Кіріспе

Шотланд футболшысы

Матервелл

Ыброкстағы «Souness Revolution» және жоғары деңгейдегі ойыншылардың көптеп келуінен кейін Купердің «Рейнджерс» командасының негізгі құрамындағы ойнау уақыты азая бастады. Телеарна саңлағы Там Коуэн: «Ол (Соунесс) Марк Уолтерс сияқты жігіттерді әкелді, оңтүстіктен шақырылған, қанатта керемет ойын көрсететін таланттарды. Бірақ Дэви футболды өте жақсы көргендіктен, тек бірінші командада ойнай алатын жерге баруды қалады». Соунесс кейін Куперді «Матервелл» клубына жібергеніне өкініш білдірді, «Ол кезде оған «жоқ» демегенімді өкінемін. Ол тағы үш жыл бойы жоғары деңгейде керемет ойын көрсетті» деді. 12 жыл «Иброкста» өткеннен кейін Купер 1989 жылдың тамыз айында 50 000 фунт стерлингке бұрынғы командаласы Томми Маклин басқаратын «Матервелл» клубымен келісім шарт жасасты. Клуб сапындағы дебюті 1989 жылдың 15 тамызында «Рэгби Паркта» Шотландия Лига Кубогы аясында «Килмарнокқа» қарсы өткен ойында болды. «Матервелл» 4:1 есебімен жеңіске жетті, Купер төрт голдың үшеуіне нәтижелі пас берді. Келесі айда ол Солтүстік Ланаркшир клубы үшін алғашқы голын соқты, 30 қыркүйек 1989 жылы «Фир Паркта» «Дандиге» қарсы өткен ойында 3:0 есебімен жеңіске жетті. «Матервеллде» өткізген бес жылдың ішінде Купер «Болаткерлер» сапында 150-ден астам ойын өткізді. Оның «Матервеллдегі» ең маңызды жетістігі, клубтың 39 жылдан бері алғашқы маңызды трофейді жеңіп алуына көмектесуі болды: 1990–91 жылдарғы Шотландия Кубогы, «Данди Юнайтедке» қарсы өткен финалда «Матервелл» қосымша уақытта 4:3 есебімен жеңіске жетті. Келесі күні Купер және оның командаластары «Матервелл» көшелерінде ашық автобуста шеру жасады, ал мыңдаған жанкүйерлер клубтың жеңісін тойлау үшін жиналды.

Клайдбанкке қайта оралу (1993-1995)

