Кіріспе
Химияда сутек галидтері (сулы фазадағы гидрогаль қышқылдары) – Arrhenius қышқылдары ретінде әрекет ететін екі атомдық, бейорганикалық қосылыстар. Формуласы HX, мұнда X – галогендердің бірі: фтор, хлор, бром, йод, астатин немесе теннессин. Барлық белгілі сутек галидтері стандартты температура мен қысымда газ күйінде болады. Қосылыс Химиялық формула Байланыс ұзындығы d(H–X) / pm (газ фазасы) Модель Диполь μ / D Сулы фаза (қышқыл) Сулы фаза pKa мәндері фторсутек (фторран) HF 1.86 фторсутек қышқылы 3.1 хлорсутек (хлорлан) HCl 1.11 хлорсутек қышқылы 3.9 бромсутек (броман) HBr 0.788 бромсутек қышқылы 5.8 йодсутек (иодан) HI 0.382 йодсутек қышқылы 10.4 астатинсутек (астатан) HAt -0.06 астатин қышқылы ? теннессинсутек (теннессиан) HTs -0.24 ? теннессин қышқылы ?
In chemistry, hydrogen halides (hydrohalic acids when in the aqueous phase) are diatomic, inorganic compounds that function as Arrhenius acids. The formula is HX where X is one of the halogens: fluorine, chlorine, bromine, iodine, astatine, or tennessine. All known hydrogen halides are gases at standard temperature and pressure. Compound Chemical formula Bond length d(H−X) / pm(gas phase) model Dipole μ / D Aqueous phase (acid) Aqueous Phase pKa values hydrogen fluoride(fluorane) HF 1.86 hydrofluoric acid 3.1 hydrogen chloride(chlorane) HCl 1.11 hydrochloric acid 3.9 hydrogen bromide(bromane) HBr 0.788 hydrobromic acid 5.8 hydrogen iodide(iodane) HI 0.382 hydroiodic acid 10.4 hydrogen astatideastatine hydride(astatane) HAt −0.06 hydroastatic acid ? hydrogen tennessidetennessine hydride(tennessane) HTs −0.24 ? hydrotennessic acid ?
Гидрогаль қышқылдарымен салыстырғанда
Сутек галидтері – газ фазасында иондануға ұмтылмайтын (бірақ сұйытылған фторсутек суға ұқсас полярлы еріткіш болатын жағдайда) екі атомды молекулалар. Сондықтан химиктер хлорсутек пен тұз қышқылын ажыратады. Хлорсутек бөлме температурасында газ күйінде болады және сумен әрекеттесіп қышқылға айналады. Қышқыл пайда болғаннан кейін, екі атомды молекуланы қайта жаңарту қиын, қарапайым дистилляция арқылы емес. Көбінесе қышқыл мен молекуланың атаулары нақтырақ ажыратылмайды, сондықтан зертхана тілінде "HCl" көбінесе газ тәрізді хлорсутекті емес, тұз қышқылын білдіреді.
Пайда болуы
Сутек хлориді, тұз қышқылы түрінде, асқазан қышқылының маңызды құрауышы болып табылады. Сутек фториді, хлорид және бромид та вулканизм газдары болып табылады.