Кіріспе

Электрлік бас гитарасы (ЭБГ) – контрабастың музыкалық қызметін атқара алатын аспап. Ол дыбыс шығару үшін минималды немесе "қаңқа" корпусты ғана қажет етеді, себебі ол датчик (пикап) және электрондық күшейткіш пен динамик жүйесін пайдаланады. Сондықтан, дыбысты ауаға тарату үшін үлкен резонанстық құрылым қажет емес. Бұл минималды корпус аспаптың көлемін және салмағын айтарлықтай азайтады. ЭБГ-лер жеткілікті дыбыс шығару үшін күшейткіш пен динамик қорабына қосылуы керек. ЭБГ контрабастың ерекшеліктерін сақтайды, сондықтан контрабасшілер осы аспапта ойнай алады.

Түрлері

Екі түрі бар: қатты корпусты және қуыс корпусты ЕҚҚ. Қатты корпусты ЕҚҚ-ның денесінде қуыс болмайды, сондықтан электронды күшейткішсіз дыбыс шығара алмайды. Қатты корпусты ЕҚҚ-лар жаттығулар мен тікелей орындаулар үшін күшейткішке қосылады. Қуыс корпусты ЕҚҚ-ның ағаштан жасалған корпусы бар, ол контрабасқа қарағанда әлдеқайда кішкентай қуыс кеңістікке ие болса да, аспапқа күшейткішсіз дыбыс шығаруға мүмкіндік береді, кем дегенде кішкентай бөлмеде жеке жаттығу үшін. Орындау кезінде күшейткіш пен динамикке қосылады. ЕҚҚ контрабастың дыбыстық ерекшеліктерінің бір бөлігін сақтайды, бірақ электронды түрде күшейтілгендіктен, өзінің бірегей дыбысын шығарады. ЕҚҚ корпусының мөлшері мен пішіні әртүрлі болады. Кейбір ЕҚҚ-лардың корпусы өте кішкентай, бұл аспапты кішірек және жеңілдетеді. Ал кейбір ЕҚҚ-лардың корпусы үлкенірек, жоғарғы бөліктері кеңейтілген, бұл орындаушыға жоғары ноталарды орындауға көмектеседі.

Электроника

Кейбір EUB аспаптарында электробасқа (басс гитара деп те аталады) ұқсас пикаптар мен дыбыс деңгейін реттеу элементтері орнатылған. Ал кейбір EUB аспаптары пикап немесе реттеу элементтерісіз сатылады; мұндай аспапты қолданушы пиезоэлектрлік (немесе магниттік) пикапты жеке сатып алып, оны корпусқа немесе көпірге орнатуы керек.

Ойнау

Кейде EUB аспабын қажетті биіктікте тіреу үшін ұзын тіреуішпен жабдықталады, бірақ кейбір EUB-ді ойнау үшін тіреуге орнатуға да болады. Контрабас сияқты, EUB-ді де тұрып немесе орындыққа отырып ойнауға болады.

Қолданылуы

EUB-тер джаз фьюжн және джаздан бастап кубалық музыка мен рок музыкасына дейінгі көптеген музыка стильдерінде қолданылады. Ең көп таралғандары – төрт тартылған EUB-лер, олар контрабас және бас-гитара сияқты E, A, D, G қатарымен (ең төменгісінен ең жоғарысына дейін) келген. 5, 6, 7 және 8 тартылған модельдер де бар (бірақ төрт немесе бес тартылған аспаптар сирек кездеседі). Контрабас сияқты, көптеген EUB-терді тартпамен ("пиццикато") немесе ішектің көмегімен тартуға болады. EUB-ті ішектің көмегімен тарту үшін, оның иісті көпірі болуы керек, сонда ғана ішек әрбір жеке тартқышқа тиеді.

Тарих

Бірінші өндірістік электр тік бас аспаптары 1930 жылдардың ортасында Regal, Vega және Rickenbacker компаниялары тарапынан тәуелсіз түрде әзірленді. Дегенмен, 1930 және 1940 жылдары қолданыстағы түрлендіргіштер мен күшейткіш жабдықтар акустикалық контрабастың төмен дыбыстарын дәл көшіре алмады. Бұл, 1930 жылдары пайда болған электр тік бас аспаптарына немесе Пол Тутмарктың бас-гитара стиліндегі аспаптарына қатысты халықтың қызығушылығының болмауына себеп болуы мүмкін. Электронды түрде күшейтілген басқа да ішекті аспаптармен, мысалы, электр скрипкасы, альт және виолончельмен салыстырғанда, EUB көбірек музыканттар тарапынан қолданылады, мүмкін, дәстүрлі тік бас аспаптарының үлкендігі мен салмағы оны отбасының басқа, кіші аспаптарымен салыстырғанда тасымалдауды қиындатады.

