Кіріспе

Англиядағы масондық ложа

Англияның Біріккен Ұлы ложасы (АБЛЛ) – Англия, Уэльс және Ұлттар Достастығындағы көптеген масондық ложаларды басқаратын басқарушы масондық ложа. 1717 жылдың 24 маусымында Лондондағы «Гусь және Тор» тавернасында құрылған Масондық Ұлы ложадан таратылғандығы туралы мәлімдейді, және Шотландияның Ұлы ложасымен және Ирландияның Ұлы ложасымен бірге әлемдегі ең көне Масондық Ұлы ложасы саналады.

Англиялық масондықта қазіргі және ежелгі адамдар

1717 жылға дейін Англияда, Шотландияда және Ирландияда франкмасон ложалары болды, ал жұмыс істемейтін франкмасондардың ең ерте қабылдануы Шотландияда тіркелген. 24 маусым күні, 1717 жылы Сент-Джон мерекесінде Лондондағы үш ложа мен Вестминстер ложасы Сент-Пол шіркеуінің ауласындағы «Гусь және Тор» пивоханасында бірлескен кешкі ас өткізді, Энтони Сейерді Ұлы шебер етіп сайлады және өздерін Лондон мен Вестминстердің Ұлы ложасы деп атады. Лондон қалалық корпорациясы осы орынға көк тақта орнатқан. Сейер туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ ол Ұлы шебер болған кезде тәуелсіз қаражаты бар адам ретінде сипатталған, бірақ кейін қиын жағдайға түсіп, Ұлы ложаның қайырымдылық қорынан қаржы алған. Тарихшы Марша Кит Шушард Англияның виг үкіметі 1715 жылғы якобит көтерілісіне қарсы Ганноверлік адалдардың күші ретінде Ұлы ложаны ұйымдастырғанын айтады, өйткені вигтер франкмасон ложаларындағы бұрынғы якобит ықпалына алаңдаған. Сондықтан, Ганновер Англиясындағы франкмасондық виггерлікпен тығыз байланысты болды. 1718 жылы Сейердің орнын табысты мемлекеттік қызметкер Джордж Пэйн басты. Содан кейін қоғам ғалым және дін қызметкері Джон Теофилус Дезагулиердің қамқорлығына өтті, содан кейін Пэйнге қайта оралды. 1721 жылы Ұлы ложа беделді ақсақал, Монтегю герцогынан Ұлы шебер ретінде төрағалық етуді алды, соның арқасында өзін авторитетті реттеуші орган ретінде орнатып, тоқсан сайын жинала бастады. Бұл Лондоннан тыс ложалардың бірігуіне әкелді, олар кезекті нөмірленген уәкілеттіктерді қабылдады, бұл кейінгі үміткерлерге қарағанда үстемелік артықшылықты берді. 1723 жылы Ұлы ложаның өкілеттігімен Джеймс Андерсон қолөнерді реттеу және Ұлы ложаның ложаларды жиналуға уәкілеттік беру құқығын бекіту мақсатында «Масондық Конституциялар» кітабын жариялады. Кітапта қолөнердің қияли тарихы жазылған, бірақ онда көптеген қызықты материалдар бар. Жаңа Ұлы ложаның алғашқы жылдарында жаңа Ұлы ложаға ешқашан қосылмаған көптеген масондар мен ложалар болды. Бұл масондар мен олардың ложалары «Ескі масондар» немесе «Сент-Джон масондары» және «Сент-Джон ложалары» деп аталды. 1730 және 1740 жылдары Лондонның Ұлы ложасы мен Ирландия мен Шотландияның Ұлы ложалары арасындағы антагонизм күшейді. Лондонға келіп, онда тұратын ирландтық және шотландтық масондар Лондонның Ұлы ложасы қолөнердің ежелгі дәстүрлерінен едәуір ауытқығанын санады. Нәтижесінде бұл масондар Лондон ложаларымен жақын туыстық сезімге ие болды. Лондон Ұлы ложасының және оның мүшелерінің аристократиялық сипаты басқа масондарды бөледі, олар да өздерін басқа ложалармен байланыстырды. 1751 жылдың 17 шілдесінде бес ложаның өкілдері Грек көшесіндегі, Сохо, Лондондағы «Түрік басы» тавернасында жиналып, қарсы Ұлы ложа құрды: «Ескі институттар бойынша Англияның Ұлы ложасы». Олар өздері ежелгі және демек таза масондық дәстүрін сақтайтындарын санайды және олардың Ұлы ложасын «Ежелгілердің Ұлы ложасы» деп атады. Олар Премьер-Grand Lodge-ге мүшелерді «Модерндер» деп қорлаушы есіммен атады. Бұл екі ресми емес атау қалыптасты. Ложалардың құрылуы империяның дамуымен бірге жүрді, барлық үш ана Ұлы ложасы 1730 жылдардан бастап Америка, Үндістан және Африканы қоса алғанда, бүкіл әлемде ложалар құруға уәкілеттік берді.

