Кіріспе
Канадалық саясаткер (1896–1975)
Шарлотта Элизабет Уитон (8 наурыз 1896 – 25 қаңтар 1975) – канадалық феминист және Оттава қаласының мэрі. Ол Канададағы ірі қаланың тұңғыш әйел мэрі болды, 1951 жылдан 1956 жылға дейін және 1960 жылдан 1964 жылға дейін қызмет етті. Уитон – канадалық әлеуметтік саясаттағы пионер, көшбасшы және сарапшы, сондай-ақ журналист және жазушы.
Ерте өмір және білім
Шарлотта Элизабет Хазелтайн Уитон Онтарионың Ренфрю қаласында, Оттава аңғарының шағын қаласында дүниеге келді, бұл қала Оттавадан солтүстік-батысқа қарай шамамен 100 км қашықтықта орналасқан. Ол Куинс университетіне қабылданды, онда әйелдер хоккей командасының жұлдызы атанды және лигадағы ең жылдам коньки тебуші ретінде танылды. Куинс университетінде ол 1917 жылы Queen's Journal газетінің редакторы қызметін атқарды; бұл газеттің алғашқы әйел редакторы болды. Ол үздік студенттердің қатарында болды және Куинс университетінде бірнеше стипендия жеңіп алды. 1917 жылы ол өнер магистрі дәрежесін алды.
Еңбек жолы және жетістіктері
Queen's университетінен кейін ол либералды премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің бірінші үкіметіндегі парламент мүшесі және сауда министрі Томас Лоудың жеке хатшысы ретінде мемлекеттік қызметкер болды. Лоу парламенттік мандатын жоғалтқаннан кейін, Уитон 1922 жылы құрылған Канадалық балалар әл-ауқаты кеңесінің (Canadian Council on Child Welfare) негісқалаушы директоры ретіндегі қызметіне көшті және 1941 жылға дейін онда жұмыс істеді. Кейін бұл кеңес Канадалық әлеуметтік даму кеңесі (Canadian Welfare Council), қазіргі Канадалық әлеуметтік даму жөніндегі кеңес (Canadian Council on Social Development) болып өзгерді және балалар мен иммигранттарға көмектесу үшін көптеген жаңа заңдар қабылдануына ықпал етті. 1934 жылы Уитон 1934 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің командирі атанды. Ол Ұлттар лигасының әлеуметтік мәселелер комитетінде жұмыс істеді. Уитон 1941 жылы Queen's университетінен құрметті заң ғылымы докторы (Doctorate of Laws) дәрежесін алды. 1943 жылы екі кітап жариялады. Әйелдер теңдігіне қатысты қатаң пікірлеріне қарамастан, Уитон әлеуметтік консерватор болды және ажырасу рәсімін жеңілдетуді қолдамады. Ол Оттава қаласының күнделікті газеттерінде тұрақты тілші болды.
Саяси мансап
Уиттон 1950 жылы Оттаваның Бақылау кеңесіне сайланды, қала бойынша өткен дауыс беруде көш бастады және 1951 жылдың 1 қаңтарында өкілеттігін бастады. Сол жылдың тамызында қала әкімі Гренвилл Гудвин күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін, оның мерзімі басталғалы сегіз ай өткен соң, Уиттон дереу қала әкімі міндетін атқарушы болып тағайындалды. 1951 жылдың 30 қыркүйегінде қалалық кеңес оны үш жылдық мерзім аяқталғанға дейін қала әкімі қызметін атқаруға бекітті. Уиттонды кейде Канададағы қала әкімі болған алғашқы әйел деп жаңылыстырады, бірақ бұл құрмет шын мәнінде 1936 жылы Солтүстік Онтариодағы шағын Веббвуд қаласының әкімі болған Барбара Хэнлиге тиесілі. Уиттон – Канаданың ірі қаласының әкімі қызметін атқарған алғашқы әйел. Уиттон 1953 жылы өткен жалпы қалалық сайлауда Оттаваның әкімі болып сайланды және 1956 жылға дейін қызмет етті. Ол бұл лауазымды толық жұмыс күніне айналдырды. 1960 жылы ол Оттава әкімі лауазымына қайта үміткер болып, сайланды және 1964 жылға дейін қызмет етті, бірақ қайта сайлануға тырысқанда жеңіліске ұшырады.
