Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Доктордың дилеммасы – Джордж Бернард Шоудың 1906 жылы алғаш сахналанған пьесасы. Ол 1909 жылы жарық көрді. Бұл пьеса шектеулі медициналық ресурстар тудырған моральдық мәселелер және жеке медицинаның кәсіп ретіндегі және шақыру ретіндегі талаптары арасындағы қақтығыстарды бейнелейтін проблемалық туынды.
The Doctor's Dilemma is a play by George Bernard Shaw first staged in 1906. It was published in 1909. It is a problem play about the moral dilemmas created by limited medical resources, and the conflicts between the demands of private medicine as a business and a vocation.
Сюжет
Пьесаның атауымен байланысты туындаған мәселе – жаңадан рыцарь атанған доктор сэр Коленсо Ридженнің туберкулезге қарсы революциялық жаңа емді табуы. Бірақ оның жеке медициналық практикасында шектеулі қызметкерлер мен ресурстар болғандықтан, бір уақытта тек он науқасқа емдеу көмегін көрсетуге мүмкіндігі бар. Ол жиырма бес науқастан ішінде емдеуге болатынына сенген және кімнің құтқарылуға лайық екенін ойлаған он адамды іріктеп алды. Бірақ, оған Луи Дубедаттың өлім аузында жатқан күйеуі бар, жас әйел Женифер Дубедат келгенде, ол тағы бір науқасты құтқара алатынын мойындайды, бірақ бұл адамның құтқарылуға ең лайықты екенін дәлелдеуі керек дейді. Жағдай одан әрі күрделене түседі, өйткені оның ескі досы мен әріптесі де емдеуге мұқтаж екенін айтады. Сэр Коленсо қай науқасты құтқаратынын шешуі керек: мейірімді, өзіне құрбан болатын, кедей медицина әріптесін бе, әлде өте талантты, бірақ аморальді, жағымсыз мінезді, әйелдерге құмар және бигам жасаған жас суретшіні бе. Сэр Коленсо сонымен қатар жас және көңілді Женифер Дубедатқа ғашық болады, бұл оның кімнің өмірін сақтау керектігін шешудегі ниеттерін анықтауды қиындатады. Соңында, дәрігер Луи мен Жениферді алдап, оны басқа дәрігер емдейтінін айтады. Луи қайтыс болғанға дейін әйеліне қайтадан үйленуге уәде беруін сұрайды. Сэр Коленсо оның өзіне үйленетініне сендіреді. Бірақ оның тілегін білгенде, ол қорқып, өзі сияқты егде адамға үйленгісі келмейтінін айтады. Осы сәтте, Сэр Коленсо оған Луиге қарағанда әріптесін таңдағанын мойындайды, себебі ол Жениферге ғашық. Бұл туралы естіген Женифердің наразылығы Сэр Коленсоның қабылдаған шешіміне күмән келтіреді.
The eponymous dilemma of the play is that of the newly knighted doctor Sir Colenso Ridgeon, who has developed a revolutionary new cure for tuberculosis. However, his private medical practice, having limited staff and resources, can only treat ten patients at a time. From a group of fifty patients he has selected ten he believes he can cure and who, he believes, are most worthy of being saved. However, when he is approached by a young woman, Jennifer Dubedat, with a deathly ill husband, Louis Dubedat, he admits that he can, at a stretch, save one more patient, but he insists that the individual in question must be shown to be most worthy of being saved. The situation then becomes complicated, as an old friend and colleague reveals, he too, needs treatment. Sir Colenso must choose which patient he will save: a kindly, altruistic, poor medical colleague, or a young artist who is extremely gifted, but an amoral, very unpleasant womaniser and bigamist. Sir Colenso has also fallen in love with the young and vivacious Jennifer Dubedat, which makes it even harder for him to be clear about his motives for choosing who shall live. In the end, the doctor decides to treat his colleague, deceiving Louis and Jennifer by telling them that another doctor will treat him. Before Louis dies, he persuades his wife to promise that she will remarry. Sir Colenso convinces himself that she will marry him. But when she learns of his wish, she is horrified: she cannot imagine wanting to marrying someone as old as he is. At that point, Sir Colenso confesses to her that he had selected his colleague over Louis partly because he is infatuated with her. Jennifer’s disgust upon learning this makes Sir Colenso question his decision.
