Кіріспе

Электр гитарамен қолмен қолданылатын эффект педалы, әншінің дауысының мәнерлілігін беру үшін. Вах-вах педалы, немесе жай ғана вах педалы – электр гитараға арналған эффект педалының бір түрі, ол кіріс сигналының тембрын өзгертіп, ерекше дыбыс тудырады, адам даусының "вах-вах" деп айтуына ұқсас дыбысты имитациялайды. Педаль жиілік бойынша жолақты сүзгіні жоғары және төмен жылжытып, спектрлік сырғанау эффектін жасайды. Вах-вах эффекті 1920 жылдары пайда болды, мұнда труба немесе тромбон ойнаушылары аспаптың құбыршасынан үнсіздікті кіргізіп, шығару арқылы экспрессивті жылау дыбысын шығара алатындықтарын байқады. Кейіннен бұл электронды схемалар арқылы электр гитара үшін имитацияланды, осы кезде вах-вах педалы ойлап табылды. Оны ойыншының аяғымен потенциометрге қосылған педальды қозғалысқа келтіру арқылы басқаруға болады. Вах-вах эффектілерін табанды қозғалтпай, аспаптың тембрын өзгерту үшін тұрақты сүзгі ретінде қолдануға болады (бұл "коктелді вах" деп аталады), немесе ритм-гитарада ойнау үшін "вака-вака" стиліндегі фанк ритмін жасауға болады. Авто вах педалы фильтрді басқару үшін потенциометрдің орнына конверттендіруді қолданады.

