Кіріспе
Таудың жоғарғы бөлігіндегі ашық кен өндірісі (ТЖАҚК), сондай-ақ таудың жоғарғы жағындағы кен өндірісі (ТЖЖК) деп те аталады, – таудың шыңында немесе қырлы бөлігінде жүргізілетін ашық кен өндірісінің бір түрі. Көмір қабаттары таудан жерді, яғни қабатты алып тастау арқылы өндіріледі. Бұл процесс жер астындағы кен өндірісімен салыстырғанда қауіпсіз деп есептеледі, себебі көмір қабаттарына жер астынан емес, үстінен қол жеткізіледі. АҚШ-та көмір өндірудің осы әдісі АҚШ-тың шығысындағы Аппалачи тауларында қолданылады. Жарылғыш заттарды пайдалану арқылы таудың 120 метрге дейінгі биіктігі алынып, төмендегі көмір қабаттары ашыққа шығарылады. Артық тас-топырақ жақын жердегі аңғарларға төгіледі, бұл жерлер "шоқылы толысулар" немесе "аңғар толысулар" деп аталады. ТЖЖК практикасы көп дау тудырды. Бұл әдістің экономикалық пайдасы болғанымен, қоршаған орта мен адам денсаулығына тигізетін зиян да бар.
Mountaintop removal mining (MTR), also known as mountaintop mining (MTM), is a form of surface mining at the summit or summit ridge of a mountain. Coal seams are extracted from a mountain by removing the land, or overburden, above the seams. This process is considered to be safer compared to underground mining because the coal seams are accessed from above instead of underground. In the United States, this method of coal mining is conducted in the Appalachian Mountains in the eastern United States. Explosives are used to remove up to 400 vertical feet (120 m) of mountain to expose underlying coal seams. Excess rock and soil is dumped into nearby valleys, in what are called "holler fills" ("hollow fills") or "valley fills". The practice of MTM has been controversial. While there are economic benefits to this practice, there are also concerns for environmental and human health costs.
Шолу
Тау басындағы тау-кен өндірісі (тау басындағы тау-кен өндірісі), сондай-ақ тау басындағы кен шығару, – жер бетіндегі тау-кен өндірісінің бір түрі. Ол көмір қабаттарына қол жеткізу үшін таудың шаңырағын, төбесін немесе қырқасын топографиялық өзгерту және/немесе алып тастауды қамтиды. Тау басындағы тау-кен өндірісі процесінде көмір қабаттарын алдымен олардың үстіндегі артық жүктемені толық алып тастау арқылы өндіріледі, бұл қабаттарды жоғарыдан ашады. Бұл әдіс дәстүрлі жер асты тау-кен жұмыстарынан өзгеше, онда әдетте тар шахта қазылады, бұл шахташыларға жер астының әртүрлі әдістерін қолдана отырып, қабаттарды жинауға мүмкіндік береді, ал үстіртке көпшілігі өзгеріссіз қалдырылады. Тау басындағы тау-кен өндірісінен алынған артық жүктеме таудың бастапқы контурын сақтауға тырысып, қырқаға қайта орналастырылады және/немесе көршілес аңғарларға көшіріледі. АҚШ-та тау басындағы тау-кен өндірісі көбінесе Аппалачи тауларында көмір өндірумен байланысты. Google Earth Engine және Landsat суреттері 1985 жылдан 2015 жылға дейін жаңадан қазылған жердің көлемі 2900 км² екенін көрсетеді. 1985 жылға дейінгі жер бетіндегі кен орындарын ескере отырып, кен өндірілген жердің жиынтық көлемі 5900 км² деп есептелді. Қосымша зерттеулер 12 м² қазылған жерден бір тонна көмір өндірілетінін есептеп шығарды. Огайодан Вирджинияға дейін тау басындағы тау-кен өндірісінің көптеген орналасқан жерлері бар. Бұл көбінесе Батыс Вирджиния мен Шығыс Кентуккиде кездеседі, бұл Аппалачиядағы ең ірі екі көмір өндіруші штат. Қазіргі қарқынмен, АҚШ-тағы тау басындағы тау-кен өндірісі 2010 жылға қарай 1,4 миллион акрдан астам жерді (5700 км²) қазып алады, бұл жердің көлемі Делавэр штатынан асады. АҚШ-та осы процестен 500-ден астам тау жойылды, нәтижесінде өзендер көмілді. Тау басының биіктігін алып тастау 1960 жылдардан бері қолданылып келеді.