Алдынғы сөз
Пьесаның алғы сөзі – драманың өзі сияқты – мамандықтарға, әсіресе медицина мамандығына қарсы кең ауқымды сынақ, себебі олар қоғамдық игілік туралы көп айтады, бірақ іс жүзінде жеке мүдделерін көздейді. 1884 жылы Фабиан қозғалысының негізін қалаушы мүшесі болған Шоу – 20 жасында Ұлыбритания кітапханасын пайдаланып, өзін-өзі біліммен қаруландырған және Лондонның Санкт-Панкрас ауданындағы жергілікті саясатқа белсенді қатысқан – байлар мен кедейлер арасындағы зор айырмашылықты қатаң сынаған. Оның ерекше дарындылығы мен жан-жақты білімі оған әділдік пен шындық жолындағы күресте көбінесе тайсалмайтынын көрсетті (дегенмен, алғы сөздің маңызды бөлігі вивисекцияға қарсы жарқын айыптауға арналған). Осы пьеса жазылған кезде Шоу өте табысты драматург болды, оның «Адам және Супермен» және «Бас сержант Барбара» сияқты туындылары халықаралық деңгейде танымал болды. «Дәрігердің қиын таңдауы» Мольердің «Соқыр» комедиясынан бері медицинаға жасалған ең ұлы сатира ретінде танылды. Шоу медициналық ғылым туралы ақпараттың көзі ретінде Альмрот Райттің еңбегін бағалады: «Барлық сарапшыларға менің пьесам оның жұмысы болмаса жазылмайтын еді, Сер Альм[р]от Райт бактериялық аурулардан иммундау теориясы мен практикасы бойынша, олардың бактерияларынан жасалған вакциналарды егу арқылы қорғау туралы». Бұл сөз әдеттегідей иронияға толы. Райт осы пьеса жазылғанға дейін рыцарь атағын алды, ал Шоу Райттың жоғары беделіне күдікпен қарады (ол «Сэр Шамалы Дұрыс» деген лақап атымен де белгілі болды). Екі адам 1905 жылы кездесіп, ұзақ және қызу пікір алмасты, бір кезде медициналық қауым өкілдері «бізде бұрыннан да көп науқас бар» деп шағымданды. Шоу пациенттердің қажеттілігі қанағаттандырыла алмайтын деңгейге жеткен жағдайда не істеу керектігін сұрады, ал Райт: «Қай өмірді құтқару керектігін ойластыруымыз керек» деп жауап берді. Осы жауап пьесаның «қиын таңдауына» айналды. Алғы сөз сондай-ақ тағы бір қиындық бар екенін айтады: кедей дәрігерлер өздерінің пайдасы үшін қымбат, бірақ тиімсіз (жағдайы жақсы болғанда зиянсыз) операциялар жасауға немесе емдеу шараларын қолдануға құмар. «Менің қалтама түскен гинеялардың осы адамның аяғынан гөрі пайдалырақ болуы мүмкін емес пе?» Бұл лондондық құлақ, мұрын және тамақ аурулары бойынша танымал маманның әрекетінен шабыттандырылған, ол пациенттерге ешқандай пайдасы жоқ, бірақ хирургқа көп ақша әкелген увуланы алып тастау үшін қарапайым және зиянсыз операция жасаған.
The Preface to the play – typically, as long as the drama itself – is an extensive tirade against the professions, and in particular the medical profession, as being excessively given to protestations of the public good and the actual pursuit of private interest. As a founding member of the Fabian movement in 1884, Shaw – a school drop out who had used the British Library to achieve a massive self education programme in his 20s and was active in local politics in the deprived London area of St Pancras – was a passionate critic of the huge disparities between the wealthy and the poor, and his unique combination of prodigious intellect and panoramic knowledge meant that he was seldom intimidated in his mission for fairness and truth (a substantial part of the Preface, however, is given over to a glittering harangue against vivisection). At the time of this play he was a highly successful dramatist, with works such as Man and Superman and Major Barbara enjoying international acclaim. The Doctor's Dilemma would come to be seen as the greatest satire on the medical profession since Molière's Malade Imaginaire. Shaw credits Almroth Wright as the source of his information on medical science: "It will be evident to all experts that my play could not have been written but for the work done by Sir Alm[r]oth Wright on the theory and practice of securing immunization from bacterial diseases by the inoculation of vaccines made of their own bacteria." This remark is characteristically ironical. Wright was knighted shortly before this play was written, and Shaw was suspicious of Wright's high reputation (the latter was also known by the nickname Sir Almost Right). The two men met in 1905, and engaged in a long series of robust discussions, involving at one point a challenge from the medical audience that they had "too many patients on our hands already". Shaw's response was to ask what would be done if there was more demand from patients than could be satisfied, and Wright answered: "We should have to consider which life was worth saving." This became the "dilemma" of the play. The preface mentions that there is another dilemma: poor doctors are easily tempted to perform costly but useless (and in the best case harmless) operations or treatments on their patients for personal gain. "Could I not make a better use of a pocketful of guineas than this man is making of his leg?" This was reportedly inspired by the behaviour of a prominent Ear Nose and Throat specialist in London who had developed a simple and almost harmless operation to remove the uvula, which did no benefit to his patients but made the surgeon a great deal of money.
