Кіріспе
Электр гитарамен қолмен қолданылатын эффект педалы, әншінің дауысының мәнерлілігін беру үшін. Вах-вах педалы, немесе жай ғана вах педалы – электр гитараға арналған эффект педалының бір түрі, ол кіріс сигналының тембрын өзгертіп, ерекше дыбыс тудырады, адам даусының "вах-вах" деп айтуына ұқсас дыбысты имитациялайды. Педаль жиілік бойынша жолақты сүзгіні жоғары және төмен жылжытып, спектрлік сырғанау эффектін жасайды. Вах-вах эффекті 1920 жылдары пайда болды, мұнда труба немесе тромбон ойнаушылары аспаптың құбыршасынан үнсіздікті кіргізіп, шығару арқылы экспрессивті жылау дыбысын шығара алатындықтарын байқады. Кейіннен бұл электронды схемалар арқылы электр гитара үшін имитацияланды, осы кезде вах-вах педалы ойлап табылды. Оны ойыншының аяғымен потенциометрге қосылған педальды қозғалысқа келтіру арқылы басқаруға болады. Вах-вах эффектілерін табанды қозғалтпай, аспаптың тембрын өзгерту үшін тұрақты сүзгі ретінде қолдануға болады (бұл "коктелді вах" деп аталады), немесе ритм-гитарада ойнау үшін "вака-вака" стиліндегі фанк ритмін жасауға болады. Авто вах педалы фильтрді басқару үшін потенциометрдің орнына конверттендіруді қолданады.
A wah wah pedal, or simply wah pedal, is a type of effects pedal designed for electric guitar that alters the timbre of the input signal to create a distinctive sound, mimicking the human voice saying the onomatopoeic name "wah wah". The pedal sweeps a band pass filter up and down in frequency to create a spectral glide. The wah wah effect originated in the 1920s, with trumpet or trombone players finding they could produce an expressive crying tone by moving a mute in, and out of the instrument's bell. This was later simulated with electronic circuitry for the electric guitar when the wah wah pedal was invented. It is controlled by movement of the player's foot on a rocking pedal connected to a potentiometer. Wah wah effects may be used without moving the treadle as a fixed filter to alter an instrument’s timbre (known as a “cocked wah”), or to create a "wacka wacka" funk styled rhythm for rhythm guitar playing. An auto wah pedal uses an envelope follower to control the filter instead of a potentiometer.
Тарих
Бірінші вах педалін Брэдли Ж. Планкетт 1966 жылғы қарашада Warwick Electronics Inc./Thomas Organ Company компаниясында жасаған. Бұл педаль – транзисторлық MRB (орта жиілікті күшейту) потенциометрінен құралған, тікелей монтаждалған схемасы мен Vox Continental Organ дыбыс педалының корпусынан жасалған түпкілікті прототип. Дегенмен, мұның өзі жаңалық емес. Кантри гитарасының шебері Чет Аткинс 1950 жылдардың соңында "Hot Toddy" және "Slinkey" әндерін жазғанда ұқсас, өзі жасаған құрылғыны қолданған. Джаз гитарисі Питер Ван Вудтың Хэммонд орган экспрессия педалының модификацияланған нұсқасы болды; ол 1955 жылы Джордж Гершвиннің "Summertime" әнін "еңіреп" айтылатын дыбыспен және басқа да жазбаларды, оның ішінде әзіл-қалжыңға толы "жаңалықтар" эффектілерімен жазды. DeArmond Tone and Volume педалын 1960 жылдардың басында Big Jim Sullivan қолданды, әсіресе Krew Cats тобының бірнеше инструменталды тректерінде және Дэйв Берридің "The Crying Game" әнінде. Қазіргі заманғы вах педалінің тууы 1966 жылы Vox Super Beatle гитара күшейткішінің қайта жобалануымен байланысты жағдайдың нәтижесі болды. Warwick Electronics Inc. сонымен қатар Thomas