Тау-кен өндірісі
Жер кен өндіру операцияларына дейін орманнан арылады, ал алынған ағаш өнімдері сатылады. 1977 жылғы Жер бетіндегі кен өндіруді бақылау және қалпына келтіру туралы заңға (SMCRA) сәйкес, жоғарғы қабатты топырақ алынып, кейінрек қалпына келтіру үшін бөлініп қойылуы тиіс. Арадағы аңғардағы барлық өзендер мен бұлақтар кен қалыптарымен көміледі. Көмір көбінесе геологиялық тұрғыдан қабатталған бірнеше қабаттарда кездесетін болғандықтан, кеншілер бір таудың оннан астам қабатын өндіру үшін жарылыс процесін қайталап, әр жолы кен орнының тереңдігін арттыра алады. Бұл жер астына жүздеген метрдей қосымша тереңірек түсуіне әкелуі мүмкін. АҚШ-тағы тау басындағы кен орындары заң бойынша кен өндіру аяқталғаннан кейін қалпына келтірілуі керек болғамен, қалпына келтіру дәстүрлі түрде тау жыныстарын тұрақтандыруға және эрозияны бақылауға бағытталған, ал зардап шеккен аумақты қайтадан орманмен жабуға емес. Дегенмен, 1977 жылғы Жер бетіндегі кен өндіруді бақылау және қалпына келтіру туралы заңда "жер және су ресурстарын қалпына келтіру" басымдыққа ие екені көрсетілген. 2004 жылы құрылған Аппалачи аймақтық орманды қалпына келтіру бастамасы (ARRI) қайта өңделген кен орындарында жақын ағаштардың өсуін ынталандыруға жұмыстейді. ARRI орманды қалпына келтіру тәсілін (FRA) пайдаланады. Орманды қалпына келтірудің нақты тәжірибелерін қолдану үшін FRA қалпына келтірудің бес негізгі компонентіне назар аударады: (1) тамырлардың өсуін жақсарту үшін төрт футтан терең топырақ жасау, (2) тығыздалмаған жоғарғы қабаттың болуын қамтамасыз ету, (3) ағаштардың өсуін қолдау үшін өсімдік жамылғысын жоспарлау, (4) жергілікті жануарлар дүниесін қолдайтын және коммерциялық сұранысқа ие өнім беретін ағаш түрлерін қосу, (5) дұрыс отырғызу техникаларын пайдалануды қамтамасыз ету. Бұл ұйым сондай-ақ көмір өнеркәсібінің мүшелерін тиімді басқару тәжірибесін дамыту мен қабылдаудағы рөлдері туралы білім беру және оқыту арқылы қалпына келтіру жұмыстарын жеңілдетеді.
Биотикалық ағындыларды қалпына келтіру индексі
Қазіргі заманғы қалпына келтіру әдістері әр түрлі болуы мүмкін, бірақ емдеудің жоғары құны мәселесі шешілмейді. Модельдерді пайдалану арқылы емдеудің тиімділігін арттыруға болады, бұл модельдер экожүйенің әртүрлі факторларға реакциясын дәл болжай алады, соның арқасында қалпына келтіру тобы ең тиімді емдеу комбинациясын анықтай алады. Өзен экожүйелеріне әсер ететін биотоптық көрсеткіштер қалпына келтіру жұмыстарының тиімділігін арттыруға бағалы активтер болып табылады. Апалач тауларындағы өзендерде көптеп кездесетін май құс (Ephemeroptera отряды) су сапасына өте сезімтал, себебі олардың даму кезеңі үшін таза су қажет. Ауыртпалық көкпек (valley fill) және тау-кен ағынды сулары (AMD) осы аймақта су химиясы мен ортаның өзгеруіне себеп болатын басты факторлар, бұл май құс популяциясын шектейді. Сондықтан, оларды тау-кен өндірісі салдарынан туындаған өзгерістерді модельдеу арқылы қалпына келтіру прогресін бағалау үшін тиімді индикаторлық түр ретінде пайдалануға болады. Дұрыс әзірленген биотоптық реакция модельдері мақсатты индикаторлық түрлердің популяциялық мақсаттарын белгілеу және су химиясы мен ортаның белгілі бір түрлерге тигізетін әсерін бақылау және бағалау арқылы қалпына келтіру жұмыстарын жақсартуға және жетілдіруге мүмкіндік береді. 2001 жылы MTR АҚШ-тың көмір өндірісінің 5%-дан азын құрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-та көмірді алудың басым әдісі жер астындағы кен қазу болды, ол еңбекке көп талап қояды. MTR технологиясында жарылғыш заттар мен ірі техниканы пайдалану арқасында, бір жұмысшы сағатына дәстүрлі жер асты шахталарына қарағанда екі жарым есе көп көмір өндіре алады, бұл жұмыс күшіне деген қажеттілікті азайтады. Мысалы, Кентукки штатында 1979 жылдан 2006 жылға дейін жұмыс істейтін адамдардың саны 60%-дан астам азайды (47 190-дан 17 959-ға дейін). 