Масштабтың ұзындығы мен күйін реттеу

EUB-дің тарту ұзындығы әртүрлі: кейбір тарту ұзындықтары 42 дюйм, көптеген контрабастар сияқты, ал басқа модельдерде тек 30 дюйм тарту ұзындығы бар, мысалы, қысқа тартулы бас-гитара. Ұзындығы қысқарақ болғандықтан, бас-гитарашылардың EUB-ге көшуіне оңай болуы мүмкін. Кейбір тарту ұзындықтары осы екі шектің арасында болады, мысалы 34 дюйм, бас-гитараның ұзын тартуы сияқты. Пернетақта екі октаваға созылады және әдетте ойнаушының бағдарлауы үшін бүйірлік нүктелермен жабдықталған. Тарту ұзындығына қарамастан, ішектер әдетте E1, A1, D2, G2 (Ғылыми дыбыс белгілемесін қараңыз) жиілігімен, контрабас немесе бас-гитарамен бірдей дыбысқа келтіріледі.

Ойынға көмек

Контрабасшылар аспаптың мойын тұяғы және жоғарғы бөліктің жиегі сияқты ерекшеліктерін тактильдік позициялық бағдаршама ретінде пайдаланады. Тік контрабастың корпусының арт жағы әдетте тұрғанда санға немесе отырғанда тізеге сүйеніп тұрады. Сондықтан көптеген EUB-тар (электр контрабастар) осы ерекшеліктерді өз дизайнында қайталайды. Гамыштан көпірге дейін шамамен 1/3 қашықтықта, "D" немесе "Eb" позициясында ("G" ішегінде "D" немесе "Eb" ноталары орналасқан жерде) акустикалық контрабастың "мойын тұяғын" көрсету үшін көтеріңкі нүкте жиі кездеседі. Көптеген EUB-тарда аспапты музыканттың денесіне тіреу үшін ағаш немесе металл таяқшалар болады, олар ағаш контрабастың жоғарғы бөліктерінің орнына келеді. Ағаш немесе металл тірек таяқшалар EUB-дың орындаушының денесіне контрабас сияқты ұқсас күйде орналасуына көмектеседі. Мұның ең толық мысалы – Yamaha "үнсіз бас", ол оң және сол жақ жоғарғы бөліктерінің контурына сәйкес келетін, контрабас техникаларын оңай ауыстыруға мүмкіндік беретін алынып тасталатын жақтауы бар. Көптеген EUB-тар лады (фретсіз), бірақ шағын бөлігі ладталған, бұл ладталған электр бас ойнаушыларға оларды қолдануды жеңілдетеді. Кейбір ладсыз EUB-тарда, әсіресе жоғары ырғақтарда, визуалды көмек ретінде лад белгілері болуы мүмкін.

Көшейткіш

Қатты корпусты EUB-лер электрондық күшейткішсіз өте аз дыбыс шығарады. Қуыс корпусты EUB жеке жаттығулар үшін жеткілікті қатты, тыныш дыбыс шығарады. Алайда, қуыс корпусты EUB-дегі резонанстық қуыс контрабас сияқты үлкен болмағандықтан, күшейткішсіз аспаптың ең төменгі ноталарын қайта шығара алмайды. EUB дыбысын күшейту үшін, ішектің тербелісі пикаппен сезіледі. Алғашқы EUB-лер электр гитарасындағы сияқты магниттік пикаптарды немесе перкуссиялық магниттік диафрагмалық пикаптарды (мысалы, Ampeg Baby Bass) пайдаланған. Көптеген заманауи EUB-лер көпiрде орналасқан пьезоэлектрлiк пикаптарды немесе пикап түрлерiнiң комбинациясын қолданады. Пикаптан алынған сигнал әдетте алдын ала күшейтеді және алдын ала күшейткішпен теңестіріледі, содан кейін бас күшейткішке немесе PA жүйесіне жіберіледі. Мейманхана бөлмесінде немесе пәтерде жаттығу үшін EUB-ны құлаққаптарға қосуға болады. Кейбір EUB-лерде қуыс резонанстық камера бар, мысалы Eminence EUB, сондай-ақ AlterEgo, Aria және Azola модельдері. Бұл шағын резонанстық камералар көбінесе дыбыстық күшейткішті қамтамасыз етуге жеткілікті емес, бірақ олар аспаптың тонын және жауап беруін өзгертеді. Конденсаторлық микрофондар қуыс корпусты EUB-лерді күшейту үшін қолданылуы мүмкін, көбінесе басқа пикаптармен бірге. Смычокпен ойнайтын EUB ойнаушылары күшейткіш дыбысы сызылып, жоғары жиілікті болып шығуына жол бермеу үшін тиісті пикап, микрофон және алдын ала күшейткіш/теңестіруші комбинациясын пайдалануы керек. Табиғи смычок дыбысын алу үшін кейбір орындаушылар смычокпен ойналатын бөлімдерге конденсаторлық микрофонды қолданады. Көптеген бас пикаптары дубль бастың пиццикато дыбыстарын түсіруге арналған, ал емес смычок дыбыстарын. Кейбір пикап өндірушілер пьезоэлектрлік пикаптарды шығарады, олардың мәлімдемесінше, смычок дыбысын табиғи түрде қайта жасайды. Акустикалық аспаптар немесе дубль бас аспаптары үшін алдын ала күшейткіштер мен теңестірушілерді де жоғары жиіліктерді "төмендету" немесе "сызылған" жиіліктерді "жою" үшін пайдалануға болады. Сыртқы параметрлік теңестіруші де қажетсіз "сызылған" дыбыстарды жою үшін қолданылуы мүмкін.