Англияның Біріккен Ұлы Ложасының құрылуы

1809 жылы заманауилар Шотландия, Ирландия және әсіресе ежелгілермен өздерінің рәсімдерін реттеуге келтіру үшін "Жарлық ложасын" тағайындады. 1811 жылы екі Ұлы Ложа да комиссарларды тағайындады; ал келесі екі жылда Бірігу шарты келісіліп, бекітілді. 1813 жылдың қаңтар айында Сассекс герцогы ағасы, принц-регенттің отставкасынан кейін Заманауилердің Ұлы шебері болды; ал 1813 жылдың желтоқсанында тағы бір ағасы, Кент герцогы Ежелгілердің Ұлы шебері аталды. 1813 жылдың 27 желтоқсанында Англияның Біріккен Ұлы Ложасы ("UGLE") Лондонның Фримасон залында Сассекс герцогы (Патша Георг III-нің кіші ұлы) Ұлы ұстаз ретінде құрылды. Екі бұрынғы Ұлы Ложаның тәртібін үйлестіру үшін Татуласу ложасы құрылды. Жаңа Ұлы ұстаз франкмасондыққа үлкен үміт артып, оның христиан дінінен бұрын пайда болғандығына және адамзат игілігіне қызмет ете алатын әмбебап дінге айнала алатынына сенді. Алайда, қарапайым ложалармен авторитарлық қарым-қатынасы оған Лондоннан тыс аз ғана достар тапты, сондай-ақ ашық қарсылық пен Солтүстік-Батыста Уиганның жаңа Ұлы Ложасын тудырды. Ұлы Ложа ішіндегі қарсылық масондық қайырымдылыққа бағытталды. Роберт Крусефикс "Фримасонның тоқсандық шолуын" жариялап, фримасондарды жұмыссыздықтан сақтап, қайырымдылықты насихаттады, сондай-ақ масондарды әлеуметтік реформалар үшін кең ауқымды пікірталасқа тартты. Зетланд графының Ұлы Ложаны басқарудағы бейғамдығы мен тиімсіздігі реформаторлардың қолына ойнады, ал 1870-ші жылдардың соңында ағылшын франкмасондығы ағартушы орта таптың мүдделерінің толыққанды көрінісіне айналды.

Қазіргі кездегі масондық

Стивен Найт пен Мартин Шорттың еңбектері нәтижесінде франкмасондар туралы қастандық теориялары мен жалпы жаулық көзқарастар қайта жанданғандықтан, Англияның Біріккен Ұлы Ложасы 1990 жылдардың ортасынан бастап жалпы жұртшылықпен және БАҚ-пен қарым-қатынасын өзгерте бастады, жаңа "ашықтық" қағидасын ұстана отырып. Бұл өзгерісті Шығыс Ланкашир провинциялық хатшысы Алан Гарнет былай қорытындылады: "Біз құпия қоғам немесе құпиялары бар қоғам емес, бірақ біз жеке қоғамбыз". Фримасон залы, Лондон, сондай-ақ франкмасондық кітапхана мен мұражайы да жалпы жұртшылыққа ашылды, экскурсиялар ұйымдастырылды. Ложалар Англияның тарихи округтеріне шамамен сай келетін бірнеше бағынышты провинциялық Ұлы Ложаларға біріктірілген. Лондондағы ложалар (әдетте Фримасон залынан 10 миль радиуста орналасқан) алты ерекше жағдайды қоспағанда, Лондонның Митрополиттік Ұлы Ложасымен басқарылады, оның төрағасы Митрополиттік Ұлы Шебер. Лондоннан тыс, Англия, Уэльс, Мэн аралы және Норманд аралдарында жиналатын ложалар 47 провинциялық Ұлы Ложаға (UGLE) топтастырылған, олардың әрқайсысын провинциялық Ұлы Шебер басқарады. Англия, Уэльс, Мэн аралы және Норманд аралдарынан тыс жерлерде кездесетін ложалар 33 округтік Ұлы Ложаға біріктірілген, олардың әрқайсысын округтік Ұлы Шебер басқарады. Бес топ (аудан құруға жеткіліксіз), әрқайсысын Бас инспектор басқарады. Лондондағы алты және шетелдегі 12 ложа тікелей Фримасон залымен басқарылады.