1990-1997 жылдар аралығында өнеркәсіп шамамен 10 000 жұмыс орнынан айырылды, себебі MTR және басқа да механикаландырылған жер асты кен қазу әдістері кеңінен қолданыла бастады. Көмір өндірушілер MTR сияқты ашық кен қазу әдістерінің, шахтерлерді жер астына жіберуге қарағанда қауіпсіз екенін мәлімдейді. Оның жақтастары кейбір геологиялық аймақтарда MTR және оған ұқсас ашық кен қазу түрлері дәстүрлі жер асты кен қазуға қол жеткізуге мүмкіндік бермейтін көмірдің жұқа қабаттарына қол жеткізуге мүмкіндік беретінін айтады. MTR көмірді өндірудің ең тиімді әдісі болуы мүмкін. 2000-2005 жылдары тау шыңдарын алып тастауға шектеулердің әсерін зерттейтін бірнеше зерттеулер жүргізілді. Марк Л. Бертон, Майкл Дж. Хикс және Кал Кент жүргізген зерттеулер тау-кен өндірісінің төмендеуіне байланысты штаттық салықтық шығындарды анықтады (бірақ зерттеулерде әлеуетті экологиялық шығындар қарастырылмады, авторлар коммерциялық пайдадан асып түсуі мүмкін екенін мойындайды). Тау-кен жұмыстары аяқталғаннан кейін тау шыңдары әдетте қалпына келтіріледі, бірақ "қайта өңделген топырақтардың көлемдік тығыздығы жоғары, органикалық заттардың мөлшері төмен, судың сіңу қабілеті және қоректік заттардың мөлшері аз". Қоғамдық қажеттіліктерді ескере отырып жобаланған қалпына келтіру жобалары жергілікті экономикалық дамуға көмектеседі. Бұрын қазылған жерлерді тұрақты егістік жерлерге және күн энергиясы станцияларына айналдыруға болады. Бұл шаралар жұмыс орындарын және басқа да экономикалық мүмкіндіктерді ұсыну арқылы жергілікті экономиканы әртараптандыруға және дамытуға көмектеседі.
Құрама Штаттардағы заңнама
АҚШ-та МТР-ге 1977 жылғы Жер үсті кендерін бақылау және қалпына келтіру туралы заңның 515(c)(1) тармағы (SMCRA) бойынша рұқсат беріледі. Көмір өндіру орындарының көпшілігі жерді кен өндіруге дейінгі контурға және мақсатына сәйкес қайтару керек болса да, реттеуші органдар МТР-ге рұқсат беру үшін бостандық алады. Мұндай жағдайларда SMCRA рекультивацияның "жазық плато немесе биік қабырғалары жоқ, көлбеу беткейлі контур" жасауы керек екенін талап етеді. Әртүрлі ұйымдар 1977 жылғы ағын буферлік ережесін қайта қарауға тырысты. Ережеде белгілі бір шарттар орындалуы тиіс немесе кен өндіру "ағыннан 100 фут қашықтықта" жүргізілуі керек делінген. 2015 жылдың шілдесінде Обама әкімшілігі "Ағынды суларды қорғау ережесінің" жобасын жасады. Аңғарларды толтыру үшін рұқсат алу қажет. Төрт рет федералды соттар АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы осындай рұқсаттарды беру арқылы Таза су туралы заңды бұзды деп шешті. Massey Energy Company компаниясы 2007 жылғы шешімге шағымданып, шағым қарастырылып жатқан кезде кен қазуды жалғастыруға рұқсат алды, себебі судьяның айтуынша, "көп бөлігі зиянның өзінен бұрыннан болған". 2008 жылдың 2 желтоқсанында Буш әкімшілігі SMCRA-дан Ағын буферлік аймақты қорғау ережесін алып тастау туралы ережеге өзгеріс енгізді, бұл көмір компанияларына кен қалдықтары мен топырақты тікелей бастау суларына орналастыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, федералды судья суды тазарту туралы заңға қайшы келетін суларды тоқтатуға арналған тоғандарды пайдалану туралы шешім шығарды. Ол Армия инженерлік корпусының ағынның төменгі жағында салынған тоғандарға ластаушы заттарды шығаруға рұқсат беруге құқығы жоқ екенін де мәлімдеді. 2008 жылдың 15 қаңтарында экологиялық ұйым Биологиялық әртүрлілік орталығы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінен (FWS) жаңа кен рұқсаттарына қатысты Федералды қауіпті түрлер туралы заңның егжей-тегжейлі қарауын тоқтату саясатын тоқтатуды сұрады. Қазіргі саясат бойынша, егер белгілі бір МТР тау-кен операциясы федералды жер үсті кен заңына сәйкес келсе, агенттік түрлер арасындағы және түрлер ішіндегі қарым-қатынастардың күрделілігіне қарамастан, бұл МТР жойылып бара жатқан түрлерге немесе олардың мекендеу ортасына зиян келтірмейді деп тұжырымдайды. 1996 жылдан бері бұл саясат көптеген шахталарды жекелеген жойылып бара жатқан түрлерге тигізетін әсерді тексеруден босатты. 