Саскачеван провинциясының зейнеткер сенаторы. Саскачеван штатындағы Кри Гордон тайпасының мүшесі және қытайлық канадалықтардың бірінші буынының өкілі, ол алғашқы әйел, Канаданың бірінші халықтарының сенаторы және қытай тегінде туған алғашқы канадалық сенатор. Ғылыми-зерттеу және академиялық қызметімен қатар, Құрметті доктор Лилиан Ева Куан Дайк әйелдердің, қытайлық канадалықтардың және аборигендердің білім алу және жұмыспен қамтылу салаларындағы теңдікті қорғаумен кеңінен танымал.

Ерте өмір және білім

Дайк Солтүстік Баттлфордта, Саскачеван провинциясында қытайлық әкесі Йок Ли Куан мен кри халқынан шыққан анасы Ева Мюриэл Макнабтың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Қытайдағы алғашқы отбасын қалдырып, бас салымын төлеген соң Канадаға келді. Анасы Гордон қорығында туған, бірақ Үндістандық емес адамға үйленгендіктен мәртебесін жоғалтты. Ол, сол кездегі көптеген бірінші ұлт әйелдері сияқты, интернат мектебіне жіберілді. Дайк Саскачеван және Альбертаның көптеген шағын қалаларында тұрып, жиі көшіп-қонып жүрді. Оның отбасы нәсілшілдіктен қорғану үшін өзінің түпкі тегін жасырып өтті. Әкесінің Куан тегін алған соң, олардың отбасы қаладағы жалғыз қытай отбасы болды. Көптеген бірінші ұлт халқы резервацияларда өмір сүргендіктен, оның олармен байланысы болмады. Оның отбасы қаладағы жалғыз европалық емес отбасы еді. Әкесі қытай кафесін ашты. Ол қызмет көрсетуші болып жұмыс істеді және Альбертаның Келлам қаласындағы "Регал" кафесінде, анасының қабір тасы орналасқан жерде, көптеген басқа жұмыстар атқарды.

Академиялық

Сенатқа тағайындалғанға дейін Дайк Саскачеван университетінде нейробиолог қызметін атқарды, сондай-ақ ол сол жерде деканның орынбасары болды. 1999 жылдың 12 наурызында Кри және қытай тегінен шыққан, сонымен қатар Канадада ғылым саласында академиялық мансапқа ұмтылған алғашқы абориген әйелдерінің бірі Дайкке Indspire ұйымы өмірлік жетістіктері үшін сыйлық тапсырды. Оның зерттеу жұмысы неврологиялық аурулар мен инсультті емдеу үшін пайдалы болатын препараттарды анықтау мақсатында моноамин оксидаза ингибиторларының әрекет ету механизмдеріне бағытталған. Ол университетте сабақ берумен қатар, жартылай штат бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізе береді.

Сенат

Дайк 2005 жылғы 24 наурызда премьер-министр Пол Мартиннің ұсынысы бойынша Сенатқа тағайындалды. Тағайындалғаннан кейін Дайк Жаңа демократиялық партияның сенаторы ретінде отыруды тіледі, бірақ НДП өкілі Карл Белангер партия оны НДП мүшесі ретінде мойындамайтынын дереу мәлімдеді: партия бағдарламасы Сенатты таратуды қолдайтындықтан, Дайкты қабылдап, осы органға заңдылық беруден бас тартты; сонымен қатар, Дайктің НДП-ға мүшелігінің тоқтағаны анықталды. Сенат ережелеріне сәйкес, сенаторлар өздерін қалай қаласа, солай атауға құқылы, ал Дайк өзінің атауын «Тәуелсіз Жаңа демократиялық партия» деп өзгертті. 2009 жылғы 15 қаңтарда ол Либералды Сенат фракциясына қосылды. 2014 жылғы 29 қаңтарда Либералды партияның басшысы Джастин Трюдо барлық Либералды сенаторлар, оның ішінде Дайк, Либералды партиядан шеттетілгенін және тәуелсіздер ретінде жұмысын жалғастыратынын хабарлады. Сенаторлар өздерін Сенаттағы Либералды фракция деп атады, бірақ енді парламенттік Либералды партияның мүшелері емес. 2014 жылы Дайк консерватор депутат Роб Кларкты, ол да жергілікті халық өкілі, «ақ адам сияқты мінез-құлық танытуда» деп айыптады, себебі ол Үндістер заңына өзгерістер мен жаңа заң қабылдауды қолдады. Кейін ол бұл пікірдің жарақатты ететінін мойындады. 2018 жылғы сәуір айында Халықаралық әрекеттерге феминистік альянс Лилианды Ұлттық танымал алтылықтың мүшесі ретінде мойындады. Басқа мүшелері – Жаннет Корбиер Лавелл, Ивон Бедард, Шарон МакИвор, Линн Гель және сенатор Сандра Лавлейс Николас. 2019 жылғы қарашада Дайк Сенаттың Либералды фракциясының қалған бөлігімен бірге фракцияны тарату және жаңа Прогрессивті Сенат тобын құру туралы шешім қабылдады.

Ол суреттерінен

Кеннет Т. Уильямстың "Café Daughter" пьесасы Диктің балалық шағын көркемдеп суреттеген туынды болды. Пьеса 2023 жылы могавк режиссері Шелли Нироның "Café Daughter" фильміне негіз болды.

Академиялық емес басылымдар

Дик, Лилиан И. "Батыл болуға батылдық: өзіңді қорғау". : Канаданың академиялық кеңістігіндегі әйелдер: суыққа қарсы күрес. (ред.) Елена Ханна, Линда Пол, Суани Ветамани Глобус. (Монреаль: McGill Queen's University Press; c2002): 47-50. Дик, Лилиан И. "Саскачеван университеті: портрет". Әйелдер білімі. 9:2 (1991): 23.