Кіріспе
Радиациялық әсерді өлшеу үшін фотопленканы пайдаланатын құрылғы. Пленкалық дозиметр немесе пленкалық белгі – иондаушы сәулеленуден туындаған жинақталған сәулелену дозасын бақылауға арналған жеке дозиметр. Белгі екі бөліктен тұрады: фотопленка және ұстағыш. Пленка эмульсиясы – гамма-сәулелер, рентген сәулелері және бета-бөлшектері сияқты инциденттік сәулеленуге сезімталдығын өзгерту үшін әртүрлі дәнділікке ие қара-ақ фотопленка. Пайдаланушы кигеннен кейін пленка алынып, дамытылып, әсерді өлшеу үшін қарастырылады. Пленка сәулеленген кезде, пленкаға қорғаныш корпусының бейнесі түседі. Төмен энергиялы фотондар әртүрлі сіңіруші материалдар арқылы басылады. Бұл қасиет пленкалық дозиметрияда дозиметрге әсер еткен сәулеленудің энергиясын анықтау үшін қолданылады. Кейбір пленкалық дозиметрлерде екі эмульсия бар: біреуі төмен дозаны, екіншісі жоғары дозаны өлшеуге арналған. Бұл екі эмульсия жеке пленкалық негіздерде немесе бір негіздің екі жағында орналасуы мүмкін. Энергияны білу сәулелену дозасын дәл өлшеуге мүмкіндік береді. Бұл құрылғы Манхэттен жобасында жұмыс істеген Эрнест О. Вулланмен әзірленген, бірақ бұған дейін фотопленка әсерді шамамен өлшеу үшін қолданылған. Әлемде пленкалық дозиметрлер әлі де қолданылып жүргенімен, энергияға тәуелділігі аз және сәулеленудің әртүрлі өрістерінен сәулелену дозасын жоғары дәлдікпен бағалай алатын басқа дозиметр материалдарын пайдалануға көшу байқалады.
A film badge dosimeter or film badge is a personal dosimeter used for monitoring cumulative radiation dose due to ionizing radiation. The badge consists of two parts: photographic film and a holder. The film emulsion is black and white photographic film with varying grain size to affect its sensitivity to incident radiation such as gamma rays, X rays and beta particles. After use by the wearer, the film is removed, developed, and examined to measure exposure. When the film is irradiated, an image of the protective case is projected on the film. Lower energy photons are attenuated preferentially by differing absorber materials. This property is used in film dosimetry to identify the energy of radiation to which the dosimeter was exposed. Some film dosimeters have two emulsions, one for low dose and the other for high dose measurements. These two emulsions can be on separate film substrates or on either side of a single substrate. Knowing the energy allows for accurate measurement of radiation dose. The device was developed by Ernest O. Wollan whilst working on the Manhattan Project, though photographic film had been used as a crude measure of exposure prior to this. Though film dosimeters are still in use worldwide there has been a trend towards using other dosimeter materials that are less energy dependent and can more accurately assess radiation dose from a variety of radiation fields with higher accuracy.
Сипаттама
Күміс эмульсиялық қабат сәулеленуге сезімтал және дамытылғаннан кейін, түскен сәулеленуге жауап ретінде әсер еткен аймақтардың оптикалық тығыздығы артады (яғни, қараю байқалады). Бір белгіште әртүрлі сезімталдық деңгейлеріндегі бірнеше пленка немесе көбінесе бірнеше эмульсиялық қабаттары бар бір пленка болуы мүмкін. Төмен және жоғары сезімталдық эмульсияларын біріктіру динамикалық диапазонды бірнеше есеге кеңейтеді. Кең динамикалық диапазон өте қажет, себебі ол әдеттегі төмен деңгейдегі сәулеленуге сезімталдықты жоғалтпай, өте жоғары кездейсоқ сәулеленуді өлшеуге мүмкіндік береді.
Фильмді ұстаушы
Фильм ұстағышында әдетте сәулеленуді әлсірететін бірнеше сүзгі болады, осылайша сәулелену түрлері мен энергиясы фильм дамытылғанда олардың әсері арқылы ажыратылады. Гамма немесе рентген сәулелерін бақылау үшін сүзгілер металлдан жасалады, әдетте қорғасын, алюминий және мыс қолданылады. Бета бөлшектерінің шығарылуын бақылау үшін сүзгілер әртүрлі тығыздықтардағы пластик немесе тіпті маркалық материалдарды пайдаланады. Әдетте, бір белгіде әртүрлі қалыңдықтардағы және әртүрлі материалдардан жасалған бірнеше сүзгілер болады; нақты таңдау бақыланатын ортаға байланысты анықталады. Бірнеше түрлі материалдарды қолдану, түсетін сәулеленудің энергиясын/толқын ұзындығын бағалауға мүмкіндік береді. Сүзгілер әдетте ұстағыштың артқы және алдыңғы жағына орналастырылады, бұл оның бағытына қарамастан жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, сүзгілер жеткілікті үлкен болуы керек (әдетте 5 мм немесе одан да көп), сонда жанындағы сүзгі астындағы пленкаға әсер ететін көлбеу бұрыштармен түсетін сәулеленудің әсерін азайту үшін.
Қолданылуы
Белгі әдетте киімнің сыртында, кеуде немесе денеге "барлық денеге" түскен дозаны көрсету үшін тағылады. Бұл орын ең маңызды мүшелердің сәулелену деңгейін бақылайды және дене массасының көп бөлігін құрайды. Дене мүшелеріне түскен дозаны немесе дененің бағытына қарай күрт өзгеретін сәулелену аймақтарында бағалау үшін қосымша дозиметрлер қолданылуы мүмкін. Дозаны өлшеу шамасы, жеке доза эквиваленті Hp(d), Халықаралық радиологиялық қорғау комиссиясы (ICRP) тарапынан адам денесіндегі белгілі бір нүктеден d тереңдігіндегі жұмсақ тіндердегі доза эквиваленті ретінде анықталады. Белгілі бір нүкте – дозиметр тағылатын орынға байланысты өзгереді. Қызығушылық тудыратын тіндердің тереңдігіне тірі тері қабатының тереңдігі (0,07 мм), көздің хрустальдық линзасы (0,30 см) және "терең" доза, яғни бүкіл денеге түскен доза (1,0 см) жатады. Пленкалық белгі әлі де кеңінен қолданылады, бірақ оны термолюминесценттік дозиметрлер (TLD), алюминий оксидіне негізделген дозиметрлер және электрондық жеке дозиметрлер (EPD) алмастырып келеді.