1996 жылғы FWS-тің биологиялық пікірінен кейін жеке-жеке ресми тексерулердің қажеті болмағандықтан, Ішкі істер министрлігінің Жер үсті кен өндіру басқармасы мен мемлекеттік реттеушілер кен өндіруші компаниялардан кез келген ықтимал жойылып бара жатқан түрлерді зерттеу үшін үкімет бекіткен мердігерді жалдауын талап етеді. Зерттеулер мемлекеттік және федералды биологтардың мақұлдауын қажет етеді, олар кен орындарының түрлерге тигізетін әсерін азайту туралы бейресми ұсынымдар береді. Агенттіктер осы процесте жойылып бара жатқан түрлер туралы ресми консультацияларды сұрауға құқылы болса да, олар оны өте сирек жасайды. 2008 жылдың 25 мамырында Солтүстік Каролина штатының өкілі Прайси Харрисон Солтүстік Каролинадағы көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларында тау басындағы көмірді пайдалануға тыйым салу туралы заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы АҚШ-тағы осы сияқты жалғыз заң болмақ еді, бірақ заң жобасы жеңіліске ұшырады. EPA, Корпус және Ішкі істер департаментінің өкілдері 2009 жылдың 11 маусымында өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) және Агенттіктер аралық іс-қимыл жоспарына (IAP) қол қойды. МОУ және МЖБ "тау басындағы кен өндірісінің зиянды экологиялық әсерін" азайтуға көмектесетін әртүрлі әкімшілік шараларды белгіледі. Жоспарға "нақты қадамдар, үйлестіруді жақсарту және шешімдердің ашықтығын арттыру" сияқты қысқа және ұзақ мерзімді шаралар да кіреді. EPA және Армия инженерлік корпусы жариялаған 2015 жылғы "Таза су ережесі" "Таза су туралы заң бойынша қорғалатын суларды нақтырақ анықтайды". Энергиялық ақпарат басқармасы (EIA) Жер үсті кен өндіруді қалпына келтіру және оны орындау кеңсесі (OSMRE), EPA және Армияның "Аппалачи аймағындағы көмірдің жер үсті кен өндірісінің экологиялық әсерін талдау" үшін экологиялық әсерлер туралы мәлімдеме дайындауда бірлесіп жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. 2019 жылдың 9 сәуірінде Энергетика және минералдық ресурстар жөніндегі палатаның кіші комитеті "Тау басындағы кен өндірісінің денсаулыққа және қоршаған ортаға тигізетін әсері" тақырыбында заң шығару тыңдауын өткізді. Бұл тыңдауда H. R. 2050 (Реп. Ярмут) заң жобасы талқыланды. Аңғарларды толтыру операциялары Аппалачидегі бастау сулары мен өзендердің 2000 км-ден астам бөлігін көмді. МТР тұщы су ресурстарын азайтады, ол биоәртүрлілікті қолдайды. Сонымен қатар, операция ластанудың сіңуіне мүмкіндік береді. Ca2+, Mg2+ және SO42− pH, тұздылық және электр өткізгіштігін арттыру арқылы су химиясын өзгертеді. Фосфор мен азоттың артуы қоректік заттармен ластануға әкелуі мүмкін. Селен уытты және биоаккумуляцияға ұшырайды. Орман шаруашылығын кесу, топырақ пен тау жыныстарын жылжыту/алыстату және ауыр техниканы пайдалану сияқты жерді бұзу топырақтың сіңіру жылдамдығын, құрлықтағы мекендеу ортасын және көміртекті секвестрациялауды азайтуы мүмкін, сондай-ақ ағын мен шөгіндінің тозуын арттыруы мүмкін. Салдарынан, гидрология, геохимия және экожүйенің денсаулығына қалыпты емес әсер етуі мүмкін.
2010 жылғы есеп
2010 жылдың қаңтар айында «Science» журналында жарияланған мақалада қазіргі қолжетімді ғылыми зерттеулер мен су сапасы туралы деректерге шолу жасалып, тау шаңырауларын жоюдың (mountaintop mining) салдары зерттелді. Мақаланың қорытындысы бойынша, тау шаңырауларын жою қоршаған ортаға елеулі зиян келтіреді, ал қолданылатын жолдар бұл зиянды толығымен жоюға жеткіліксіз.
Жарияланған зерттеулер
Жарияланған зерттеулер адам денсаулығына жоғары әсер ету мүмкіндігін де көрсетеді. Бұл өзендермен байланыс немесе ауадағы уытты заттар мен шаңға ұшырау салдарынан туындауы мүмкін. Көмір өндірісі округ деңгейінде жүргізілгенінің нәтижесінде ересектердің созылмалы өкпе аурулары және гипертонияға байланысты ауруханаға түсу көрсеткіштері артып отыр. Өлім-жітім көрсеткіштері, өкпе рагы, сондай-ақ созылмалы жүрек, өкпе және бүйрек аурулары да көбейеді. 2011 жылғы тағы бір зерттеуде "тау-кен ортасында рак диагнозы қойылғандардың ықтималдығы, кен өндірумен айналыспайтын адамдарға қарағанда екі есе жоғары екені, бұл жас, жыныс, темекі шегу, кәсіби тәжірибе немесе отбасыда рак ауруының болуымен байланысты емес" деп көрсетілген.