Мадэрвелл клубында Купер резервтік және жастар командаларымен жаттықтырушы ретінде жұмыс істеді. 1993 жылдың желтоқсанында ол Клайдбанкке ойыншы ретінде қайтып келді, сонымен қатар жаттықтырушылық міндеттерге де көмектесті. 1993–94 маусымдарында ол барлығы 20 ойынға қатысып, оның 16-сында негізгі құрамда және 4-еуінде қосалқыда ойнады. 1994–95 маусымдарында ол ақпан айының басына дейін тұрақты түрде командада болды, 7 ақпанда Тайнекаслде «Хартс» клубына қарсы Шотландия кубогының үшінші раундының қайталама матчында соңғы рет негізгі құрамда ойнады. Ол сол маусымда Уэльс, Швейцария және Англияға қарсы тағы үш ойынға қатысты. Купер Шотландия құрамасы сапында 1979 жылдың 12 қыркүйегінде Хэмпден Паркте Перумен 1:1 есебімен тең ойнаған кезде тұңғыш рет дебют жасады. Ол келесі айда ұлттық құрама үшін тағы бір ойын өткізді, Австриямен өз алаңында 1:1 есебімен тең түсті, бірақ содан кейін төрт жылдан астам уақыт бойы құрамаға шақырылмады. Купер 1984 жылдың 28 ақпанында ұлттық құрамаға оралды, Уэльске қарсы өткен Британдық үй чемпионатында 2:1 есебімен жеңіске жетті, ал сол жылы Шотландия үшін тағы да есептік тізімге енді, достық матшта Югославияны 6:1 есебімен ұтты. Купер Шотландия құрамасының тұрақты ойыншысына айналды және 1986 жылғы әлем чемпионатына дейін қатарынан 11 ойынға қатысты. Маңызды матч 1985 жылдың қыркүйегінде Уэльске қарсы өткен іріктеу тобының соңғы матчы болды, онда Шотландияға біліктілік үмітін сақтап қалу үшін кем дегенде теңдік қажет еді. Купер ойынды қосалқы құрамда бастады, ал Шотландия ойынның басында қиындыққа тап болды, өйткені 13-ші минутта Марк Хьюз Уэльс үшін гол соқты, ал қақпашы Джим Лейтон контактты линзасын жоғалтқаннан кейін көру қабілетімен күресті. Шотландияның бас жаттықтырушысы Джок Стейн 61-ші минутта Гордон Страханды Купермен алмастырды. Ойын аяқталуға тоғыз минут қалғанда Шотландия пенальти соққысын орындау мүмкіндігіне ие болды, оны Купер голға айналдырды. Ойын 1:1 есебімен тең аяқталып, Шотландия құрамасы мен 12 000-ға жуық жанкүйер жарыста аман қалғанын тойлады. Бұл жетістік Джок Стейннің қайтысымен көлеңкеленді, ол соңғы сигналдан кейін ауырып, 30 минуттан кейін көз жұмды. Купер сол маусымда Австралияға қарсы өткен іріктеу ойынында да гол соқты (2:0 есебімен жеңіс), ал Мексикадағы финалдық турнирде екі рет ойнады. Купер Шотландия құрамасы сапындағы соңғы екі голын (барлығы алтыдан) 1986 жылдың 12 қарашасында Люксембургқа қарсы өткен Еуро-88 іріктеу матчында соқты (3:0 есебімен жеңіс). Ол «Мадэрвелл» ойыншысы ретінде Шотландия құрамасы үшін екі рет ойнады, ал оның 22 құрамадағы соңғы матчы 1990 жылдың 16 мамырында Питодриде Египетке қарсы өткен жолдастық кездесуде болды. Жарақат салдарынан ол 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатының құрамасына ілікпеді. Купердің Шотландия құрамасындағы соңғы шапқасын оның досы Джон Семпл 2014 жылы аукционға сатты. Ол Глазгодағы SECC-дегі Ideal Home Show-да көрсетілді, содан кейін McTear's Auctioneers аукционында шамамен 8000 фунт стерлингке бағаланды.

Ойын стилі

Көптеген адамдар Куперді Шотландия футболының тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі деп есептейді. Бұрынғы командаласы Марк Уолтерс Купер туралы сұхбатында: "Ол ойыншыларды оңай басып өтетін, иығын түсіріп, жылдамдап кететін. Ол допты манипуляциялайтын. Оны көру мені жақсы ойыншыға айналдырды" деді. Купердің сол аяғы ерекше қабілетті болғандықтан, ол нақты пастар мен стандарттық жағдайларды орындауға мүмкіндік берді. Бұрынғы Шотландия құрамасының бас жаттықтырушысы Энди Роксбург Купердің сол аяғы туралы былай деді: "Ол онымен скрипка тартып ойнай алатын. Оған оң аяқ қажет емес еді. Ол өте тепе-теңдікпен, сол аяғымен керемет техникалық қабілетке ие болғандықтан, кез келген нәрсені істей алатын. Ешқандай шектеу болған жоқ. Ол адамдарды кез келген тәсілмен жеңіп шығатын: оңға, солға, тіпті артқа бұрылып, қайтадан жеңіп шығатын".

Жеке өмір

Купер 1975 жылы жазда мұз айдынында танысқан Кристин МакМикинмен қарым-қатынасын бастады. Олар 1980 жылы көктемде Эйдри қаласындағы Коатдайк қауымдық шіркеуінде үйленді және бір қызы, Никола дүниеге келді. Купер қайтыс болған кезде, олар бірнеше жылдан бері ажырасып кеткен еді. Оның ең жақын досы – Элли МакКоист, газет бетінде Куперге арнаған сөзінде былай деді: «Мен өзімді бақытты санаимын, себебі Дэвимен бірге өмір сүруге, жұмыс істеуге және футбол туралы естеліктерді бөлісуге мүмкіндік алдым, ол Ыброкста болсын, Шотландия құрамасында болсын, немесе біз жақсы көретін ойынды талқылағанда болсын». МакКоист пен Дерек Джонстон Купердің қайтыс алғанға аз уақыт бұрын ауруханаға барып қайтты. Стадиондағы медициналық қызметкерлер мен сериал режиссері Ян Гамильтон жедел жәрдем келгенге дейін Куперді қайта тірілтуге тырысты. Ол Монклендс ауруханасына жеткізілді, онда жасалған компьютерлік томография (КТ) субарахноидтық қан кетуін анықтады. Купер Глазго қаласындағы Оңтүстік жалпы ауруханасындағы Неврологиялық ғылымдар институтына ауыстырылды, онда бас нейрохирург профессор Гарт Крюкшенк жағдайды қабылдады. 1995 жылғы 23 наурыздың таңғы сағаттарында Куперге қосылған өмір сақтау аппараты өшіріліп, ол 39 жасында қайтыс болды. Оның жаназасы 1995 жылғы 27 наурызда Гамильтон қаласындағы Хиллхаус шіркеуінде өтті және ол қаланың Бент зиратына жерленді.