Жаңа туға қарсы
Уитон Канаданың дәстүрлерін берік қорғады және Оттава мэрі ретінде 1964 жылы премьер-министр Лестер Б. Пирсонның дәстүрлі Канаданың Қызыл туын алмастыру туралы ұсынысын сынады. Уитон Пирсонның дизайнын «үш өлі кеспе жапырағы бар берілудің ақ белгісі» деп атады, оны «қызыл фонға жазылған үш ақ қауырсынға» теңеді, бұл – қорқыныштың символы. «Ел ретінде біздің бірінші ғасырымызды құрметтеу үшін, үш өліп бара жатқан кеспе жапырағы бар берілу туын көтеруге болмайды», – деді ол. Уитон үшін Қызыл ту, оның Юнион Джек және Англия, Шотландия, Ирландия және Францияның символдары бар гербі (немесе дәстүрлі символдары бар ұқсас ту) Канаданың бейбітшілік пен соғыстағы жетістіктерінің берік көрінісі болар еді. Ол өзінің қатыгездігімен және көптеген әріптестеріне, тіпті бір кездегі Лондонның Лорд-мэріне шабуыл жасаған өткір зекімімен танымал болды. Ол былай деді: «Әйелдер не істесе де, оны еркектерден екі есе жақсы орындауы керек, олардың жартылай жақсы екенін ойлату үшін. Қасы бар, бұл қиын емес». 1955 жылғы 23 қазанда, қала әкімі болып тұрғанда, Уитон американдық «What's My Line» ойын шоуына қатысты. 1958 жылғы федералды сайлауда Уитон прогрессивті консервативті кандидат ретінде Оттава-Уэст округінен парламентке үміткер болды. Премьер-министр Джон Дифенбейкер және Онтарио премьер-министрі Лесли Фрост оны қолдады. Алайда, ол либералдық партия өкілі Джордж Макилрейтке 1425 дауыспен жеңілді. Макилрейт 1940 жылдан 1968 жылға дейін осы округті ұстап тұрды, ал Уитонның сынағы сол кезеңде оған ең жақын келді. 1967 жылы Уитон Канада орденінің офицері атанды. Ол 1967 жылы қалалық кеңес мүшесі (кеңесші) лауазымына үміткер болып, 1972 жылға дейін қызмет етті.
Расизмге қатысты айыптаулар
Уитон көптеген ерекше жетістіктерге қол жеткізді, бірақ оның тарихы кейбір әрекеттеріне байланысты қазіргі даулармен байланысты. Ол "иудейлер мен армяндар сияқты топтарды 'қанағаттандырмайтын' иммигранттар деп қарастыратын 'ғылыми' расизмді" жақтады деп айыпталды (Фрейди Марцтың «Канададағы еврей балалар-жесірлердің тарихы» кітабынан).
1938 жылы ол Оттавада Канадалық Ұлттық Босқындар Комитетінің (CNCR) іске қосылуына арналған конференцияға қатысты. Ол басқа қатысушылардың кейбір аргументтеріне қарсылық білдірді. Жалпы, оның еврейлерге, әсіресе еврей балаларына қарсы екендігі туралы кең таралған пікір бар. Канадалық еврейлер конгресінің Оскар Коэнінің сөзінше, ол «босқындар мәселесіндегі конгресс ашылуына қарсылық көрсетіп, оның айқын антисемитизмінен кейін шараны бұзуға жақын болды». Бұл пікірге ресми мәліметтер қайшы келеді, оның презентациясынан алынған жазбалар бар, соның ішінде «үкіметке ұзақ мерзімді босқындар бағдарламасын іске қосу үшін лоббилеу» және барлық тәуекелге ұшырағандарды, «әсіресе Рейхтегі және Италиядағы еврейлерді» қорғауға қызығушылық танытқан. Канадалық еврейлер конгресінің мәлімдемесіне сәйкес: «Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокост кезінде ол еврейлердің иммигранттар ретінде жарамсыз екеніне және негізінен кемтар екеніне сенгендіктен, еврей балаларын Канададан шығаруға белсенді түрде көмектесті». 1964 жылы қала әкімі болып сайланғаннан кейін ол Бертрам Лоэбтің Оттава қалалық ауруханасына жасаған 500 000 долларлық қайырымдылық сыйлығын қабылдаудан бас тартты. Ресми түсіндірме бойынша, қала осы орталықты жұмыс істеуге қарық ете алмады.