Тиімділік туралы мәлімдеме
2005 жылы ҚҚБ дайындаған экологиялық әсерді бағалау мәлімдемесінде тау-кен қазу арқылы аңғарларды толтыру салдарынан пайда болған кейбір өзендерде судың минералдық құрамы жоғарылап, су биоәртүрлілігі төмендегені көрсетілген. Кен орындарының әсерінен өзендердегі pH балансының жоғарылауы селен және темір гидроксиді сияқты металдардың ерімейтін күйге өтуіне алып келеді, бұл өз кезегінде өзен суының химиялық құрамында өзгерістер тудырады. Мәлімдемеде сондай-ақ 1985 және 2001 жылдар аралығында Аппалачи тауларындағы 724 миль (1165 км) өзеннің аңғарлық толтырулармен көмілгені де ескеріледі. 2012 жылы «Science of the Total Environment» журналында жарияланған шолуда VF учаскелерінен төменгі ағыста SO42-, HCO3-, Ca2+ және Mg2+ концентрацияларының жоғары екендігі айтылды. Бұл жоғары концентрациялар судың өткізгіштігінің жалпы өсуіне себеп болатын маңызды факторлар болып табылады. Өлшенген өткізгіштік мәндері 159-ден 2720 мкС/см-ге дейін ауытқып, төменгі ағыста тіркелді. Ал тау-кен қазудың әсеріне ұшырамаған бақылау учаскесінде өткізгіштік 30-дан 260 мкС/см аралығында өлшенді.
Ағындық экожүйелер
Бас су ағындары қоршаған ортамен тығыз байланысты болғандықтан, ірі өзендер мен ағындардың физикалық-химиялық сапасында маңызды рөл атқарады. Олар су тасқынын тоқтатуға, қоректік заттарды жинақтауға және шөгінділердің жиналуын азайтуға мүмкіндік береді. VF процестері осы функцияларды шектейді, соның салдарынан айналасындағы өзендер мен су алаптарына кері әсер етеді. Ағынның бұзылуына себеп болатын факторларға өсімдік жамылғысын жою, одан кейін жер асты суының қалыптасуы, толтыру бетінің тығыздалуы және бас су ағындарының жалпы жоғалуы жатады. Кен орындарында өсімдіктерді жою су алабынан булану деңгейін төмендетеді және нәтижесінде орташа шығын деңгейінің артуына әкеледі. Ағынның өзгеруіне жер асты су көздерінен, жер бетінен ағып келетін судан және жауын-шашыннан түсетін суды сақтай алатын VF арқылы қалыптасқан су қоймалары да себеп болуы мүмкін. МТМ техникасынан VF участаларын тығыздау жер бетінен ағып келетін судың үлесін арттыруы мүмкін. VF тәжірибелерінен бас су ағындарының жалпы жоғалуы жер асты және жер беті суларының байланысын азайтады.
Жер бетіндегі әсерлер
Су экожүйелері мен ресурстары МТМ және ЖҚ шаю арқылы болатын ластану мен геоморфологиялық өзгерістерге осал келеді, сонымен қатар құрлықтық орта да теріс әсерге ұшырайды. Тау шыңдарының жойылғандығы орманның жойылуына және фрагментациясына алып келеді. Орман жамылғысының жалпы азаюы қайта өсімдіктерді өсіруге, көміртегіні жинақтауға және биологиялық әртүрлілікті сақтауға қолайлы топырақтың азаюына себеп болады. Аппалачи аймағы жоғары биологиялық әртүрлілігімен және тік топографиясымен ерекшеленеді. Таулардан аңғарларға дейінгі биіктіктің өзгеруі орман экожүйелерінің таралуындағы айырмашылықтарға әкеледі. Орманның жойылуы мен фрагментациясы құрлықтық ортаны өзгерту арқылы ормандық қоғамдастықтардың таралуын күшейтеді. Фрагментация шеткі орманның көбеюіне және ішкі орманның азаюына әкеледі. Бұл маңызды айырмашылық, себебі орман жағдайлары екі классификация бойынша да өзгеше. Шеткі орман жылырақ, құрғақ, желді жағдайларға көбірек бейім және инвазивті түрлерге қолайлырақ болуы мүмкін. Шеткі орман басым болған сайын биологиялық әртүрлілікке қауіп төнеді. Ормандық қоғамдастықтар, сондай-ақ флора мен фаунаның әртүрлілігі ескі өсу орман мекендеу орталарына тәуелді. Мысалы, қалпына келтірілген участалардағы саламандр популяциясының азаюына мезикалық жағдайлардың жалпы жоғалуы себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, Кентукки штатындағы тау-кен орындарына қайта қоныстандырылған еліктер (Cervus canadensis) ағаш көшеттерін жеп жатыр. Жаңа экожүйе бастапқы орман мекенінен өзгеше болып, төменгі әртүрлілікке және өнімділікке ие болуы мүмкін. 2017 жылы жүргізілген зерттеуде герптофауналық (жылқылар мен қосмекенділер) мекендеу ортасының жалпышыл түрлері барлық мекендеу ортасымен байланысты болса, ал мекендеу ортасының мамандары тек ормандық жерлермен байланысты екені анықталды. Жақында қалпына келтірілген шабындықтар мен бұталы жерлер мекендеу ортасының мамандары үшін қолайсыз болады. Салдарынан, көптеген эндемикалық түрлерге ие АҚШ аймағында биологиялық әртүрлілік төмендейді. Өзендер шахталық жерлерді қайта өңдеу, шахталық ағындыларды қайта құру немесе көмілгендерге ұқсас жаңа өзен арналарын салу арқылы қалпына келтіріледі. Бұл құрылымды қайта жаңартуға бағытталған, бірақ табиғи өзендердің экологиялық функциясын толыққанды қалпына келтіре алмады. Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, мұндай әдістер уақыт өте келе биологиялық әртүрліліктің азаюына әкелуі мүмкін.