Саясат

Ағылшын саясатында масондыққа лейбористік партия және кәсіподақтармен байланысты адамдар жиі сын айтады, себебі масондық Консервативтік партиямен байланысты деп есептеледі. Еңбек партиясы 1922 жылдан бастап Ұлыбританияның екінші партиясы болды және жұмысшы табының мүдделерін қорғайтын платформада тұрды, ал консерваторлар мен либералдар көбінесе орта және жоғарғы тапқа негізделген (масондық сияқты). Бірнеше Еңбек партиясының депутаттары масондық ложаларына қабылданудан бас тартылғаннан кейін, Уэльс принці мүмкін болатын қақтығысқа алаңдап, 1929 жылы Еңбек партиясының мүшелері үшін «Жаңа Қош келдіңіз» ложасын құрды. «Жаңа Қош келдіңіз» ложасы құрылғанмен, Еңбек партиясы ішінде масондыққа деген қарсылық сақталды. Олар консерваторлармен байланысы бар деп айыптап, масондықты сот жүйесінде есеп беретін емес, ықпалға ие деп кінәлады. Бұл мәселе 1990 жылдары, Тони Блэр үкіметіндегі ішкі істер министрі Джек Стро полиция қызметкерлері, судьялар немесе әділ судьялар ретінде жұмыс істейтін барлық масондарды ұйымға мүше екендерін жариялауға мәжбүрлеуге тырысқанда ағылшын саясатының назар ортасына келді. 2009 жылы Стро, масондар судья немесе әділ судья екендерін жариялау міндеттемесін Еуропалық адам құқықтары сотында сот процесіне қатысу қаупінен қорқып, жойды. Сыншылар «Ортақ мақсат» тобын лейбористік масондыққа балама құру әрекеті деп қарастырады.

Құрлық теориясы

Басқа елдердегі масондық сияқты, Англияның Біріккен Ұлы Ложасы да масондық құйрық теорияларының тақырыбы болды; олардың ең тұрақтысы масондықты Джек Жүтірткі ісімен ("жасырын" жабу немесе ақтау) байланыстыруға тырысу (кейбір жағдайларда, құйрық теорияшылары кісі өлтіруді масондық ритуалдық кісі өлтіру деп мәлімдеді), RMS «Титаник» кемесінің батып кетуіне қатысты тергеу (Лорд Мерси, Сидней Бакстон және Лорд Пирри қатысқан), және Қанды жексенбі (Лорд Виджері қатысқан). «Жабдықты кескілеуші Джек: соңғы шешім» (1976) атты Стивен Найттың еңбегі Жабдықты кескілеуші ісі бойынша Кларенс және Авондейл герцогының бейнесі арқылы масондықты және британдық патша отбасын қылмыстарға араластыруға тырысты. Бұл теорияның элементтері Алан Мур мен Эдди Кэмпбеллдің романы арқылы тіпті үлкен американдық фильмге, «From Hell» (2001) кірді. Фильмді түсірген Хьюз ағайындары «масондық бөліктерді» дұрыс көрсету үшін Англияның Біріккен Ұлы Ложасына да жүгінді, бірақ олар сюжеттің антимасондық сипатына байланысты қабылданбады. Брюс Робинсонның «Барлығы Джекты жақсы көреді» (2015) атты еңбегінде алға қойған тағы бір тезис, бұл істі Майкл Мейбрик арқылы масондықпен байланыстыруға тырысады. Иллюминатиді қамтитын жалпы антимасондық құйрық теорияларының кейбір жергілікті жақтаушылары (Джон Робисон мен Августин Барруэльге негізделген) әдетте тек континенттік масондықты бұзушы күш ретінде көрсетуге тырысады, бірақ Англияның Біріккен Ұлы Ложасына немесе жалпы британдық масондыққа шабуыл жасамайды деп мәлімдейді. Неста Хелен Вебстердің «Жасырын қоғамдар және бүлікшіл қозғалыстар» (1924) атты еңбегінде осыған ұқсас жағдай орын алған. Америкада туған, бірақ Англияда тұратын Лэди Куинбороу өзінің «Оккульттік теократиясымен» (1933) азаматтық сөздерді айтпады, ағылшындық масондық «манихейлік» Розенкрейцерлердің жамылғысы ретінде құрылған деп мәлімдеді. Бұл құйрық теорияшыларының көптеген өкілдері де яһудилерді немесе иезуиттерді (мысалы, «Джудмас» эпитетінің авторы Барри Домвилл сияқты) масондықпен қолға-қол жұмыс істеген деп айыптауға тырысты.