Түрлері

Қазіргі уақытта көптеген ЕОБ түрлері қол жетімді. Кейбір ЕОБ-тердің саусақ тақтасының радиусы үлкен болғандықтан және көпір жазық болғандықтан, оларды садақпен тартуға болмайды. Сондықтан, бұл типтер тек пиццикатомен ойнау үшін ғана қолданылады. Басқа ЕОБ-тердің иісті көпірі бар, ол садақпен ойнауға мүмкіндік береді. ЕОБ көбінесе төрт тартылған болса да, 5, 6, 7 және 8 тартылған модельдері де бар. Сонымен қатар, қатты, қуыс және "қалқымалы беткейлі" конструкциялар жасалады. Қуыс және "қалқымалы беткейлі" модельдер көбірек резонансты дыбыс шығарса да, олар кері байланысқа бейім. Осы себепті, қатты корпусты ЕОБ-лер, жақсырақ дыбыс шығаратын, мысалы, джем-топтар немесе металл фьюжн тобында ойнайтын бас гитаристтер үшін жақсы таңдау болуы мүмкін.

Ойын техникасы

ЕББ контрабасқа ұқсас тарихта ойналады. Барлық EUB-лерді пиццикато стилінде ойнауға болады. Дегенмен, тек тиісті саусақтық тақтасы және дөңгелектелген көпір радиусы барларын ғана иімен тартуға болады. Кейбір EUB-лер тұрақты тіректерімен жасалған, бұл орындаушыны аспапты ұстау/қолдау қажеттілігінен босатады. Сирек жағдайларда, EUB-лерді гитара белдіктерін пайдаланып денеге бекітуге болады. Тіректерін пайдалану, әсіресе бастаушылар үшін иімен тартуды әлдеқайда жеңілдетеді, себебі аспапты тізе мен санмен тұрақтандырудың қажеті болмайды. Контрабас сияқты, аспапты тұрып немесе биік орындыққа отырып ойнауға болады. Көптеген орындаушылар үшін ең қолайлы биіктік – бірінші позициядағы (яғни, тақтасы бар аспапта екінші лады) көрсету саусағы орындаушының көзінің деңгейінде болғанда. Егер бас осыдан жоғары болса, бірінші позицияда ұзақ ойнағаннан кейін мойын бұлшықтарында дискомфорт сезілуі мүмкін. Егер бас тым төмен болса, орындаушы саусақ тақтасының жоғарғы бөлігіндегі ноталарды ойнауға тырысқанда иілуге немесе созуға мәжбүр болуы мүмкін. Струналарды әдетте көрсету және ортаңғы саусақтың жоғарғы буындарының бүйірімен тартып алады, кейде жұмсақ дыбыс шығару үшін немесе рокабилли немесе блюграсс стиліндегі "шапалап" ойнауды жеңілдету үшін саусақтың ұштары қолданылады, ал оң қолының бас бармағы саусақ тақтасының шетіне сүйенеді. Струналар әдетте саусақ тақтасының соңына жақын тартылады. Сол қол струналарды саусақтың етті бөлігімен басып тоқтатып, әдетте мойынның артқы жағындағы бас бармақтың түйінін қысым жасау үшін пайдаланады. EUB-нің мойны айтарлықтай жуандайтын саусақ тақтасының ең жоғары бөліктерінде сол қолдың қолданылуын өзгертуге болады, бүкіл қолды аспаптың алдына әкеліп, бас бармақ көрсету саусағының орнын басады. Бұл позициялар контрабас терминологиясында "бас бармақ позициялары" деп аталады. Мұндай позицияларда, бас бастың мойнын струналарға жасалған қысымға қарсы тұру үшін орындаушының сол иығына сүйеу қажет. Ұзын масштабты EUB-лерде бас гитараның саусақтарын саусақ тақтасының үлкен бөлігінде қолдануға болады және бас бармақ позициялары қажет болмауы мүмкін. Ұзын масштабты модельдерде ноталар арасындағы үлкен қашықтыққа байланысты, әдетте контрабас (Симандл) саусақтармен ойнау әдісін қолдану қажет.

