Кіріспе

Спорттық ұйым

Спорттық басқарушы орган – реттеу немесе санкциялау функциясын атқаратын спорттық ұйым. Спорттық басқарушы органдар түрлі формада келеді және ереже бұзулар үшін тәртіптік шаралар қолдану, сондай-ақ басқаратын спортының ережелерін өзгерту туралы шешім қабылдау сияқты әртүрлі реттеу функцияларын атқарады. Басқарушы органдардың құзыреті әртүрлі. Олар халықаралық деңгейде мойындалған спорт түрлерін, мысалы, Халықаралық Олимпиада комитеті мен Халықаралық Паралимпиада комитетін, немесе ұлттық деңгейде тек бір спорт түрін, мысалы, Регби футбол лигасысын қамтуы мүмкін. Ұлттық органдар, әдетте, бірдей спорт түрі бойынша халықаралық органдармен байланыста болуы керек. Алғашқы халықаралық федерациялар 20 ғасырдың соңында құрылды.

Спорттық басқару органдарының түрлері

Әрбір спорттың басқарушы ұйымы болады, ол өзіне қарасты клубтар мен қоғамдар арқылы спорттың қалай жүзеге асырылатынын анықтай алады. Бұл спорт түрлерінің қиындық деңгейі мен дағды талаптары әртүрлі болғандықтан, олар өз спортымен айналысатын адамдарды қабілеттері мен жасына қарай ұйымдастыруға тырысады. Әртүрлі спорт басқарушы ұйымдарының түрлері төменде көрсетілген:

Халықаралық спорт федерациялары

Халықаралық спорт федерациялары – белгілі бір спорт түріне (немесе су спорты немесе шаңғы спорты сияқты ұқсас спорт түрлерінің тобына) арналған, үкіметтік емес, коммерциялық емес ұйымдар болып табылады және осы спортты ең жоғары деңгейде басқарады. Бұл федерациялар ортақ ережелерді жасау, өз спорт түрлерін насихаттау және халықаралық жарыстарды ұйымдастыру үшін жұмыс істейді. Халықаралық спорт федерациялары, мүмкіндігі болған жағдайда, өз спорт түрлерін олимпиада деңгейінде ұсынады. Швейцарияда 30-ға жуық халықаралық спорт федерациясы орналасқан, олардың 20-ға жуығы Халықаралық Олимпиада комитеті орналасқан Лозанна аймағында. Сонымен қатар, ұлттық басқару органдары белгілі бір спорт түрінде жұмыс істейтін, бірін-бірімен байланысы жоқ ұйымдардың біріккен ұйымы болуы мүмкін, бұл Солтүстік Ирландияның су асты клубтары федерациясының мысалында жақсы көрінеді.

Іс-шара ұйымдастырушылары

Көп спорттық іс-шараларды ұйымдастырушылар бірнеше спорт түрін қамтитын іс-шараларды ұйымдастыруға жауапты. Ең белгілі мысал – қазіргі Олимпиада ойындарын ұйымдастыратын Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК). Жалпы спорт ұйымдары спортқа қатысты мәселелермен, әдетте, белгілі бір топ үшін, мысалы, католик немесе еврей спорттық топтары үшін жауапты. Жалпы спорт ұйымдары мен көп спорттық іс-шаралар басқа топтар үшін де ұйымдастырылады, мысалы, әскери қызметтен қайтқандар үшін Invictus ойындары.

Кәсіби лигалар

Кәсіби спорт лигалары әдетте спорттың ең жоғары деңгейі болып саналады, әсіресе егер олар белгілі бір спорт түріндегі әлемнің ең жақсы ойыншыларынан тұрса. Осы себепті, олар көбінесе ұлттық немесе халықаралық федерациялармен бірлесіп жұмыс істейді, бірақ әртүрлі федерациялар арасында тәуелсіздік сақталады. Солтүстік Американың көптеген кәсіби лигаларында әуесқойлар дивизионы болмайды, себебі әуесқойлар лигасы көбінесе дербес лигаларда ұйымдастырылады. Сондай-ақ, көптеген кәсіби лигалар басқа лигалармен байланысты, өйткені ойыншылар әдетте ең жоғары деңгейдегі лигада ойнауға ұмтылады. Осының нәтижесінде, лига жүйесінде командалар жоғарылатылып немесе төмендетілуі мүмкін; ал жоғарылату мен төмендетілу қағидасы жоқ лигаларда, кәсіби лигалардағы клубтардың кіші лигаларда командалары болуы мүмкін. Бұл оларға өзінің толық мүмкіндігін көрсетпеген ойыншыларды кіші лигаға жіберіп, оларды жақсы ойнауға және командаға үлкен үлес қосуға ынталандыруға мүмкіндік береді.

Сындар

Адам құқықтары және бизнес институты (IHRB) 2014 жылғы зерттеуінде Халықаралық Олимпиада комитеті мен ФИФА сияқты ірі халықаралық спорт федерацияларын адам және еңбек құқықтарын қорғауға қатысты жеткілікті шаралар қабылдамағаны үшін сынады.