Тарих

Бірінші вах педалін Брэдли Ж. Планкетт 1966 жылғы қарашада Warwick Electronics Inc./Thomas Organ Company компаниясында жасаған. Бұл педаль – транзисторлық MRB (орта жиілікті күшейту) потенциометрінен құралған, тікелей монтаждалған схемасы мен Vox Continental Organ дыбыс педалының корпусынан жасалған түпкілікті прототип. Дегенмен, мұның өзі жаңалық емес. Кантри гитарасының шебері Чет Аткинс 1950 жылдардың соңында "Hot Toddy" және "Slinkey" әндерін жазғанда ұқсас, өзі жасаған құрылғыны қолданған. Джаз гитарисі Питер Ван Вудтың Хэммонд орган экспрессия педалының модификацияланған нұсқасы болды; ол 1955 жылы Джордж Гершвиннің "Summertime" әнін "еңіреп" айтылатын дыбыспен және басқа да жазбаларды, оның ішінде әзіл-қалжыңға толы "жаңалықтар" эффектілерімен жазды. DeArmond Tone and Volume педалын 1960 жылдардың басында Big Jim Sullivan қолданды, әсіресе Krew Cats тобының бірнеше инструменталды тректерінде және Дэйв Берридің "The Crying Game" әнінде. Қазіргі заманғы вах педалінің тууы 1966 жылы Vox Super Beatle гитара күшейткішінің қайта жобалануымен байланысты жағдайдың нәтижесі болды. Warwick Electronics Inc. сонымен қатар Thomas Organ Company компаниясына ие болды және бұрын Англияның Jennings Musical Instruments (JMI) компаниясымен Томас үшін Vox тауарын атауын және өнімдерін АҚШ-та тарату туралы келісімге келді. Британдық Vox күшейткіштерін таратумен қатар, Thomas Organ Company АҚШ-та сатылатын Vox жабдықтарының көп бөлігін жобалап, өндірді. Британдық Vox күшейткіштерінің ең жақсы бағаланған үлгілерін Дик Денни жобалап, Vox компаниясының бас компаниясы JMI жасады. Warwick, Thomas Organ Company-ға Vox Amplifonic Orchestra деп аталатын қатты күйдегі Vox күшейткіштерінің жаңа желісін жасауды тапсырды, оған Super Beatle күшейткіші де кірді. Бұл күшейткіш Vox брендінің танымалдылығын пайдаланып, атақты Vox AC30 сияқты JMI ағылшын Vox күшейткіштерін қолданған The Beatles тобымен байланысты болды. АҚШ-та жасалған Vox өнімдерінің желісін музыкант және топ жетекшісі Билл Пейдж басқарды. Vox Amplifonic Orchestra құрастыру кезінде Thomas Organ Company британдық Vox күшейткішінің американдық аналогын жасауға шешім қабылдады, бірақ вакуумдық лампалардың орнына транзисторлық (қатты күйдегі) схемаларды қолдануды жоспарлады, бұл өндірісті арзанға түсіретін еді. АҚШ Vox күшейткішін қайта жобалау кезінде Thomas Organ Company-ның бас инженері Стэн Каттлер кіші электроника инженері Брэд Планкеттке қымбат Jennings 3 позициялық орта жиілікті күшейту (MRB) схемалық коммутаторын транзисторлық қатты күйдегі MRB схемасымен ауыстыруды тапсырды. Планкетт Thomas Organ-нан (электрлік қатты күйдегі транзисторлық орган) Дженнингстің 3 позициялық схемасын қайталау үшін транзисторлық тон схемасын алып, тікелей монтаждалған схемаға орнатты. Күшейткішті электронды генератор және осциллографпен реттеуден және сынаудан кейін Планкетт шығысын динамикке қосып, схеманы дыбыстық түрде сынады. Сол сәтте бірнеше инженерлер мен техникалық кеңесшілер, оның ішінде Билл Пейдж пен Дел Кашер, схеманың тудырған дыбыстық әсерін байқады. Пейдж осы тікелей монтаждалған схеманы сынап көруді талап етті, ол сонда саксофонын күшейткіш арқылы ойнады. Джон Гленнон, Thomas Organ Company-ның кіші электроника инженерінің көмекшісі, Vox Continental Organ-да қолданылатын дыбыс деңгейін басқару педалын әкелуге шақырылды, сонда транзисторлық MRB потенциометрін тікелей монтаждалған схемаға орнатуға болады. Орнатудан кейін Пейдж педаль арқылы саксофонын ойнай бастады және Warwick Electronics Inc./Thomas Organ Company-ның бас директоры Джо Банароннан әсерді тыңдауды сұрады. Осы кезде гитарист Дел Кашер алғашқы электр гитаранды прототиптік вах педалына қосып, Джо Банаронға бұл жел аспаптарына емес, гитараға арналған эффект педалы екенін ұсынды. Банарон биг-бенд стиліне қызығушылық танытқандықтан, Пейдж ұсынғандай, электр гитарасына емес, жел аспаптарына арналған вах педалін сатуға бейімділік танытты. 1930 жылдардағы "Sugar Blues" әнінің атақты жазбасындағы Хармонның үндемейтін труба ойнау стилі туралы Кашердің Банаронға айтқан сөзінен кейін Банарон Клайд Маккойдың атын қолдап, вах вах педалын сатуға шешім қабылдады. Вах педалін ойлап тапқаннан кейін, прототипін Кашер мен Планкетт электр гитарының гармониялық қасиеттерін жақсырақ қамтамасыз ету үшін өзгертті. Алайда Vox электрогитара ойнаушылар үшін вах педалін сатуға ниеттенбегендіктен, прототиптік вах педальді Del Casher-ге Vox баспасөз конференцияларында және Universal Pictures үшін фильмдерге саз жасау үшін берді. Vox wah педалының өзгертілмеген нұсқасы 1967 жылғы ақпанда жалпы жұртшылыққа шығарылды, педальдың төменгі жағында Клайд Маккойдың суреті бейнеленген. Warwick Electronics Inc. Thomas Organ Company-ның инженері Лестер Л. Кушнер мен Брэд Планкеттке вах вах педалының патентына қатысты құжаттаманы жазуды тапсырды. Патентке өтініш 1967 жылғы 24 ақпанда берілді, онда педальдың төрт тартылған "гитараға" қосылған техникалық схемалары келтірілген ("Көрсетілген нұсқаның сипаттамасынан"). Warwick Electronics Inc. 1970 жылғы 22 қыркүйекте ("музыкалық аспаптар үшін басқарылатын, үздіріліссіз өзгертілетін преференциялық тізбек") патентын алды. Clyde McCoy-дың ерте нұсқаларында педальдың төменгі панелінде Маккойдың суреті бейнеленген, бірақ жақын арада оның қолы шексіз қолданыла бастады. Thomas Organ бұл эффектіні американдық нарық үшін өзінің бренді ретінде тануды қалады, оны Cry Baby деп атады, ол итальяндық Vox V846-мен қатар сатылды. Thomas Organ Cry Baby тауарын атауын сауда белгісіне тіркемегендіктен, нарықта Cry Baby-дің әртүрлі елдерден келген көптеген имитациялары пайда болды, оның ішінде барлық түпнұсқа Vox және Cry Baby өндірілген Италия да бар. JEN, Thomas Organ және Vox вах педальдарын өндіруге жауапты болған компания, сондай-ақ Fender және Gretsch сияқты компаниялар үшін өз брендімен қайта жариялаған педальдарды жасады. Thomas Organ өндірісті толығымен Сепульведа, Калифорния және Чикаго, Иллинойс қалаларына көшірген кезде бұл итальяндық үлгілер жасала берді және бүгінде ең жиналынатын вах педальдардың бірі болып саналады. Көптеген белгілі электр гитарашылар вах вах педалін шығарылысынан кейін пайдалануға құштар болды. Вах вах педалын қолданған алғашқы жазбалардың қатарында Эрик Клэптон гитарада ойнаған Cream тобының "Tales of Brave Ulysses" және Джими Хендрикс Experience тобының "Burning of the Midnight Lamp" әндері бар, екеуі де 1967 жылы шығарылды. Хендрикс сондай-ақ "Voodoo Child" әнінде вах вах педалін қолданды, әннің кіріспесінде де, солотода да. Дел Кашердің айтуынша, Хендрикс бұл педаль туралы Фрэнк Заппадан білген. Клэптон әсіресе Cream тобының екінші және үшінші альбомдарындағы, Disraeli Gears (1967) және Wheels of Fire (1968) әндерінде осы құрылғыны қолданды. Клэптон бұрынғы The Beatles тобының мүшесі Джордж Харрисонның жеке альбомы All Things Must Pass-тен "Wah Wah" әнінде де оны қолданды, The Beatles 1970 жылы тарағаннан кейін. Вах вах педалінің танымалдылығы келесі жылдары артты және Терри Кат (Chicago), Мартин Барре (Jethro Tull), Джимми Пейдж (Led Zeppelin) және Тони Иоми (Black Sabbath) сияқты гитарашылар қолданды. Kirk Hammett (Metallica) кейінірек Metallica әндерінде, әсіресе Wherever I May Roam әніндегі гитара солосында осы педальды қолданды. Дэвид Гилмор (Pink Floyd) педальды Echoes әнінде "құбыжық" эффектін жасау үшін қолданды. Ол бұл эффектіні жолсерік педальдің шығысына гитарасын, ал кірісін күшейткішке қосып алғаш рет байқады. Бұл эффект 1970 жылы The Embryo әнінің тікелей орындалуы кезінде қолданылды, бірақ содан кейін Meddle альбомында 1971 жылғы 31 қазанда шығарылған Echoes әніне ауыстырылды. Мик Ронсон The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars альбомын жазғанда Cry Baby педалін қолданды. Майкл Шенкер де осы педальды өз жұмысында пайдаланды. Бұл эффектінің ең танымал қолданылуының бірі Исаак Хейс...