Organ Company компаниясына ие болды және бұрын Англияның Jennings Musical Instruments (JMI) компаниясымен Томас үшін Vox тауарын атауын және өнімдерін АҚШ-та тарату туралы келісімге келді. Британдық Vox күшейткіштерін таратумен қатар, Thomas Organ Company АҚШ-та сатылатын Vox жабдықтарының көп бөлігін жобалап, өндірді. Британдық Vox күшейткіштерінің ең жақсы бағаланған үлгілерін Дик Денни жобалап, Vox компаниясының бас компаниясы JMI жасады. Warwick, Thomas Organ Company-ға Vox Amplifonic Orchestra деп аталатын қатты күйдегі Vox күшейткіштерінің жаңа желісін жасауды тапсырды, оған Super Beatle күшейткіші де кірді. Бұл күшейткіш Vox брендінің танымалдылығын пайдаланып, атақты Vox AC30 сияқты JMI ағылшын Vox күшейткіштерін қолданған The Beatles тобымен байланысты болды. АҚШ-та жасалған Vox өнімдерінің желісін музыкант және топ жетекшісі Билл Пейдж басқарды. Vox Amplifonic Orchestra құрастыру кезінде Thomas Organ Company британдық Vox күшейткішінің американдық аналогын жасауға шешім қабылдады, бірақ вакуумдық лампалардың орнына транзисторлық (қатты күйдегі) схемаларды қолдануды жоспарлады, бұл өндірісті арзанға түсіретін еді. АҚШ Vox күшейткішін қайта жобалау кезінде Thomas Organ Company-ның бас инженері Стэн Каттлер кіші электроника инженері Брэд Планкеттке қымбат Jennings 3 позициялық орта жиілікті күшейту (MRB) схемалық коммутаторын транзисторлық қатты күйдегі MRB схемасымен ауыстыруды тапсырды. Планкетт Thomas Organ-нан (электрлік қатты күйдегі транзисторлық орган) Дженнингстің 3 позициялық схемасын қайталау үшін транзисторлық тон схемасын алып, тікелей монтаждалған схемаға орнатты. Күшейткішті электронды генератор және осциллографпен реттеуден және сынаудан кейін Планкетт шығысын динамикке қосып, схеманы дыбыстық түрде сынады. Сол сәтте бірнеше инженерлер мен техникалық кеңесшілер, оның ішінде Билл Пейдж пен Дел Кашер, схеманың тудырған дыбыстық әсерін байқады. Пейдж осы тікелей монтаждалған схеманы сынап көруді талап етті, ол сонда саксофонын күшейткіш арқылы ойнады. Джон Гленнон, Thomas Organ Company-ның кіші электроника инженерінің көмекшісі, Vox Continental Organ-да қолданылатын дыбыс деңгейін басқару педалын әкелуге шақырылды, сонда транзисторлық MRB потенциометрін тікелей монтаждалған схемаға орнатуға болады. Орнатудан кейін Пейдж педаль арқылы саксофонын ойнай бастады және Warwick Electronics Inc./Thomas Organ Company-ның бас директоры Джо Банароннан әсерді тыңдауды сұрады. Осы кезде гитарист Дел Кашер алғашқы электр гитаранды прототиптік вах педалына қосып, Джо Банаронға бұл жел аспаптарына емес, гитараға арналған эффект педалы екенін ұсынды. Банарон биг-бенд стиліне қызығушылық танытқандықтан, Пейдж ұсынғандай, электр гитарасына емес, жел аспаптарына арналған вах педалін сатуға бейімділік танытты. 1930 жылдардағы "Sugar Blues" әнінің атақты жазбасындағы Хармонның үндемейтін труба ойнау стилі туралы Кашердің Банаронға айтқан сөзінен кейін Банарон Клайд Маккойдың атын қолдап, вах вах педалын сатуға шешім қабылдады. Вах педалін ойлап тапқаннан кейін, прототипін Кашер мен Планкетт электр гитарының гармониялық қасиеттерін жақсырақ қамтамасыз ету үшін өзгертті. Алайда Vox электрогитара ойнаушылар үшін вах педалін сатуға ниеттенбегендіктен, прототиптік вах педальді Del Casher-ге Vox баспасөз конференцияларында және Universal Pictures үшін фильмдерге саз