Маңыздылығы
Пьесада сонымен қатар аурудың микробтық теориясының сол кездегі жаңа жетістіктері, атап айтқанда опсониндер туралы айтылады, және социалистік көзқарастар мен жануарларға жасалатын тәжірибеге қарсылық танытушылардың пікірлері де қамтылған. Пьесаның тақырыбы бүгінгі күнге дейін өзектілігін жойған жоқ: кез келген дәуірде емдеудің кейбір түрлері соншалықты сирек немесе қымбат болып кетеді де, олардың кейбіреулеріне қол жеткізіледі, ал енді біреулеріне – жоқ. Кім шешім қабылдауы керек және ол шешім қандай негізде қабылдануы тиіс? Кейде былай дестіреді, пьесаның табысының күтпеген салдары – ағылшын тілді елдерде "Дженнифер" (басты әйел кейіпкердің есімі) есімінің танымалдылығын күрт арттырды. Дегенмен, Ұлыбритания үкіметінің статистикасы (Англия мен Уэльс бойынша) "Дженнифер" есімінің қыз балаларға ең көп қойылатын 100 есімнің қатарына алғаш рет 1934 жылы енгенін көрсетеді – пьеса алғаш сахналанғаннан кейін толық 28 жыл өткен соң. Сол сияқты, бұл есім 1938 жылға дейін АҚШ-та жаңа туған қыз балалардың алғашқы 1000 есіміне кірмеген.
The play also mentions (then) new developments in the germ theory of disease, namely opsonins, and included socialist and anti vivisectionist viewpoints. The theme of the play remains current: in any time, there will be treatments that are so scarce or costly that some people can have them while others cannot. Who is to decide, and on which grounds is the decision to be taken? It is sometimes claimed that an unexpected side effect of the play's success was to greatly increase the popularity of the first name "Jennifer" (the name of the main female protagonist) in the English speaking world. However, UK government statistics (covering England and Wales) only show the name 'Jennifer' first entering the top 100 most commonly used names for baby girls in 1934—a full 28 years after the play was first staged. Similarly, the name didn't enter the top 1,000 names for newborn US girls until 1938.
Өндірістік ақпарат
Доктордың дилеммасы алғаш рет 1906 жылғы 20 қарашада Корольдік сот театрында қойылды. Актриса Кэтрин Корнелл 1941 жылы Бродвейде өзі және Реймонд Масси қатысқан спектакльді сахнаға қойды. 1942 жылы Бинки Бомонт Вивьен Ли үшін бұл пьесаны қойды. 6 айлық провинциялық гастрольден кейін ол Лондонның Вест-Эндіндегі Хеймаркет театрында ашылды, онда ол бір жылдан астам уақыт бойы көрсетілді. 1958 жылы Энтони Асквит режиссерлік еткен, Лесли Карон мен Дирк Богардтың түскен, сол аттас фильм жасалды. Пьесаның ең соңғы танымал қайта қойылымы (2012) Лондонның Ұлттық театрындағы Литтлтон сахнасында болды. Қойылымды Надя Фолл режиссерлік етті, Аден Гиллетт аттас дәрігер рөлін ойнады, Женевье О'Райли Дженнифер Дубедат рөлінде, ал Том Берк Луи Дубедат рөлінде болды. Қойылым орташа сынға ілікті.
The Doctor's Dilemma was first produced on 20 November 1906 at the Royal Court Theatre. Actress Katharine Cornell produced the play on Broadway in 1941, starring herself and Raymond Massey. In 1942 Binkie Beaumont produced the play as a vehicle for Vivien Leigh. After a 6 month provincial tour it opened in London's West End at the Haymarket where it ran for over a year. A film adaptation of the play, with the same title, was made in 1958, directed by Anthony Asquith, starring Leslie Caron and Dirk Bogarde. The play’s most recent high profile revival (2012) was on the Lyttelton stage at the National Theatre in London. The production was directed by Nadia Fall, with Aden Gillett playing the eponymous doctor, Genevieve O'Reilly as Jennifer Dubedat, and Tom Burke as Louis Dubedat. The production received middling reviews.