Қолданылуы

Вах-вах педалінің негізгі қолданылуы – педальді жоғары-төмен шайқап отыру. Осы қимыл арқылы педаль жиілік сүзгісінің ең жоғары сезімталдық жиілігі арқылы спектрлік сырғанау жасап, реакция жасайды. Педальдің тағы бір мүмкіндігі – оны белгілі бір күйде пайдалану, бұл аспаптың дыбысын белгілі бір жиілік диапазонын таңдау арқылы өзгертеді. Вахты осылай қолданатын гитарист педальдегі қажетті позицияны таңдап, педальді сол жерде қалдырады. Педальдің орналасуына қарай, бұл белгілі бір жиілікті күшейтеді немесе әлсіретеді. Бұл әсіресе бір аспаптың дыбыр спектріндегі "нақты нүктені" ерекшелеп көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Педальді осылай пайдаланғандардың бірі – Джими Хендрикс, ол Fender Stratocaster-ді Marshall Amplifiers-пен (статикалық және модуляцияланған режимдерде) үйлестіріп, оның қолданылуын революциялады, бұрын естілмеген гитараның жетекші және ырғақтық дыбыстарын жасады. Вах-вахпен ойнаудың тағы бір танымал стилі – ырғақтық гитара бөлімдерінде перкуссиялық "вакка-вакка" эффектін қолдану. Бұл үшін гитараның ішектерін басып, аккордты ұстап тұрып, бірден педальді қозғау қажет. Бұл алғаш рет Jimi Hendrix Experience тобының "Axis: Bold as Love" альбомындағы "Little Miss Lover" (1967) әнінде естілді. "Вах-вах" және "вакка-вакка" эффектілері көбінесе 1970-ші жылдардағы телешоулардағы топтармен байланысты, мысалы, Сонни мен Шер, Флип Уилсон немесе Донни мен Мари Осмонд; сондай-ақ порнофильмдердің саундтректерімен, ал Axe дене спрейінің телерекламаларында "bow chicka wow wow" деп аталатын дыбыс ретінде еске түсіріледі.

Басқа құралдар

Бас "Ана, Фанкаделик деген не?" және Funkadelic-тің дебюттік альбомындағы (1970) "Жан деген не?" тақырыптарында вах басс солосы естіледі. Geezer Butler Black Sabbath-тің дебюттік, бір атпен аталатын альбомындағы (1970) "Basically" бас солосында вах педалін кеңінен пайдаланды. Майкл Хендерсон Майлз Дэвистің "On the Corner" (1972) альбомында вах-вах педалін қолданды. Yes тобының Chris Squire "Fragile" альбомындағы "The Fish" жеке өнернамасында вах-вах педалін пайдаланды. Труба Джаз/кроссоверлік жазбаларда жел және мыс аспаптарында бұл эффект қолданылады – Милс Дэвистің вах педалы бар трубасы белгілі бір мысал. Саксофон Фрэнк Заппаның бірнеше саксофоншысы, мысалы Бунк Гарднер, Иан Андервуд және Наполеон Мерфи Брок, Заппаның "Uncle Meat", "Chunga's Revenge" және "The Dub Room Special" сияқты альбомдарында вах-вах педалы арқылы күшейтілген саксофонда ойнады. Дэвид Боуидің "Young Americans" (1975) альбомында Дэвид Санборнның вах-вах педалымен өңделген альт саксофоны естіледі.