Кіріспе

АҚШ, Нью-Йорк штатындағы бұрынғы психиатриялық аурухана

Кингс Парк психиатриялық орталығы, Кингс Парк жергілікті тұрғындары арасында "Псих орталығы" деп белгілі, Нью-Йорк штатының Кингс Парк қаласында орналасқан бұрынғы мемлекеттік психиатриялық аурухана. Ол 1885 жылдан 1996 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Нью-Йорк штаты мекемені жапты, қалған науқастарды босатып немесе оларды әлі де жұмыс істеп тұрған Пилгрим психиатриялық орталығына аударды.

Тарих

Кингс Парк психиатриялық орталығы 1885 жылы жақын орналасқан Саффолк округінде, Уильям Август Мюлленберг құрған Сент-Джонланд қоғамының іргесінде, Кингс округімен бірге құрылды. Бұл, Кингс округінің Куинс, Манхэттен, Стейтен-Айленд және Бронкс округтерімен бірігіп, қазіргі Нью-Йорк қаласын құруға дейін болды. Аурухананың алғашқы 10 жылындағы ресми атауы – Кингс округінің психиатриялық орталығы, ол Бруклин орналасқан округтің атынан алынған. Сол кездегі аурухана революциялық болып саналды, себебі ол халық арасында кең таралған, адам құқықтарын бұзу жиі болатын, тығыз ауруханалардан өзгеше болды. Бруклиннің өз ауруханаларындағы тығыздықты азайту үшін салынған бұл орталық «фермалық колония» типтес аурухана болды, онда науқастар мал күтімі және азық-түлік өсіру сияқты шаруашылық жұмыстарымен айналысты, мұның терапиялық әсері бар деп есептелді. Бірақ, Кингс округінің психиатриялық орталығы көп ұзамай, оны жеңілдетуге тырысқан тығыздық проблемасымен күресе бастады. 1895 жылы Нью-Йорк штаты бұл мәселеге жауап ретінде аурухананың басқаруын мемлекеттік органдарға берді және оны Кингс Парк мемлекеттік ауруханасы деп атады. Бұрын Индиан Хед деп аталған айналасындағы аудан «Кингс Парк» деген атауды қабылдады, ол бүгінгі күнге дейін сақталған. Штат ақырында аурухананы өзін-өзі қамтамасыз ететін қауымдастыққа айналдырды, ол өзінің тағамын өсіріп қана қоймай, жылу мен электр энергиясын да өндірді, Лонг-Айленд темір жолының жеке желісіне ие болды және қызметкерлерін орналастырды. ХХ ғасырдың басында науқастар санының өсуімен бірге аурухана да кеңейе берді. 1930 жылдардың соңында штат сыртқа емес, биікке қарай салуды бастады. Осы кезеңде сарай архитекторы Уильям Э. Хоугард жобалаған және Жұмыс прогресі әкімшілігінен қаржыландырылған, көбінесе «Лонг-Айлендтегі ең танымал аурухана ғимараты» деп аталатын 13 қабатты 93-ғимарат салынды. Ол аурухананың қарт және созылмалы аурулары бар науқастарына арналған палата ретінде пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кингс Парктегі және Лонг-Айлендтегі басқа ауруханалардағы науқастар саны күрт өсті. 1954 жылы Кингс Парктегі науқастардың саны 9303-ке жетті, бірақ одан кейін тұрақты түрде төмендеу басталды. Кингс Парк науқастар санының ең жоғары деңгейіне жеткен кезде, фермалық шаруашылыққа байланысты «демалыс пен тынығу» философиясы префронтальді лоботомия және электрошок терапиясы сияқты инвазивті әдістермен ығыстырылды. Алайда, 1955 жылдан кейін психикалық ауруларды емдеуде кеңінен қолданылатын алғашқы препарат – Торазиннің пайда болуынан кейін бұл әдістерден жылдам бас тартты. Дәрі-дәрмектер науқастарға психиатриялық мекемеден тыс қалыпты өмір сүруге мүмкіндік бергендіктен, Кингс Парк сияқты ірі мекемелерге деген қажеттілік азайды және науқастар саны төмендеді. Сонымен қатар, 1970 жылдары белсенділер ірі мекемелердегі науқастар санын азайту үшін сот процестерін жүргізіп, адамдарды кішігірім қоғамдық орталықтарда жақсы қолдауға болатынын дәлелдеді. 1990 жылдардың басында Кингс Парк психиатриялық орталығы, белгілі болғандай, айтарлықтай қысқарды. Көптеген ғимараттар жабылды немесе пайдалану азайтылды, соның ішінде 93-ғимарат та. 1990 жылдардың басында ғимараттың алғашқы бірнеше қабаттары ғана пайдаланылды. Көптеген науқастар ауруханадан шығарылып, ірі мекемелер жабылған кезде, қажетті көлемде дамытылмаған шағын қоғамдық орталықтар жетіспеді. Бұл психикалық аурулармен күресіп, әлеммен қарым-қатынаста қиындықтарға тап болған көптеген адамдардың түрмелерге түсуіне әкелді. Қалалық аймақтардағы үйсіздердің көпшілігі психикалық аурулармен ауырады, дәрі-дәрмектермен күресуде қиындық көріп, оларға қарсылық танытатын созылмалы аурулары бар адамдар. Науқастар санының азаюына байланысты Нью-Йорк штатының Психикалық денсаулық басқармасы 1990 жылдардың басында Кингс Паркті және тағы бір Лонг-Айленд психиатриялық орталығын – Централь Айслипті жабу жоспарларын жасады. Жоспар бойынша Кингс Парк пен Централь Айслип жабылып, қалған науқастар әлі де жұмыс істеп тұрған Пилгрим психиатриялық орталығына ауыстырылуы немесе босатылуы тиіс еді. 1996 жылдың күзінде жоспарлар орындалды. Кингс Парк пен Централь Айслиптен қалған науқастар Пилгримге ауыстырылды, осылайша Кингс Парктің 111 жылдық тарихы аяқталды.