жасау үшін берді. Vox wah педалының өзгертілмеген нұсқасы 1967 жылғы ақпанда жалпы жұртшылыққа шығарылды, педальдың төменгі жағында Клайд Маккойдың суреті бейнеленген. Warwick Electronics Inc. Thomas Organ Company-ның инженері Лестер Л. Кушнер мен Брэд Планкеттке вах вах педалының патентына қатысты құжаттаманы жазуды тапсырды. Патентке өтініш 1967 жылғы 24 ақпанда берілді, онда педальдың төрт тартылған "гитараға" қосылған техникалық схемалары келтірілген ("Көрсетілген нұсқаның сипаттамасынан"). Warwick Electronics Inc. 1970 жылғы 22 қыркүйекте ("музыкалық аспаптар үшін басқарылатын, үздіріліссіз өзгертілетін преференциялық тізбек") патентын алды. Clyde McCoy-дың ерте нұсқаларында педальдың төменгі панелінде Маккойдың суреті бейнеленген, бірақ жақын арада оның қолы шексіз қолданыла бастады. Thomas Organ бұл эффектіні американдық нарық үшін өзінің бренді ретінде тануды қалады, оны Cry Baby деп атады, ол итальяндық Vox V846-мен қатар сатылды. Thomas Organ Cry Baby тауарын атауын сауда белгісіне тіркемегендіктен, нарықта Cry Baby-дің әртүрлі елдерден келген көптеген имитациялары пайда болды, оның ішінде барлық түпнұсқа Vox және Cry Baby өндірілген Италия да бар. JEN, Thomas Organ және Vox вах педальдарын өндіруге жауапты болған компания, сондай-ақ Fender және Gretsch сияқты компаниялар үшін өз брендімен қайта жариялаған педальдарды жасады. Thomas Organ өндірісті толығымен Сепульведа, Калифорния және Чикаго, Иллинойс қалаларына көшірген кезде бұл итальяндық үлгілер жасала берді және бүгінде ең жиналынатын вах педальдардың бірі болып саналады. Көптеген белгілі электр гитарашылар вах вах педалін шығарылысынан кейін пайдалануға құштар болды. Вах вах педалын қолданған алғашқы жазбалардың қатарында Эрик Клэптон гитарада ойнаған Cream тобының "Tales of Brave Ulysses" және Джими Хендрикс Experience тобының "Burning of the Midnight Lamp" әндері бар, екеуі де 1967 жылы шығарылды. Хендрикс сондай-ақ "Voodoo Child" әнінде вах вах педалін қолданды, әннің кіріспесінде де, солотода да. Дел Кашердің айтуынша, Хендрикс бұл педаль туралы Фрэнк Заппадан білген. Клэптон әсіресе Cream тобының екінші және үшінші альбомдарындағы, Disraeli Gears (1967) және Wheels of Fire (1968) әндерінде осы құрылғыны қолданды. Клэптон бұрынғы The Beatles тобының мүшесі Джордж Харрисонның жеке альбомы All Things Must Pass-тен "Wah Wah" әнінде де оны қолданды, The Beatles 1970 жылы тарағаннан кейін. Вах вах педалінің танымалдылығы келесі жылдары артты және Терри Кат (Chicago), Мартин Барре (Jethro Tull), Джимми Пейдж (Led Zeppelin) және Тони Иоми (Black Sabbath) сияқты гитарашылар қолданды. Kirk Hammett (Metallica) кейінірек Metallica әндерінде, әсіресе Wherever I May Roam әніндегі гитара солосында осы педальды қолданды. Дэвид Гилмор (Pink Floyd) педальды Echoes әнінде "құбыжық" эффектін жасау үшін қолданды. Ол бұл эффектіні жолсерік педальдің шығысына гитарасын, ал кірісін күшейткішке қосып алғаш рет байқады. Бұл эффект 1970 жылы The Embryo әнінің тікелей орындалуы кезінде қолданылды, бірақ содан кейін Meddle альбомында 1971 жылғы 31 қазанда шығарылған Echoes әніне ауыстырылды. Мик Ронсон The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars альбомын жазғанда Cry Baby педалін қолданды. Майкл Шенкер де осы педальды өз жұмысында пайдаланды. Бұл эффектінің ең танымал қолданылуының бірі Исаак Хейс...
