Кіріспе

Sverok – Spelkulturförbundet (Швед ойын федерациясы) – швед ойын клубтарының жалпы ұйымы. Sverok швед ойын хоббиін біріктіреді және 1700 ұйымға мүше 55 000 мүшесімен елдегі ең ірі жастар ұйымдарының бірі болып табылады. Үстел ойындары, миниатюралық стратегиялық ойындар, коллекционерлік карта ойындары, рөлдік ойындар, киберспорт, LAN, бейне ойындар, airsoft, Азия халық мәдениеті, тікелей рөлдік ойындар (LARP), лазерлік таг, пейнтбол және фэнтези – негізгі хобби салалары. Ұйым 1988 жылы Sveriges roll och konfliktspelsförbund (Sverok) деген атпен құрылған, бірақ қазір ұйым құрылған кездегіден гөрі көптеген қызмет салаларын қамтитындықтан, аббревиатураны ғана қолданады. Содан бері Sverok мүшелерінің саны және қызмет ауқымы жағынан өсті. Швецияның Жастар және азаматтық қоғам агенттігі (MUCF) Sverok-ты жастар ұйымы деп санайды, себебі ұйым мүшелерінің 92%-ы 7-25 жас аралығындағы жастар. Sverok – Studiefrämjandet ұйымының мүшесі.

Ұйым

Sverok 841 тәуелсіз мүшелік бірлестіктен тұрады, олардың барлығында шамамен 55 000 мүше бар. Ұйымды басқаруды басқарма жүзеге асырады, ол Sverok ішінде Федералды басқарма (Förbundsstyrelsen) деп аталады және көбінесе FS деп қысқартылады. Сонымен қатар, Sverok-тың Линчепинг және Стокгольм қалаларында 20-ға жуық қызметкері бар әкімшілік кеңсесі бар, олар қаржы және қауымдастықтарды басқарумен айналысады. Sverok сондай-ақ өздерінің förbundsordförande-сына (төрағасына) және бас хатшысына толық жұмыс күнімен жалақы төлейді. Федералды басқарма атынан ерікті негізде жұмыс істейтін бірнеше жұмыс топтары да бар. Sverok демократиялық принциптер бойынша ұйымдастырылған. Мүшелік қауымдастықтар мүшелік базаны құрайды және барлық қызмет олардың тарапынан тиісінше орындалады. Аудандық және ұлттық ұйымдар көбінесе өздері ойын шараларын ұйымдастырмайды, оның орнына жергілікті жобаларды (аудандық деңгейде) немесе клубтарды қаржыландыру, қызмет көрсету және лоббилеу (ұлттық деңгейде) арқылы қолдайды, бұл кейбір қауымдастықтарға ойын конгрестері, LARP, LAN-партилер немесе олардың қызығушылықтарына байланысты басқа да іс-шаралар сияқты ірі шараларды ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мүшелік қауымдастықтардың мөлшері 5-тен он мыңға дейін өзгереді. Көптеген қауымдастықтардың құрамында 5-тен 50 адамға дейін болады. Қызмет түрлері, демек қауымдастықтардың өзі, өте әртүрлі, жабық және ашық ауада, компьютерлермен немесе оларсыз, керек-жарақтармен немесе оларсыз қызметтерді қамтиды. Клубты қалай басқару – клубтың өз еркінде, егер ол демократиялық принциптер бойынша ұйымдастырылса және кез келген адам мүше бола алса, ал демократиялық ұйымдар ретінде олар өз топтарында жыл сайынғы жиналыстар өткізуге міндетті.

Қордың басқару органы

Sverok, FS-дегі Förbundsstyrelsen 5-10 мүшеден тұрады, федерация төрағасы, хатшы және федерация төрағасының орынбасары. Соңғы үшеуі Sverok-тың атқару комитетін құрайды, оның міндеті – ұлттық құрылтайдың FS-ке жүктеген барлық ұсыныстарын іске асыру. Басқарма мүшесінің белгілі бір жауапкершілік аймағы болады. Жауапкершілік аймақтарының мысалдары: қаржы басқарушысы, аймақ басқарушысы, қауымдастық басқарушысы және кадрлар басқарушысы.