Жеке өмір
Уитон ешқашан үйленбеген, бірақ Маргарет Гриермен (1892 – 9 желтоқсан 1947) бірнеше жыл бойы Бостондық өмір салтымен бірге өмір сүрді. Оның Гриермен арақатынасы 1999 жылға дейін, Уитон қайтыс болғаннан кейін 24 жыл өткен соң ғана, Канаданың Ұлттық мұрағаты оның жеке құжаттарын, соның ішінде Уитон мен Гриердің көптеген жеке хаттарын жариялағаннан кейін көпшілікке белгілі болды. Бұл құжаттардың жариялануы Канадалық БАҚ-та Уитон мен Гриердің қарым-қатынасын лесбияндық деп қарастыруға бола ма, әлде екі үйленбеген әйелдің арасындағы жақын эмоционалды достық па деген қызу пікірталас тудырды. Дегенмен, Уитон саяси мансабында өзін ешқашан лесбиянка деп жарияламады, ал Гриер Уитон мэр болып сайланудан бұрын қайтыс болғандықтан, оның Гриермен арақатынасының сипатына қарамастан, Уитонды Канаданың алғашқы ашық ЛГБТ мэрі деп санау мүмкін емес. Гриер 1947 жылы қайтыс болды және ол Канада, Онтарио, Хортон, Томпсон Хиллдегі Томпсон Хилл зиратына жерленген. 1975 жылы Уитон оның қасына жерленді.
Портреттер
Уитонның Гриермен қарым-қатынасы 2008 жылы канадалық драматург және актриса Шарон Бейер жазған "Моллидің жамылғысы" атты пьесада бейнеленді. Бейер Уитон мен Гриердің арасындағы хаттарды оқығаннан кейін пьеса жазуға шабыттанды және оларды пьесаның негізі ретінде пайдаланды. Пьеса Уитонның өмірлік серігі Гриермен арақатынасын зерттейді, Уитонды лесбияндық қарым-қатынастағы махаббатқа толы серіктес ретінде көрсетеді және Уитонның жеке және қоғамдық өмірі арасындағы керістіктерді қамтиды.
Негізгі жұмыстар
"Молшық өмірдің бастауы", 1943 жыл. "Жүз жыл құлаған", 1943 жыл. (1842–1942, Оттава аңғарында Гиллис отбасы және басқалардың ағаш кесу тарихы)
Мұра
Онтарио мұра қоры Шарлотта Элизабет Уитонға арналған тақта орнатты, О. С., К. Б. Е. 1896–1975 жылдары кеңес палаталарында, Оттава қалалық әкімдігі, 111 Суссекс драйв, Оттава. "Әлеуметтік реформалар үшін күрескен даулы тұлға Шарлотта Уитон Канаданың балалар әл-ауқаты жөніндегі кеңесінде (кейіннен Канаданың әлеуметтік қызметтер кеңесі) және Ұлттар Лигасының әлеуметтік мәселелер комитетінде қызмет етті. 1951 жылы ол Оттава қаласының мэрі болып сайланды." Уитонның екі өмірбаяны 1987 және 2010 жылдары жарық көрді (төменде қараңыз). Автор Дэвид Муллингтонның 2010 жылғы "Шарлотта: Соңғы суфражистка" еңбегі Онтарио тарихи қоғамының 2011 жылғы Дональд Грант Крейтон сыйлығын биография жанрында жеңіп алды. Уитон туралы мәліметтер "Queen's University Encyclopedia" және "The Canadian Encyclopedia" энциклопедияларында бар.