Кіріспе
Молекулалық байланысты бұзу арқылы екі электронды бір компонентте қалдыру.
In chemistry, heterolysis or heterolytic fission is the process of cleaving/breaking a covalent bond where one previously bonded species takes both original bonding electrons from the other species. During heterolytic bond cleavage of a neutral molecule, a cation and an anion will be generated. Most commonly the more electronegative atom keeps the pair of electrons becoming anionic while the more electropositive atom becomes cationic. Heterolytic fission almost always happens to single bonds; the process usually produces two fragment species. The energy required to break the bond is called the heterolytic bond dissociation energy, which is similar (but not equivalent) to homolytic bond dissociation energy commonly used to represent the energy value of a bond. One example of the differences in the energies is the energy required to break a |H\sH bond
{|
| H2 > 2H. || || ΔH = 104 kcal/mol
|
| H2 > H+ + H || || ΔH = 66 kcal/mol (in water)
|}
Химияда гетеролиз немесе гетеролиттік бөліну – бұрын байланысқан бір компоненттің екіншісінен екі бастапқы байланысу электронын қабылдауымен жүзеге асатын ковалентті байланыстың үзілуі/бұзылуы процесі. Нейтралды молекуланың гетеролиттік бөлінуі кезінде катион мен анион пайда болады. Көбінесе, электротеріс атом электрон жұбын алып, анионға айналады, ал электрооң атом катионға айналады. Гетеролиттік бөліну көбінесе жалғыз байланыстарда болады; бұл процесс әдетте екі фрагменттің түзілуіне әкеледі. Байланысты бұзуға қажетті энергия гетеролиттік байланыстың диссоциациялық энергиясы деп аталады, ол жалпы байланыстың энергиялық шамасын көрсететін гомолиттік байланыстың диссоциациялық энергиясына ұқсас (бірақ толықтай сәйкес емес). Энергиядағы айырмашылықтың бір мысалы – H2 > 2H байланысын бұзуға қажетті энергия:
In chemistry, heterolysis or heterolytic fission is the process of cleaving/breaking a covalent bond where one previously bonded species takes both original bonding electrons from the other species. During heterolytic bond cleavage of a neutral molecule, a cation and an anion will be generated. Most commonly the more electronegative atom keeps the pair of electrons becoming anionic while the more electropositive atom becomes cationic. Heterolytic fission almost always happens to single bonds; the process usually produces two fragment species. The energy required to break the bond is called the heterolytic bond dissociation energy, which is similar (but not equivalent) to homolytic bond dissociation energy commonly used to represent the energy value of a bond. One example of the differences in the energies is the energy required to break a |H\sH bond
{|
| H2 > 2H. || || ΔH = 104 kcal/mol
|
| H2 > H+ + H || || ΔH = 66 kcal/mol (in water)
|}
H2 > 2H. || ΔH = 104 ккал/моль
H2 > H+ + H || ΔH = 66 ккал/моль (суда)
In chemistry, heterolysis or heterolytic fission is the process of cleaving/breaking a covalent bond where one previously bonded species takes both original bonding electrons from the other species. During heterolytic bond cleavage of a neutral molecule, a cation and an anion will be generated. Most commonly the more electronegative atom keeps the pair of electrons becoming anionic while the more electropositive atom becomes cationic. Heterolytic fission almost always happens to single bonds; the process usually produces two fragment species. The energy required to break the bond is called the heterolytic bond dissociation energy, which is similar (but not equivalent) to homolytic bond dissociation energy commonly used to represent the energy value of a bond. One example of the differences in the energies is the energy required to break a |H\sH bond
{|
| H2 > 2H. || || ΔH = 104 kcal/mol
|
| H2 > H+ + H || || ΔH = 66 kcal/mol (in water)
|}
Тарих
Гетеролиттік байланыстың үзілуін табу және жіктеу химиялық байланыстың ашылуы мен жіктелуіне тікелей байланысты болды. 1916 жылы химик Гилберт Н. Льюис электрондық жұп байланысы тұжырымдамасын жасады, онда екі атом бірден алты электронға дейін бөлісіп, бір электронды, бір байланысты, екі байланысты немесе үш байланысты құрайды. Бұл ковалентті байланыс моделіне айналды. 1932 жылы Линус Паулинг алғаш рет электронегативтілік ұғымын ұсынды, ол ковалентті байланыстағы электрондар байланысқан атомдар арасында тең бөлінбейтінін көрсетті. Дегенмен, иондар байланыстар зерттелгенге дейін негізінен Сванте Аррениус 1884 жылғы диссертациясында зерттеген болатын. Аррениус иондық теорияны дамытуда алғашқы қадам жасады және қышқылдарды сутегі иондарын бөліп шығаратын молекулалар, ал сілтелерді гидроксид иондарын бөліп шығаратын молекулалар деп анықтады.
Сұлтану әсерлері
Молекулалық гетеролизге қатысты көптеген реакциялардың реакция жылдамдығы ковалентті байланыстың иондану жылдамдығына тікелей байланысты. Реакцияның шектеуші кезеңі әдетте иондық жұптардың түзілуі болып табылады. Украинадағы ғалымдар тобы нуклеофилді сольватацияның рөлі және оның байланыс гетеролизі механизмына тигізетін әсері туралы терең зерттеу жүргізді. Олар гетеролиз жылдамдығы еріткіштің сипаттамасына күшті тәуелді екенін анықтады. Мысалы, реакция ортасын гексаннан суға ауыстыру tert-бутилхлоридінің (t BuCl) гетеролизі жылдамдығын 14 ретке дейін арттырады. Бұл өте күшті өтпелі күйдің сольватациясынан туындайды. Гетеролиз жылдамдығына ең көп әсер ететін факторлар – еріткіштің полярлығы, электрофилдігі және иондау қабілеті. Еріткіштің поляризациялануы, нуклеофилдігі және когезиясы гетеролизге одан бетер аз әсер етеді. Ал кейбір зерттеулерде нуклеофилдік қасиеті жоғары еріткіштер реакция жылдамдығын төмендетуі мүмкін екендігі айтылады.