pedal; he recorded in 1955 a version of George Gershwin's "Summertime" with a "crying" tone, and other recordings including humorous "novelty" effects. A DeArmond Tone and Volume pedal was used in the early 1960s by Big Jim Sullivan, notably in some Krew Cats instrumental tracks, and in Dave Berry's song "The Crying Game". The creation of the modern wah pedal was an accident which stemmed from the redesign of the Vox Super Beatle guitar amplifier in 1966. Warwick Electronics Inc. also owned Thomas Organ Company and had earlier entered into an agreement with Jennings Musical Instruments (JMI) of England for Thomas to distribute the Vox name and products in the United States. In addition to distributing the British made Vox amplifiers, the Thomas Organ Company also designed and manufactured much of the Vox equipment sold in the US. The more highly regarded British Vox amplifiers were designed by Dick Denney and made by JMI, the parent company of Vox. Warwick assigned Thomas Organ Company to create a new product line of solid state Vox amplifiers called Vox Amplifonic Orchestra, which included the Super Beatle amplifier, named to capitalize on the Vox brand name's popularity in association with the Beatles, who used the JMI English Vox amplifiers such as the famous Vox AC30. The US made Vox product line development was headed by musician and bandleader Bill Page. While creating the Vox Amplifonic Orchestra, the Thomas Organ Company decided to create an American made equivalent of the British Vox amplifier but with transistorized (solid state) circuits, rather than vacuum tubes, which would be less expensive to manufacture. During the re design of the USA Vox amplifier, Stan Cuttler, head engineer of Thomas Organ Company, assigned Brad Plunkett, a junior electronics engineer, to replace the expensive Jennings 3 position mid range boost (MRB) circuit switch with a transistorized solid state MRB circuit. Plunkett had lifted and bread boarded a transistorized tone circuit from the Thomas Organ (an electric solid state transistorized organ) to duplicate the Jennings 3 position circuit. After adjusting and testing the amplifier with an electronic oscillator and oscilloscope, Plunkett connected the output to the speaker and tested the circuit audibly. At that point, several engineers and technical consultants, including Bill Page and Del Casher, noticed the sound effect caused by the circuit. Page insisted on testing this bread boarded circuit while he played his saxophone through an amplifier. John Glennon, an assistant junior electronics engineer with the Thomas Organ Company, was summoned to bring a volume control pedal which was used in the Vox Continental Organ so that the transistorized MRB potentiometer bread boarded circuit could be installed in the pedal's housing. After the installation, Page began playing his saxophone through the pedal and asked Joe Banaron, CEO of Warwick Electronics Inc./Thomas Organ Company, to listen to the effect. At this point, the first electric guitar was plugged into the prototype wah pedal by guitarist Del Casher who suggested to Joe Banaron that this was a guitar effects pedal rather than a wind instrument effects pedal. Banaron, being a fan of the big band style of music, was interested in marketing the wah pedal for wind instruments as suggested by Page rather than for the electric guitar as suggested by Casher. After a remark by Casher to Banaron regarding the Harmon mute style of trumpet playing in the famous recording of "Sugar Blues" from the 1930s, Banaron decided to market the wah wah pedal using Clyde McCoy's name for endorsement. After the invention of the wah pedal, the prototype was modified by Casher and Plunkett to better accommodate the harmonic qualities of the electric guitar. However, since Vox had no intention of marketing the wah pedal for electric guitar players, the prototype wah wah pedal was given to Del Casher for performances at Vox press conferences and film scores for Universal Pictures. The un modified version of the Vox wah pedal was released to the public in February 1967 with an image of Clyde McCoy on the bottom of the pedal. Warwick Electronics Inc. assigned Lester L. Kushner, an engineer with the Thomas Organ Company, and Brad Plunkett to write and submit the documentation