Мекемелер

Аурухананың аумағында 100-ден астам ғимарат болды, олардың бір бөлігі бірімен байланысты жұмыс істейтін топтарға біріктірілген.

Негізгі ғимараттар

93-құрылыс – 1939 жылы салынған 13 қабатты неоклассикалық ғимарат, пациенттерді орналастыруға пайдаланылған. 1970 жылдардан бастап жоғарғы қабаттар жабыла бастады, ал ғимарат 1992 жылы толығымен жабылып, сол кезде ғимараттың бірінші төрт қабаты ғана қолданыста болды. 1993 жылы ғимаратқа келіп жатқан коммуналдық қызметтер тоқтатылды. 21 және 22-құрылыстар – екі бірдей, біріктірілген төрт қабатты ғимараттар. Құрылысы 1957 жылы басталды және шамамен 10 жылдан кейін аяқталды. 21-ғимарат пациенттерді орналастыру үшін, ал 22-ғимарат ауруханаға түсу бөлімі ретінде пайдаланылды. 1994 жылға қарай аурухананың көп бөлігі 7, 21 және 22-құрылыстарға көшірілді. 7-ғимарат – 1966 жылы салынған 10 қабатты, заманауи медициналық-хирургиялық және кеңселік ғимарат. 7-ғимарат 21 және 22-ғимараттармен жер үсті туннельдері арқылы байланысты болды. Ғимараттың үстіндегі «куб» су мұнарасы қызметін атқарды және Смиттаун қалалық қауіпсіздік департаменті мен Кингс Парк өрт сөндіру бөлімі қолданған радиоантенналарды орналастырды. Осы себепті ғимарат 2001 жылға дейін толыққанды электр қуатымен қамтамасыз етілді. 41, 42 және 43-құрылыстар, сондай-ақ «Төртбұрыш» деп белгілі, гериатриялық пациенттерді орналастырған, бірге «Х» пішінін құрайтын үш біріктірілген ғимарат. 41 және 42-ғимараттар 1932 жылы, ал 43-ғимарат 1933 жылы аяқталды. Бұл ғимараттар 4-топты құрады. 23-ғимарат, сонымен қатар Бакман күндізгі емдеу орталығы деп аталады, 1970 жылы салынған заманауи демалыс ғимараты. Онда боулинг алаңы, аудитория, жүзу бассейні, кітапхана, баскетбол алаңы бар және түрлі демалыс шаралары өткізілді.