Құрметтеулер

Купердің қайтысы туралы жаңалық елдің түкпір-түкпірінен және футбол әлемінен кеңінен қайғылы жағдайға әкелді, оның әсері бүгінге дейін сезілуде. "Клайдбанк", "Рейнджерс" және "Матервелл" клубтарының жанкүйерлері тиісті стадиондарының сыртында құрмет көрсету үшін гүлдер мен ескерткіштер қойды. Содан кейін, 1995 жылы мектеп оқушылары арасындағы жеті адамнан құралған турнир, "Дэви Купер Футбол жетілігі" деп оның құрметіне аталды; ол жыл сайын оның туған қаласы Гамильтон қаласында өткізіледі. Грэхам Тисдейлдің құрсақ асты қан ағымының (SAH) отбасылық тәуекелі туралы зерттеуінің аясында "Дэви Купер Шотландия аневризмасын зерттеу тобы" құрылды, бұл зерттеуге SAH-пен ауыратын науқастардың 8500-ден астам туыстары қатысты. Бұл зерттеу бас ішілік аневризмаларды зерттеуде көптеген медициналық зерттеушілермен пайдаланылды.

Мұра

Купер Клайдбанк, Рейнджерс және Маддвелл футбол клубтары тарихындағы ең маңызды ойыншылардың бірі ретінде есте қалады. Ол 2000 жылы Рейнджерс Даңқ залына, 2008 жылы Клайдбанк, ал 2020 жылы Матервелл Даңқ залына енгізілді. Голландиялық халықаралық ойыншы Рууд Гуллит Фейеноорд командасының Рейнджерсқа қарсы өткізген жолдастық матчында Куперге қарсы ойнаған, содан кейін оны өмірінде көрген ең ұлы ойыншылардың бірі деп атады. Гуллит кейіннен футбол журналы Four Four Two-дегі ең үздік XI құрамына Куперді қосты. Купердің қайтысынан 25 жыл өткен соң Гуллит: "Осыдан 25 жыл өтті, енді оны тойлауымыз керек. Дэви Купер мәңгілік!" деді. Бұрынғы Рейнджерс шабуылшысы Дэвид Темплтонды әкесі, бұрынғы кәсіби футболшы Генри Темплтон Купердің құрметіне атады. Дэвид Темплтонның толық аты – Дэвид Купер Темплтон. Ibrox стадионында матч күндері «Club Cooper» деп аталатын қонақтарға арналған жай бар, онда Купердің әртүрлі суреттері ілінген. Купердің қайтысынан кейін Матервелл Фир Парк стадионының Солтүстік трибунасын оның құрметіне қайта атады. 2005 жылғы Шотландия Лига Кубогының финалында Рейнджерс пен Матервелл командалары Купердің естелігін құрметтеді. Билеттерге оның суреті басылып, бағдарлама сатудан түскен қаражаттың бір бөлігі ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған орталық құруға бағытталды. 1999 жылы, Купердің қайтысынан төрт жыл өткен соң, оның құрметіне Хамильтон сарайының спорт және демалыс алаңында мүсін орнатылды. Қоладан жасалған мүсінді суретші Кенни Маккей жасап, Оңтүстік Ланаркшир кеңесі орнатты. Купердің бұрынғы командаласы Элли МакКоист және Рейнджерс елшісі Марк Хэтли 2020 жылдың наурыз айында, Купердің қайтысынан 25 жыл өткен соң, мүсінге гүл шоғын қойды.