Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын-американдық профессор Адриан Бежан – қазіргі термодинамикаға үлес қосып, конструктивтік заңын жасаған румын-американдық профессор. Ол Дьюк университетінің механикалық инженерия кафедрасының Дж. А. Джонс атындағы ерекше профессоры, сондай-ақ «Өмір, бостандық және эволюция физикасы» мен «Уақыт және сұлулық» кітаптарының авторы. Ол Америка механика инженерлері қоғамының мүшесі және Бенджамин Франклин медалімен марапатталған.
Romanian American professor
Adrian Bejan is a Romanian American professor who has made contributions to modern thermodynamics and developed his constructal law. He is J. A. Jones Distinguished Professor of Mechanical Engineering at Duke University The Physics of Life , Freedom and Evolution and Time And Beauty. He is a Fellow of the American Society of Mechanical Engineers and was awarded the Benjamin Franklin Medal.
Ерте өмір және білім
Беян Румыниядағы Дунай өзенінің жағасында орналасқан Галац қаласында дүниеге келді. Оның анасы Мариоара Бежан (1914–1998) фармацевт болған. 19 жасында Бежан АҚШ-қа стипендия жеңіп алып, Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Массачусетс технология институтына оқуға түсті. 1975 жылы ол MIT-де "Суперөткіш синхронды генератор үшін криогендік салқындату жүйесінің жақсартылған жылудық есептелуі" тақырыбындағы диссертациясын қорғап, философия докторы ғылыми дәрежесін алды. Оның ғылыми жетекшісі Жозеф Л. Смит кіші болды.
Bejan was born in Galaţi, a city on the Danube in Romania. His mother, Marioara Bejan (1914–1998), was a pharmacist. At age 19 Bejan won a scholarship to the United States and entered Massachusetts Institute of Technology in Cambridge, Massachusetts. He graduated in 1975 with a PhD from MIT with a thesis titled "Improved thermal design of the cryogenic cooling system for a superconducting synchronous generator". His advisor was Joseph L. Smith Jr.
Мансап
1976 жылдан 1978 жылға дейін Бежан Чанг Лин Тьенмен бірге Калифорния Беркли университетінде Миллер зерттеушісі болды. 1982 жылы Бежан өзінің бірінші кітабын – «Жылу және сұйық ағыны арқылы энтропияның пайда болуы» деп жариялады. Кітап термодинамиканың екінші заңының практикалық қолданылуына арналған, ал инженерлерге арналған кері қайтарылмаушылық, қолжетімділік және экзергиялық талдау туралы идеяларын ұсынды. 1989 жылы Бежан Ж.А. Джонс атындағы механика ғылымының ерекше профессоры болып тағайындалды. 1988 және 1989 жылдары әріптестері екі өлшемсіз топқа Бежан санын (Be) берді: мәжбүрлі конвекция арқылы жылу берудегі қысым айырмашылығы тобы үшін және термодинамикадағы жылу берудің қайтарымсыздығына бөлінген сұйық үйкелісінің қайтарымсыздығының өлшемсіз қатынасы үшін. Бежан өзінің конструкторлық заңын 1997 жылғы «Advanced Engineering Thermodynamics» оқулығының екінші басылымына енгізді. 2011 жылы Америка Механикалық Инженерлер Қоғамы оған құрметті мүшелік тағайындады. Ол «термодинамика мен жылу алмасуды біріктірудегі шығармашылық еңбегінің ерекше жетістіктері; барлық салаларды біріктіретін ғылым ретінде дизайнды тұжырымдамалық дамыту; инженерлік білім беруге жасаған көрнекті үлесі; және 1996 жылдан бері конструкторлық заңды ашу және оны одан әрі дамыту» үшін марапатталды. Сондай-ақ, ол «инженерлік ғалым және педагог ретіндегі ерекше жетістіктері, танымал коммуникатор және жемісті жазушы ретінде дамыған қоғамдағы инженерлік іс-қимылдың маңызды рөлін жариялауға жасаған тұрақты үлесі» үшін аталды. 2017 жылдың қарашасында Филадельфиядағы Франклин институты Бежанға 2018 жылғы Бенджамин Франклин медалін (механика саласында) беру туралы хабарлады. Ол «инженерлік жүйелердің өнімділігін жақсартқан термодинамика және конвекциялық жылу берудегі салааралық үлесі үшін, сондай-ақ инженерлік, ғылыми және әлеуметтік жүйелерде табиғи дизайн мен оның эволюциясын болжауға мүмкіндік беретін конструкторлық теория үшін» марапатталды. 2019 жылдың 27 маусымында Берлинде Гумбольдт қоры Бежанға өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Гумбольдт зерттеу сыйлығын табыс етті. Ол «қазіргі заманғы термодинамикаға және «Конструкторлық заңға» – биологияда, геофизикада, климаттың өзгеруінде, технологияда, әлеуметтік ұйымдастыруда, эволюциялық дизайн мен дамуда, байлықта және тұрақтылықта табиғи дизайн мен оның эволюциясын болжауға мүмкіндік беретін физика заңына» қосқан үлесі үшін марапатталды. 