Науқастар үйі

1 ғимарат, 1934 жылы 5-топқа жататын ерлер қабылдау ғимараты ретінде салынған. 1-ғимарат кампуста жабылатын соңғы мекеме болды, ол 2012 жылдың қараша айына дейін ересектерге арналған ұзақ мерзімді күтім орталығы ретінде ашық болды. 15 ғимарат, сонымен қатар Вистерия үйі деп те аталады, 1939 жылы салынған қауіпті науқастар бөлімі. 39 және 138 ғимараттар ардагерлер тобының пациенттерін орналастыруға пайдаланылды. 122 ғимарат, 2-топқа жататын науқастар палатасы, 1912 жылы салынған. Ғимарат 1970 жылдардың ортасында жабылды. 136 ғимарат, 3-топқа жататын науқастар палатасы, 1926 жылы салынған. Бастапқыда медициналық-хирургиялық ғимарат болған, 7-ғимарат ашылғаннан кейін науқастарға арналған жатаққа айналдырылды. 140 ғимарат, 1925 жылы салынған оқшаулау палатасы. 150/151 ғимараттар, коттедж стиліндегі жартылай жол үйлері, 1987 жылы салынған. Бұл ғимараттар әлі де қолданыста және мемлекеттік басқаруда.

Қосалқы ғимараттар

5-үй, жөндеу шеберханасы. 29-ғимарат, 1967 жылы салынған электр станциясы. 35 және 36-ғимараттар, бірдей медбикелердің жатақханалары. Екі ғимарат та 1970-ші жылдары жабылды. 37-үй, қызметкерлердің тұрғын үйі. 40-үй, аурухана қызметкерлерінің балаларына арналған балабақша. Бастапқыда 2-топ пациенттерінің палатасы. 44-үй, азық-түлік сақтау қоймасы. 56-ғимарат, 1974 жылы салынған, пациенттер басқаратын кафе және дүкен. 57-үй, электр және сантехника шеберханасы. 59-ғимарат, бастапқыда аурухананың бірінші электр станциясы, кейін жөндеу шеберханаларына айналдырылды. 80-ғимарат, сондай-ақ Йорк залы деп аталады, аурухананың басты аудиториясы және театры. 2023 жылдың 23 қазанынан бастап тарихи орындардың ұлттық тізілімінде. (#100009455) 82-ғимарат, мәйітхана ретінде салынған, кейін қызметкерлердің демалыс орталығына айналдырылды. 83-ғимарат, кампустың өрт сөндіру бөлімі. 90-үй, аурухана кеңселері үшін пайдаланылды. 94-ғимарат, 1953 жылы салынған кір жуу ғимараты. 123-ғимарат, 2-топқа арналған ас үй/асхана. Ғимарат 1970 жылдардың ортасында жабылды. 137-үй, 3-топқа арналған ас үй/асхана. 139-ғимарат, ардагерлер тобына арналған ас үй/асхана.