for the wah wah pedal patent. The patent application was submitted on 24 February 1967, which included technical diagrams of the pedal being connected to a four stringed "guitar" (as noted from the "Description of the Preferred Embodiment"). Warwick Electronics Inc. was granted ("foot controlled continuously variable preference circuit for musical instruments") on 22 September 1970. Early versions of the Clyde McCoy featured an image of McCoy on the bottom panel, which soon gave way to only his signature. Thomas Organ then wanted the effect branded as their own for the American market, changing it to Cry Baby which was sold in parallel to the Italian Vox V846. Thomas Organ's failure to trademark the Cry Baby name soon led to the market being flooded with Cry Baby imitations from various parts of the world, including Italy, where all of the original Vox and Cry Babys were made. JEN, who had been responsible for the manufacture of Thomas Organ and Vox wah pedals, also made rebranded pedals for companies such as Fender and Gretsch and under their own JEN brand. When Thomas Organ moved production completely to Sepulveda, California and Chicago, Illinois these Italian models continued to be made and are among the more collectible wah pedals today. Some of the most famous electric guitarists of the day were keen to adopt the wah wah pedal soon after its release. Among the first recordings featuring wah wah pedal were "Tales of Brave Ulysses" by Cream with Eric Clapton on guitar and "Burning of the Midnight Lamp" by the Jimi Hendrix Experience, both released in 1967. Hendrix also used wah wah on his famous song "Voodoo Child", in intro and in soloing. According to Del Casher, Hendrix learned about the pedal from Frank Zappa, another well known early user. Clapton, in particular, used the device on many of the Cream songs included on their second and third albums, Disraeli Gears (1967) and Wheels of Fire (1968) respectively. Clapton would subsequently employ it again on "Wah Wah", from his good friend George Harrison's solo album All Things Must Pass, upon the dissolution of The Beatles in 1970. The wah wah pedal increased in popularity in the following years, and was employed by guitarists such as Terry Kath of Chicago, Martin Barre of Jethro Tull, Jimmy Page of Led Zeppelin, and Tony Iommi of Black Sabbath. Kirk Hammett of Metallica would later use the pedal on many Metallica songs, most notably the guitar solo in Wherever I May Roam. David Gilmour of Pink Floyd used the pedal to create the "whale" effect during Echoes. He discovered this effect as a result of a roadie accidentally plugging his guitar into the output of the pedal and the input being plugged into his amp. The effect was first used during live performances of The Embryo during 1970 but was then switched into Echoes as it was being developed before being released on the Meddle album on 31 October 1971. Mick Ronson used a Cry Baby while recording The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Michael Schenker also utilized the pedal in his work. One of the most famous uses of this effect is heard on Isaac Hayes's "Theme from Shaft" (1971), with Charles Pitts (credited as Charles 'Skip' Pitts) playing the guitar. In addition to rock music, many R&B artists have also used the wah wah effect, including Lalo Schifrin on "Enter the Dragon" (1973), Johnny Pate on "Shaft in Africa" (1973) and James Brown on "Funky President" (1974). Funk band Kool & the Gang, B. T. Express, and Jimmy Castor Bunch used the wah wah pedal also. Melvin Ragin, better known by the nickname Wah Wah Watson, was a member of the Motown Records studio band, The Funk Brothers, where he recorded with artists such as The Temptations on "Papa Was a Rollin' Stone", Marvin Gaye on "Let's Get It On", The Four Tops, Gladys Knight & the Pips, The Supremes, and The Undisputed Truth on "Smiling Faces Sometimes". In the late 1980s, the wah wah pedal was revived in the British music industry by John Squire of The Stone Roses, who bought a wah wah pedal to differentiate his sound from other contemporary acts of the time. Afterwards, the wah wah pedal would also be used by bands such as the Happy Mondays and the Charlatans, and became one of the defining sounds of British guitar music in the late '80s and early '90s.
