Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Электр желілерін істен шығаруға арналған қару
Weapon used to disable power grids
Графит бомбасы – электр желісін істен шығаруға арналған, адам өліміне әкеп соқпайтын қару. Бұл бомбаның жұмыс принципі – жоғары кернеулі орналымдарға, мысалы, трансформаторлар мен электр желілеріне, өте ұсақ, химиялық өңделген көмір талшықтарынан тұратын тығыз бұлтты тарату арқылы қысқа тұйықталу тудырып, соның салдарынан ауданның, аймақтың немесе тіпті кішкентай елдің электрмен жабдықталуын тоқтату. Бұл қару кейде "қараңғылық бомбасы" немесе "жұмсақ бомба" деп те аталады, себебі оның тікелей әсері көбінесе нысаналанған электрмен жабдықтау орналымымен шектеледі, жанама зиян тию қаупі минималды. Дегенмен, сумен жабдықтау және канализация жүйелері электр энергиясына тәуелді болғандықтан, бұрын осы бомбаны қолдану нәтижесінде холера және басқа да су арқылы жұғатын аурулардың кеңінен таралуына және көптеген бейбіт азаматтардың қаза болуына себеп болған.
A graphite bomb is intended to be a non lethal weapon used to disable an electrical grid. The bomb works by spreading a dense cloud of extremely fine, chemically treated carbon filaments over air insulated high voltage installations like transformers and power lines, causing short circuits and subsequent disruption of the electricity supply in an area, a region or even an entire small country. The weapon is sometimes referred to as blackout bomb or as soft bomb because its direct effects are largely confined to the targeted electrical power facility, with minimal risk of immediate collateral damage. However, since water supply systems and sewage treatment systems depend on electricity, widespread outbreaks of cholera and other waterborne diseases, causing large numbers of civilian deaths, have in the past been the direct consequence of this bomb's use.
Бомба құрылымы
Графиттік бомба – графиттік жіпшелердің орамдарымен және жарылғыш құрылғымен толтырылған металл цилиндрден тұрады. Америкалық нұсқасы көбінесе "BLU 114/B" деп белгіленеді. BLU – "жарылғыш бомбалық бөлімше" деген әскери аббревиатура. Бомба ұшақтан немесе зымыраннан шығарылғаннан кейін, құрылғының жарылғыш заряды қосылады. Жарылғыш жарылып, графиттік жіпшелерді өте ұсақ бөлшектерге бөліп, металл цилиндрден үлкен, газ тәрізді бұлт ретінде шығарады.
A graphite bomb consists of a metal canister that is filled with spools of graphite filament and an explosive device. The American version is typically labeled "BLU 114/B". BLU is a military acronym for "bomb live unit". Once the bomb is ejected from a plane or missile, the device's explosive is activated. The explosive detonates, breaking the graphite filament into very fine pieces which are ejected from the metal canister into a large gas like plume.
Қолданылуы
Графит бомбасы алғаш рет 1990-1991 жылдардағы Құрмет соғысында Иракқа қарсы қолданылып, электрмен жабдықтаудың 85% -ын тоқтатты. Сол сияқты, 1999 жылдың мамыр айында НАТО Сербияға қарсы BLU 114/B "Жұмсақ бомба" графит бомбасын қолданды, осы елдің қуат желісінің 70% -ын істен шығарды. Сербияның электр жүйесін тоқтатудағы бастапқы табыстан кейін, электрмен жабдықтау 24 сағаттан кем уақыт ішінде қалпына келтірілді. BLU 114/B бірнеше күннен кейін алғашқы шабуылдың салдарынан келген зиянды қалпына келтіруге жасалған сербтердің әрекеттерін тойтару үшін қайта қолданылды. "Союздік күштері" операциясының кейінгі кезеңінде НАТО әуе күштері электр желілері мен трансформаторлық станцияларды нысанаға алу үшін дәстүрлі бомбалар мен ракеталарды қолданды. Оңтүстік Корея Корея түбегінде жаңа соғыс ошағы туған жағдайда, Солтүстік Кореяның электр желісін парализдеу үшін қолданылатын графит бомбаларын жасау жоспарларын жариялады, бұл елдің қаржы министрлігінен қаржыландыруға байланысты. Yonhap ақпарат агенттігі хабарлағандай, бұл қару Оңтүстік Кореяның Қорғаныс даму агенттігімен жасалған, бұл алдын ала соққы бағдарламасының бір бөлігі болып табылады.
The graphite bomb was first used against Iraq in the Gulf War (1990–1991), knocking out 85% of the electrical supply. Similarly, the BLU 114/B "Soft Bomb" graphite bomb was used by NATO against Serbia in May 1999, disabling 70% of that country's power grid. After initial success in disabling Serbian electric power systems, the electric supply was restored in less than 24 hours. The BLU 114/B was again used a few days later to counter Serbian efforts to restore damage caused by the initial attack. In the later stage of Operation Allied Force, NATO's air forces used conventional bombs and rockets to target power highlines and transformer stations. South Korea has announced plans to build graphite bombs for use against North Korea to paralyse its electric grid in the event of a new war breaking out on the Korean Peninsula, subject to funding from the country's finance ministry. The weapons have been developed by South Korea's Agency for Defense Development, Yonhap news agency reported, as one element of the kill chain pre emptive strike program.
Қарсы шаралар
Графит бомбасының әсерін жылу оқшаулау арқылы азайтуға болады. Дегенмен, электр желілерінің көпшілігі жоғары құнға байланысты іс жүзінде оқшауланбайды.
The effects of a graphite bomb can be mitigated by providing insulation. However, most power lines are not insulated in practice due to the high costs involved.