Риксмёте

Sverok-тың ең жоғары шешім қабылдайтын органы – Sverok-тың жыл сайынғы жиналысы, ұйым ішінде Riksmöte деп аталады, қысқартылған RM. Бұл жиналысқа жүзден астам қауымдастық өкілдері қатысады. Жиында мүше бірлестіктер ұлттық ұйымның қызметі мен бағыты, сондай-ақ басқарма құрамына кімдердің кіруі керектігі туралы тікелей шешім қабылдау құқығына ие. Sverok жарғысына сәйкес, бұрын айтылғандай, басқарма 5-10 мүшеден, förbundsordförande, хатшы және förbundsordförande орынбасарынан тұрады. RM кәсіподақ хатшысынан (förbundssekreterare) басқа барлық лауазымдарды бекітеді, ал кәсіподақ хатшысын тек практикалық себептермен ұсынады. RM мен округтердің өз ұйымдары мен қауымдастықтардың қызметіне әсер ету мүмкіндігі шектеулі, себебі федералдық басқарма мен округтерде дауыс беру құқығы жоқ. Аудандық жылдық жиналыстар да ұқсас, бірақ аймақтық деңгейде өтеді. Әдетте, кандидаттарды ұсыну рәсімі болмайды – клубтар өздерінің санына пропорционалды дауыс беру құқығы бар өкілдермен (және көбінесе, келгісі келетін барлық адаммен) қатысуға рұқсат алады.

Аудандар

Сверок бүкіл елді қамтитын он екі округке бөлінеді. Округтердің географиялық бөлінісі негізінен Швецияның округтік кеңестеріне сүйенген. Округтердің мүшелері – Сверокқа қатысты ұйымдар, олардың бас кеңселері әр округті құрайтын округтік кеңестерде орналасқан. Сверок округтерінің мақсаты федерацияның мақсатына ұқсас, бірақ олар аймақтық деңгейде жұмыс істейді. Округтердің жағдайы әртүрлі болғандықтан және олардың басымдықтары да әртүрлі болғандықтан, олардың қызметі бір-бірінен күрт өзгеше болуы мүмкін. Дегенмен, округтер жыл сайын өздеріне қарасты округтік кеңестерден қаржы алу үшін өтініш беруі керек. Әдетте, округтердің қызметтеріне қауымдастықтармен байланыс жасау, округте өтетін конгрестерге немесе басқа да шараларға қатысу, елдің ішінде және шетелде өтетін шараларға сапарларды ұйымдастыру, сондай-ақ қауымдастықтар үшін оқу курстарын өткізу кіреді. Округтер өздерінің тәуелсіз жылдық жиналыстарын өткізеді, онда қауымдастықтардың өкілдері қатысып, ұйым басқармасына кімдерді қосу керектігі және қандай қызметтерге басымдық беру керектігін тікелей шешеді. Ұлттық ұйымның округтер не істеу керектігін шешуге өте шектеулі өкілеттігі бар, себебі бұл округтер жоғары дәрежеде автономиялы және негізінен RM мен округтік жылдық жиналыспен басқарылады.

Сверк компаниясының қаржысы мен экономикасы

Демократиялық жолмен ұйымдастырылған, 3000 мүшесі немесе одан да көп жастар ұйымы, операциялық шығындарды жабу үшін мемлекеттік қаржыландыру алуға құқылы. Тарихи тұрғыдан (2001 жылға дейін) бұл мүше клубтарындағы белсенділік деңгейіне сәйкес есептелген. 2001 жылдан бері бұл мүше клубтарының саны мен олар ұсынылатын мүшелер санына негізделген. Барлығы 106 ұйым осы мемлекеттік қолдауды алады – бұл партиялық саяси ұйымдарды, Қызыл Крест жастар ұйымы және Скауттар сияқты халықаралық ұйымдардың жергілікті бөлімшелерін, мүмкіндігі шектеулі жастар ұйымдарын және Сверок сияқты хоббиге байланысты ұйымдарды қамтиды. Маңыздысы, спорт ұйымдары кірмейді. 2015 жылғы мемлекеттік қолдау шамамен 10 000 000 SEK құрады. Бұл соманың жартысы әкімшілік шығындарды, негізгі демократиялық функцияларды, мүшелер хоббиімен айналысқандағы сақтандыруды және басқа да қажетті шығыстарды жабуға жұмсалады. Қалған бөлігі – дәстүрлі түрде кем дегенде 50% болуы тиіс – мүше клубтарға тікелей төленеді, сомасы мүшелер санына қарай өзгереді. Сверок аудандары өздерінің әкімшілік аймақтарынан тікелей қаржы алады және жоғарыда аталған есепте көрсетілмейді (бірақ ерекшеліктер бар). Алынған қолдау сомасы және оның себептері әр аймаққа қарай өзгереді. Тығыз қоныстанған аймақтарда 50 000 евродан астам қаражат бар (Стокгольмде 100 000 евродан астам), ал ауылдық аймақтарда көбінесе азырақ қаржы бөлінеді. Бұл қаржы әкімшілік, негізгі демократиялық функцияларды және жергілікті клубтарды аймақтық ерекшеліктерге сәйкес қолдауды қамтиды. Ақшаны жұмсау тәсілдері әртүрлі. Еліміздің кейбір (әсіресе тығыз қоныстанған) аймақтарындағы мүшелер штаттық кеңселерді қалайды. Басқа аудандарда орталық кеңсе ұстау мүмкін болмайды, сондықтан олардың ұйымдастырылуы көбінесе виртуалды сипатқа ие. Жалдау және жалақыдан басқа, ақшаны жұмсаудың кең таралған тәсілдеріне үлкен ойын іс-шараларына субсидияланған сапарлар, жергілікті іс-шараларға ақшалай көмек, жабдықты арзанға немесе тегін сақтау немесе жалға алу және тағы да басқалар жатады. Осы жүйенің ерекшелігіне байланысты, жағдайлар өзгеріп отырады – кейбір жылдары белгілі бір аудан мүшелер журналын басып шығаруды жөн көреді, ал кейбір жылдары – жоқ.