Қолданылуы
Вах-вах педалінің негізгі қолданылуы – педальді жоғары-төмен шайқап отыру. Осы қимыл арқылы педаль жиілік сүзгісінің ең жоғары сезімталдық жиілігі арқылы спектрлік сырғанау жасап, реакция жасайды. Педальдің тағы бір мүмкіндігі – оны белгілі бір күйде пайдалану, бұл аспаптың дыбысын белгілі бір жиілік диапазонын таңдау арқылы өзгертеді. Вахты осылай қолданатын гитарист педальдегі қажетті позицияны таңдап, педальді сол жерде қалдырады. Педальдің орналасуына қарай, бұл белгілі бір жиілікті күшейтеді немесе әлсіретеді. Бұл әсіресе бір аспаптың дыбыр спектріндегі "нақты нүктені" ерекшелеп көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Педальді осылай пайдаланғандардың бірі – Джими Хендрикс, ол Fender Stratocaster-ді Marshall Amplifiers-пен (статикалық және модуляцияланған режимдерде) үйлестіріп, оның қолданылуын революциялады, бұрын естілмеген гитараның жетекші және ырғақтық дыбыстарын жасады. Вах-вахпен ойнаудың тағы бір танымал стилі – ырғақтық гитара бөлімдерінде перкуссиялық "вакка-вакка" эффектін қолдану. Бұл үшін гитараның ішектерін басып, аккордты ұстап тұрып, бірден педальді қозғау қажет. Бұл алғаш рет Jimi Hendrix Experience тобының "Axis: Bold as Love" альбомындағы "Little Miss Lover" (1967) әнінде естілді. "Вах-вах" және "вакка-вакка" эффектілері көбінесе 1970-ші жылдардағы телешоулардағы топтармен байланысты, мысалы, Сонни мен Шер, Флип Уилсон немесе Донни мен Мари Осмонд; сондай-ақ порнофильмдердің саундтректерімен, ал Axe дене спрейінің телерекламаларында "bow chicka wow wow" деп аталатын дыбыс ретінде еске түсіріледі.
Басқа құралдар
Бас "Ана, Фанкаделик деген не?" және Funkadelic-тің дебюттік альбомындағы (1970) "Жан деген не?" тақырыптарында вах басс солосы естіледі. Geezer Butler Black Sabbath-тің дебюттік, бір атпен аталатын альбомындағы (1970) "Basically" бас солосында вах педалін кеңінен пайдаланды. Майкл Хендерсон Майлз Дэвистің "On the Corner" (1972) альбомында вах-вах педалін қолданды. Yes тобының Chris Squire "Fragile" альбомындағы "The Fish" жеке өнернамасында вах-вах педалін пайдаланды. Труба Джаз/кроссоверлік жазбаларда жел және мыс аспаптарында бұл эффект қолданылады – Милс Дэвистің вах педалы бар трубасы белгілі бір мысал. Саксофон Фрэнк Заппаның бірнеше саксофоншысы, мысалы Бунк Гарднер, Иан Андервуд және Наполеон Мерфи Брок, Заппаның "Uncle Meat", "Chunga's Revenge" және "The Dub Room Special" сияқты альбомдарында вах-вах педалы арқылы күшейтілген саксофонда ойнады. Дэвид Боуидің "Young Americans" (1975) альбомында Дэвид Санборнның вах-вах педалымен өңделген альт саксофоны естіледі.