2019 жылдың 30 желтоқсанында Анкарада Түрік ғылым академиясы (TÜBA) Бежанға «термодинамика және жылу беруді термодинамика саласында біріктіру, дизайнды барлық салаларды біріктіретін ғылым ретінде дамыту және «Конструкторлық теорияны» ұсыну сияқты шығармашылық еңбегі үшін» TÜBA Халықаралық академиялық сыйлығын табыс етті. 2020 жылдың 20 ақпанында Дархемде француз үкіметі Бежанға француз академиялық пальмалары орденінің рыцары атағын берді. 2021 жылдың 18 шілдесінде Халықаралық жасыл энергия қауымдастығы (IAGE) Бежанға IAGE өмір бойына сіңірген еңбегі үшін сыйлық берді. Сыйлық энтропияны азайту арқылы жылу ғылымдарына революциялық үлес қосқаны және физикадағы жаңа заңдылықты, конструкторлық заңды табуы үшін, оның табиғи дизайн мен оның климат, әлеуметтік экожүйелер мен тұрақтылық ретінде дамуын болжауы үшін берілді. 2023 жылдың қыркүйегінде көптеген елдердің әріптестері Бежанның 75 жылдық мерекесінде оның ғылыми мұрасын қарастырды.
From 1976 to 1978 Bejan was a Miller research fellow in at the University of California Berkeley working with Chang Lin Tien. In 1982 Bejan published his first book, Entropy Generation Through Heat and Fluid Flow. The book is aimed at practical applications of the second law of thermodynamics, and presented his ideas on irreversibility, availability and exergy analysis in a form for engineers. In 1989 Bejan was appointed the J. A. Jones Distinguished Professor of Mechanical Engineering. In 1988 and 1989, his peers named two dimensionless groups Bejan number (Be), in two different fields: for the pressure difference group, in heat transfer by forced convection, and for the dimensionless ratio of fluid friction irreversibility divided by heat transfer irreversibility, in thermodynamics. Bejan incorporated his constructal law into the second edition of his textbook, Advanced Engineering Thermodynamics (1997). In 2011 the American Society of Mechanical Engineers presented him with an honorary membership. He was cited for "an extraordinary record of creative work, including the unification of thermodynamics and heat transfer; the conceptual development of design as a science that unites all fields; legendary contributions to engineering education; and, since 1996, the discovery and continued development of the constructal law." He was cited for "permanent contributions to the public appreciation of the pivotal role of engineering in an advanced society through outstanding accomplishments as an engineering scientist and educator, renowned communicator and prolific writer". In November 2017 the Franklin Institute of Philadelphia announced that Bejan would be awarded the 2018 Benjamin Franklin Medal in Mechanical Engineering. He was cited for "his pioneering interdisciplinary contributions in thermodynamics and convection heat transfer that have improved the performance of engineering systems, and for constructal theory, which predicts natural design and its evolution in engineering, scientific, and social systems." On 27 June 2019, in Berlin, the Humboldt Foundation awarded Bejan the Humboldt Research Award for lifetime achievement. He was cited for "his pioneering contributions to modern thermodynamics and "Constructal Law" – a law of physics that predicts natural design and its evolution in biology, geophysics, climate change, technology, social organization, evolutionary design and development, wealth and sustainability". On 30 December 2019, in Ankara, the Turkish Academy of Sciences (TÜBA) awarded Bejan the TÜBA International Academy Prize in the category of Basic and Engineering Sciences "for his remarkable number of creative works such as combining thermodynamics and heat transfer in the field of thermodynamics, developing design as a science that brings together all fields, and putting forth "Constructal Theory". On 20 February 2020, in Durham, the French government awarded Bejan the title of Knight of the French Order of Academic Palms. On 18 July 2021, the International Association for Green Energy (IAGE) gave Bejan the IAGE Lifetime Achievement Award “For revolutionary contributions to thermal sciences through entropy generation minimization and the original development of a new law in physics, the constructal law, for predicting natural design and its evolution as climate, social ecosystems, and sustainability.”
In September 2023, peers from many countries reviewed Bejan’s scholarly legacy on the occasion of his 75th birthday.