Сверк тарихы мен тарихқа дейінгі кезең

Швецияның ойын және рөлдік ойындар тарихы ұзақ. 1972 жылы Свероктың ең көне мүшелік ұйымы құрылды: Стокгольмдегі «Forodrim». 1976 жылы GothCon (әлемдегі ең көне әлі де өткізіліп келе жатқан ойын конвенциясы) алғаш рет өтті. Гетеборгтағы ойыншылар Пасха мерекесінде жиналып, ойын ойнады және араласты. Тағы бір маңызды конвенция – LinCon. 1982 жылы алғашқы шведтік RPG шықты: «Drakar och Demoner», Basic Role Playing негізінде. Атауы «Аждаһалар мен Демондар» деп аударылады, және Швецияда ол ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі «Dungeons & Dragons» сияқты мәртебеге ие. 1980-ші жылдары рөлдік ойын және үстел ойындары хоббисі кеңірек тарады. Елдің әртүрлі аймақтарында бірнеше жаңа ойын конвенциялары пайда болды, олардың кейбіреулері әлі де активті. Сонымен қатар, көптеген ойын клубтары құрылды. Швецияда көптеген округтер жастар клубтарына қолдау көрсетеді. Жергілікті ойыншыларды біріктіру арқылы көптеген клубтар жабдықтарын сақтау және ойын ойнау үшін тегін немесе арзан орын алды. Sverok 1988 жылдың соңында әртүрлі ойын клубтарының бас ұйымы ретінде құрылды. Алғашқы жылдары көптеген ойын клубтары Sverok-қа қосылды, және ұйым жастарға қалай жұмыс істеу керектігі туралы ақпарат беру арқылы жаңа клубтар құруға күш салды. Клуб құру және Sverok-қа қосылу ақша алу (мүшелік жарна төлеудің орнына) дегенді білдіргендіктен, көптеген жасөспірімдер оны ойынға қатысты керек-жарақтарды тегін алудың жақсы жолы деп санады. Клубтардың ашық болуы және демократиялық принциптерде ұйымдастырылуы – басты талаптар еді. Үкімет тарапынан қарағанда, бұл көптеген адамдардың өмірінің басында демократиялық процеске қатысуын қамтамасыз етеді. Осы алғашқы жылдары федерацияның өзін ұйымдастыру жұмысының көп бөлігі волонтерлік негізде жүзеге асырылды. Ойыншылардың бірігуінің тағы бір маңызды себебі – күштің біріктігі. Бұрын ерекше құбылыс ретінде қарастырылатын бұл қозғалыс, ұйым мүшелерінің саны арта келең, кең таралды. Бұл 1990-шы жылдардың ортасында рөлдік ойындардың жастардың психикалық денсаулығына зиян келтіретіні және сатанизммен байланысты екені туралы айыптаулар көп назар аударғанда өте пайдалы болды, соның салдарынан үстелдік рөлдік ойындарға тыйым салуды немесе кем дегенде Sverok-қа қаржыландыруды тоқтату талаптары көтерілді. Көптеген жақтастарын жинаған Sverok теледебаттар мен газет беттерінде осы талаптарға қарсы тұруға мүмкіндік алды. 1997 жылы Sverok-тың 20 000-нан астам мүшесі болды. 2001 жылы бұл көрсеткіш 16 000-ға дейін төмендеді (жастар ұйымдарының жалпы санының азаюы), бірақ 2005 жылы жаңа клубтар құруға және мүшелерді ынталандыруға жасалған жаңа күш-жігер, сондай-ақ мемлекеттік қолдау ақшасының негізін өзгерту нәтижесінде ресми тізімде 100 000-нан астам адам тіркелді. Бүгінгі күні (2014 жылдың желтоқсанына қарай) Sverok-тың 1200 клубында шамамен 80 000 мүшесі бар. Қазіргі уақытта 16 адам әкімшілік және арнайы жобалар, мысалы, NAB (нормалар, көзқарастар және мінез-құлық) және «Барлығын құрметтеу, бәсекелесу» (электрондық спортта жағымды атмосфера құру үшін) салаларында жұмыс істейді.