Адвокаттар
МТР-ді жақтаушылар заңмен белгіленгендей, аудандарды қайтару арқылы аймақта тапшылық болған жазық жерді алуға болады деп мәлімдейді, оны көптеген мақсаттарға пайдалануға болады. Олар сондай-ақ тау-кен қазу арқылы алынған жерлердегі жаңа өсімдіктердің жабайы жануарлар популяциясын қолдауға жақсырақ бейімделгенін айтады. Жердің бір бөлігі жануарларға тіршілік етуге қолайлы жайылымға айналғанымен, жайылымдық жердің көлемі өте шектеулі. Жер МТР-ге дейін болған қалпына келмейді. "Тауларды құлату" кітабында былай делінген: "МТР-мен байланысты негізгі проблемалардың қатарында топырақтың тозуы, шөгінділердің пайда болуы, ағаштардың жаңаруының төмен деңгейі, сәтті өсімдіктердің қайта өспеуі, жергілікті фаунаның қоныс аударуы және өзендердің көмілуі бар". МТР-ден кейінгі экологиялық пайда бастапқы жердің деңгейінен әлдеқайда төмен.
Денсаулыққа әсері
Жарияланған зерттеулер адам денсаулығына жоғары әсер ету мүмкіндігін де көрсетеді. Бұл өзендермен жанасу немесе ауадағы уытты заттар мен шаңға ұшырау салдарынан туындауы мүмкін. Көмір өндірісі округ деңгейінде жүргізілгенінің нәтижесінде ересектердің созылмалы өкпе аурулары және гипертонияға байланысты ауруханаға түсу көрсеткіштері артады. Өлім-жітім көрсеткіштері, өкпе қатерлі ісігі, сондай-ақ созылмалы жүрек, өкпе және бүйрек аурулары да көбейеді. 2011 жылғы тағы бір зерттеуде "тау-кен ортасында қатерлі ісікке шалдығу мүмкіндігі, кен өндірумен айналыспайтын адамдармен салыстырғанда екі есе жоғары екені, бұл жас, жыныс, темекі шегу, кәсіби тәжірибе немесе отбасыда қатерлі ісік болған жағдайлармен түсіндірілмейді" деп көрсетілген.
Ауа сапасы
Зерттеулер көрсеткендей, МТР адам ағзасының ұсақ бөлшектерге, ПАГ-ларға және жер қыртысынан алынған элементтерге ұшырауын күшейтеді. Кәсіби ұшыраудан басқа, деректер мен модельдер көрсеткендей, тау-кен аудандарының тұрғындарының өкпелерінде осындай ластаушы заттардың жиналуы айтарлықтай жоғары. Кен өндіру аймағының маңындағы тұрғын үйлерден алынған бөлшектердің үлгілерінде кремний, алюминий, органикалық емес литогендік компоненттер және органикалық заттардың жоғары концентрациясы анықталды. МТР кен өндіруші қауымдастығы мен кен өндіруші емес қауымдастығының тұрғындарын қамтыған салыстырмалы зерттеуде МТР учаскесіне жақын тұратын адамдарда тыныс алу ауруларының көбірек белгілері байқалды. Көптеген зерттеулер МТР ортасына ұшыраудың тыныс алу денсаулығының нашарлауына әкелуі мүмкін деген қорытындыға келді. Егешқұйрықтармен жүргізілген зертханалық тәжірибелер Аппалачи МТР учаскесінен жиналған бөлшектердің микроқан тамырларының жұмысын бұзуға қабілетті екенін көрсетті, бұл аймақта кездесетін жүрек-қан тамырлары ауруларына ықпал етуі мүмкін.