Контрабаспен салыстыру

EUB-де әдетте қуыс дыбыс камерасы болмайды немесе тек кішкентай ғана дыбыс камерасы болады, сондықтан күшейтілген кезде EUB контрабасқа қарағанда кері байланысқа аз ұшырайды. EUB-мен іс жүзінде ойнау үшін, көпір мен саусақ тақтасы дөңгеленуі керек (қисық берілуі керек). Егер EUB-нің көпірі мен саусақ тақтасы электр басы сияқты салыстырмалы түрде тегіс болса, онда ішкі тартылған ішектермен ойнау мүмкін емес. Тиісті (ішек немесе синтетикалық өзекті) ішектерді қолданып, күшейткіштің дыбысын және бұрмалау деңгейін реттеу арқылы EUB акустикалық контрабастың дыбысын имитациялай алады. Көбірек дыбысты (темір өзекті) ішектерді, тонды басқару элементтерін және бас-эффектілерді пайдалану арқылы EUB фретсіз бас-гитараға ұқсас дыбысқа ие болуы мүмкін. EUB дыбысын пикап арқылы жібергендіктен, оның дыбысы акустикалық контрабастың дыбысынан гөрі ашық болады, ол дыбыс тірегі арқылы корпустың артқы жағына дыбысты жібереді. Контрабаспен салыстырғанда, EUB-нің дыбысы оның ағаш "корпусы" арқылы аз өзгертіледі.

Жанрлар мен орындаушылар

Ampeg 'бала бассы' 1960 жылдан бері Куба музыкасында танымал, оны Cachao Lopez және Andy Gonzalez сияқты орындаушылар пайдаланды. Стинг кейбір жазбаларында голландтық 'Van Zalinge' аспабында орындады. Эберхард Вебер 1975 жылғы 'Yellow Fields' альбомында EUB-ді ойнады, EUB-нің берік дыбысын пайдаланып, ладтар мен рагаға ұқсас рифтерді үйлестірді. Вебер сондай-ақ EUB-де барабан тартты, түрлі соққылы дыбыстар жасады. Емін-еркін импровизациялық музыкада/авангардты джазда жапондық бас-гитарист Мотохару Йошизава өзі жасаған 5 кыллы EUB-ді қолданды. Соңғы кезде португалдық бас-гитарист Маргарида Гарсия электроакустикалық импровизацияда EUB-ге ден қойды. Хьюстондық музыкант Деймон Смит еркін джаз және импровизациялық музыка үшін 7 кыллы Ergo EUB-ді (төменнен жоғарыға қарай) BEADGCF ретінде тартады. 1990 және 2000 жылдары Лес Клейпул EUB-ді бірнеше тобында пайдаланды. Pearl Jam тобының басисті Джефф Амент де EUB-ді жиі қолданады. Хеви-металл жанрында Angra тобының басистері EUB-ді пайдаланады; Андреоли бразилиялық D'Alegria аспабын қолданады. Тони Левин NS Electric Upright Bass-та ойнайды, кейде пиццикатомен, кейде садақпен. Bandabardò тобының итальяндық басисті Дон Бачи тұрақты түрде EUB-ді ойнайды. Джаз музыканты Брайан Торф EUB-ді қолданады, көбінесе ойнау кезінде соққылы эффекттерді қосады. Роб Вассерман 6 кыллы EUB-ді Ratdog сияқты кең ауқымды рок контекстерінде пайдаланды. 2008 жылғы турларында Queen + Paul Rodgers тобының басисті Дэнни Миранда "'39" орындағанда EUB-ді ойнады, содан кейін Роджер Тейлор мен Дэнни Миранданың "бас солосы" болды, Роджер барабан таяқтарын ішектердегі саусақтары ретінде пайдаланды. Жапондық MUCC тобының басисті YUKKE '25ji no Yuutsu' трегінде Gokusai альбомының жарнамалық турларында электрлік тік бассын қолданды. Исландиялық Zhrine black/death metal тобының мүшесі Ævar Örn Sigurðsson студияда да, концерттерде де электрлік тік басты қолданады.