Ауыз судың сапасы
МТР жер беті және жер асты суларының сапасына теріс әсер етеді. МТМ аймақтарындағы жерүсті суларында арсен, селен, қорғасын, магний, кальций, алюминий, марганец, сульфаттар және күкірт сутегінің концентрациясы жоғары. Көмір тазалау процесінен шығатын қалдық суларда беттік белсенді заттар, флокулянттар, көмірдің ұсақ фракциялары, бензол және толуол, күкірт, кремний қышқылы, темір оксиді, натрий, ізді металдар және басқа да химиялық заттар кездеседі. Қалдық су көбінесе жер астына құйылып, сақталады, бұл басқа су көздерін ластау қаупін тудырады. Кен аймақтарындағы тұрмыстық ұңғымалардан алынған жер асты суларының сынамаларында арсен, қорғасын, барий, бериллий, селен, темір, марганец, алюминий және мырыш деңгейінің ауыз су стандарттарынан асып түсетіні анықталды. Статистикалық зерттеу көрсеткендей, МТР округтеріндегі су тазарту қондырғыларында "Қауіпсіз ауыз су туралы" заңның бұзылуы МТР емес және кен өндіру емес округтерге қарағанда айтарлықтай жоғары. Тағы бір зерттеу көрсеткендей, өзендердің экологиялық тұтастығы Батыс Вирджиния штатындағы қатерлі ісікпен өлім-жітім көрсеткішімен кері байланысты; нашар денсаулықтағы өзендер қатерлі ісікпен өлім-жітім көрсеткішінің жоғары болуымен байланысты. Дегенмен, МТР-дің халыққа арналған су және адам денсаулығына тигізетін әсері туралы қосымша зерттеулер қажет, кейбір зерттеулер осы екеуінің арасындағы байланыс мүмкіндігін көрсетеді. МТР жер беті және жер асты суларының сапасын нашарлататынына қатысты мәліметтерді ескере отырып, ауыз судың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оны қорғау және алдын алу жөніндегі күш-жігерді күшейту қажет.
Орталық Аппалакиядағы кедейлік пен өлім-жітім арасындағы айырмашылықтар
Апалачи аймағының кедейлікпен сипатталатын ұзақ тарихы бар. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Апалачиядағы халықтың 6,5%-дан 41,0%-ға дейін кедейлікте өмір сүрді. Бұл аймақтағы кедейліктің орташа көрсеткіші 16,3%-ды құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (14,6%) жоғары. Кедейлік деңгейі тау шатырын қазу аймақтарымен тікелей байланысты. Тау шатырын қазу аймақтарындағы кедейлік деңгейі, кен өндіруге қатысы жоқ аймақтарға қарағанда айтарлықтай жоғары екені анықталды. 2007 жылы Апалачидегі тау шатырын қазу аймақтарындағы ересектер арасындағы кедейлік деңгейі, кен өндіруге қатысы жоқ аймақтардағы ересектер арасындағы кедейлік деңгейінен 10,1% артық болды. Өлім-жітім көрсеткіштері де осыған ұқсас байланысқа ие. Экономикалық және денсаулықтағы теңсіздіктер көбінесе тау шатырын қазу аймақтарында шоғырланған.
Апалаки әйелдері бастаған белсенділік
Апалачиялық теміртерек Апалачия аймағының әйелдері үшін символға айналды. Ол олардың қоршаған ортаны қорғауға арналған адалдығын және тау шатырын қазудың ауыртпалығын көтеріп, өзгеріс үшін халықтық күресті жалғастыруға деген ұлы күштерін көрсетеді. Мария Гунне және Мария Ламберт сияқты белсенділер өз отбасыларын және жерлерін тау шатырын қазудың (MTM) зиянды әсерлерінен қорғауға өз күштерін жұмсады. Гунне мен Ламберт өздерінің қауымдастықтарында MTM-нің адам денсаулығына қауіпті екенін, әсіресе ауыз судың қауіпсіздігін түсіндіру үшін халықтық шараларды ұйымдастырып, басқарды. Гунне федералды таза суды қорғау заңына қолдау көрсетті және аймақ үшін жаңаруға жарамды энергияны ілгерілетуде. Ламберт жергілікті MTM салдарынан сулары ластанған қауымдарға таза су жеткізетін Prenter Water Fund қорын құрды.
Қысқа бейнероликтер
Видеооператор Трип Дженнингс МТР салдарына ұшырау қаупі бар аймақтарды көрсетіп, салауатты болашақ құру үшін экономиканы жаңғыртудың маңыздылығын баса көрсетеді. "Қауіп астындағы аймақтар" (2015). Смитсонов арнасы МТР процесінің кеңдігі мен ауқымын әуеден көрсетеді. "Тау үстінен кеніш алып тастау" (2013).
Құжаттамалық фильмдер
Чет Панкейк таудың жоғарғы жағын алып тастау туралы толық метражды деректі фильм шығарды, «Қара алмастар: Таудың жоғарғы жағын алып тастау және көмір өндіруші аймақтардағы әділет үшін күрес» (2006), ол Қазіргі заманғы өнер мұражайындағы деректі фильмдер фестивалінде таңдалды. Фильмде 2003 жылғы Голдман Экологиялық сыйлығының иегері Джулия Бондс ойнады. «Таудың үстінен алып тастау» (2007) атты деректі фильмде Тау әділдігі жазының белсенділері, көмір кендері маңында тұратын адамдар және көмір өнеркәсібінің өкілдері туралы айтылады. 2008 жылдың 18 сәуірінде фильм «Reel Current» сыйлығын алды, ал оны Аль Гор Нэшвилл кинофестивалінде табыс етті. «Болашақты өртеу: Америкадағы көмір» (2008) толық метражды деректі фильміне Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығының 2008 жылғы «Парэ Лоренц» сыйлығы – үздік деректі фильм атанды. Билл Хейни түсірген «Соңғы тау» (2011) фильмі таудың жоғарғы жағын алып тастау және көмір жағу орындарының жанындағы жерлерге және адамдарға тигізетін әсерді егжей-тегжейлі көрсетеді. 2009 жылғы Голдман Экологиялық сыйлығының иегері Мария Гунну, Роберт Ф. Кеннеди және басқалар апатты жағдайды көрсетіп, саясаткерлер мен корпоративтік мүдделермен күреседі және Батыс Вирджиниядағы Коул Ривер тауы үшін жел энергетикасын бір шешім ретінде ұсынады. Бет Стивенс пен Энни Спринклдің «Goodbye Gauley Mountain: An Ecosexual Love Story» (2013) автоэтнографиялық деректі фильмі экологиялық белсенділік, перформанс өнері және квир белсенділігін біріктіре отырып, Батыс Вирджиниядағы таудың жоғарғы жағын алып тастау мәселесіне назар аударады. Стивенс былай дейді: «Менің бұл фильмге деген үмітім, ол тартымды оқиға болғаннан бөлек, әдетте қоршаған орта қозғалысымен байланысы жоқ адамдар тобын, әсіресе ЛГБТ қауымдастығын шабыттандырып, олардың санасын арттыру болып табылады. Қоршаған орта мәселелері туралы фильмдердің өте аз бөлігінде ашық гейлер бейнеленген».
Көркем әдебиеттер
Тау басын алып тастау – Джонатан Франзеннің ең көп сатылған «Азаттық» романының (2010) маңызды сюжеттік желісі, ондағы басты кейіпкер жер бетіндегі кен өндірісі үшін жерді алуға көмектеседі, оны қалпына келтіріп, табиғат қорығына айналдыруға уәде береді. Силас Хаус пен Нила Васванидің «Осы күнде сол күн» романы орта сынып оқушыларына арналған, тау басын алып тастау мәселесін қамтиды және 2008–2009 оқу жылында өтеді. Джон Гришемнің «Сұр тау» (2014) романында Саманта Кофер үлкен Уолл-стрит заң фирмасынан Аппалачи тауларының шағын қаласына көшіп, көмір өндірісінің әлемімен бетпе-бет келеді.
Музыка
Каролин Херрингтің "Black Mountain Lullaby" (Camilla, 2012 альбомы) әні 2004 жылы тау басындағы кен апатынан қаза тапқан 3 жасар Джереми Дэвидсонның оқиғасына негізделген. Ол әнді жазуға 2011 жылдың 19 ақпанында «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған Сайлас Хаус жазған тау басын алып тастау туралы редакциялық мақаласын оқығаннан кейін шабыттанды. Лиссидің "Back to Forever" альбомында "Mountaintop Removal" деп аталатын осы тақырыпқа арналған әсерлі наразылық әні бар. The Dillinger Escape Plan тобының Лиам Уилсон "Late Night with Conan O'Brien" бағдарламасында "stop mtm/vf" деген жазуы бар қолмен жасалған футболка киді. Жан Ричидің "Black Waters" әні Аппалачи тауларындағы көмір өндірудің қорқынышын бейнелейді. Джон Прайнның "Paradise" әні Аппалачиядағы ашық карьерлік кен қазудың салдарына тоқталады, бұл техниканың Кентуккидегі Грин-Ривер аймағына тигізген әсерін көрсетеді. 2010 жылы Дэвид Ровикс "Теннесси таулары" атты ән жазып орындады, ол Нешвилл маңындағы тау басын алып тастау кен өндірісінің трагедиясын жоқтап айтады. 2010 жылы "Музыка тауларды құтқарады" атты концерттік сериясы Бен Солли, Биг Кенни, Бадди Миллер, Дейв Мэтьюс, Эммилу Харрис, Глориана, Кэти Маттеа, Наоми Джадд, Пэтти Гриффин, Пэтти Лавлесс және Элисон Краусс сияқты әртістердің қатысуымен тау басын алып тастауға қарсы қаржы жинап, хабардарлықты арттырды.