Даму

1996 жылдан бері бірнеше ұсыныстар келіп-кетіп, көптеген құрылыс компаниялары Нью-Йорк штатынан бұл жерді сатып алуға тырысты. Даму жобалары өте күрделі мәселе болып шықты, себебі бұрынғы кампус дамуға көптеген кедергілер тудырды. Ең үлкен кедергілер – аурухана жұмыс істеп тұрған кезде фундаментіне дейін бұзылып, жерге көмілген бірнеше ғимараттар. Бұл ғимараттардағы асбест толыққанды түрде жойылған жоқ. Басқа да проблемалар бар, оларға аурухананың электр станциясынан шыққан белгісіз материалдарды қамтитын көмілген күл, сондай-ақ бу туннельдеріндегі және қалған ғимараттардағы асбест жатады. Бұл мәселелердің салдарынан, жергілікті тұрғындар қоршаған ортаны тазалау шығындарын өтеу және пайда табу үшін құрылысшылар жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлер салуға мәжбүр болады деп қорқып жүрді. 2000 жылдың көктемінде бұрынғы кампустың жағалау бөлігі Ниссекуг өзені мемлекеттік паркі ретінде қайта ашылды, бұл оны құрылыстан қорғады. 1996 жылы аурухана жабылып, заңсыз кіру кең таралған мәселеге айналды, себебі паранормальді құбылыстарға қызығушылар, жазушылар-әуесқойлар мен фотографтар бұл жерге келіп, аумақты зерттейтін болды. Сонымен қатар, Кингс Парк психиатриялық орталығы Лонг-Айленд аймағында «құпиялы» репутацияға ие. Соңғы жылдары вандализм күрт өсті, 93 және 7 ғимараттардың ішкі қабырғаларында көптеген граффитилер пайда болды. «Кингс Парк психиатриялық орталығы, құжаттама» – анонимді түрде басқарылатын веб-сайт, онда ғимараттардың вандализмге ұшыраған ішкі көріністерінің бейнелері жарияланған. Қаңырап бос ғимараттарға кіру заңсыз болғандықтан, бұл аумақты Нью-Йорк штатының саябақ полициясы күзетіп бақылайды. 2006 жылдың қаңтарында Нью-Йорк штаты мүлікті сатудан бас тартты. Парктер басқармасының бұрынғы комиссары Бернадетт Кастро басқа мемлекеттік шенеуніктерді аурухана мүлкінің көп бөлігін оның ведомствосына беруге көндірді. Жоспар бойынша, бұл аумақ Ниссекуг өзені мемлекеттік паркіне қосылуы тиіс болды. Бұл 2006 жылы да орындалды, және қазіргі таңда кампустың шамамен 90 пайызы парктің құрамына кіреді. Жоспарға сонымен қатар, 15 ескірген ғимаратты және пайдаланылмаған жолдарды бұзу да кірді. 2012 жылдың мамырында басталуы жоспарланған 15 ғимаратты бұзу жұмыстары шілдеге шегерілді. 2012 жылдың соңында мемлекеттік үкімет ғимараттарды алып тастауға бұйрық берді. 2012 жылдың 13 тамызында 123-ші ғимаратты (Топ 2) бұзу жұмыстары басталды. Келесі күні Cafe 56-ны бұзу басталды; ол содан бері бұзылды, бірақ қыркүйек айына дейін бірнеше ғимарат ғана алынып тасталды. 2013 жылдың 27 наурызында нысанның биік мұржасы жарылыс арқылы бұзылды. 2016 жылдың ортасынан 2017 жылдың басына дейін бұл жерде екінші бұзу кезеңі өтті. Олардың көпшілігі парк жағындағы кішігірім құрылыстарды қамтыды. 131, 133 және 134 коттедждер 2016 жылдың тамызында, ал 135 және 142 ғимараттар қыркүйек айының ортасында, тиісті бу туннельдерімен бірге бұзылды. 130 және 132 коттедждер қазіргі уақытта қайта пайдалану үшін сақталды. Жұмыс 2017 жылдың басына дейін жалғасты, ақпан айында 44 және 89 ғимараттар алынып тасталды. Соңында, 7-ғимараттағы су резервуары 2017 жылдың ақпан айында жергілікті тұрғындар үшін аймақтың көрінісін жақсарту мақсатында алынып тасталады, олар оны көзге жағымсыз деп есептейді, алайда 7-ғимараттың және қолданыстағы ғимараттардың көпшілігіндегі сыртқы граффитидің таралуы әлі де қоршаған орта үшін көзге жағымсыз және заңсыз әрекеттерге ынталандыратын фактор болып табылады. Бүгінде Кингс Парк психиатриялық орталығы орналасқан кең аумақ ұмытылған дәуірдің куәсі болып тұр. 1980 жылдардың соңында тасталған бұрынғы теміржол желісі 2003 жылы велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолға айналдырылды. Психиатриялық орталықтың қызметкерлері Кингс Парктен қалған пациенттерді қабылдаған Пильгрим психиатриялық орталығы бұл аумақта екі топтық үйді басқарады.

Танымал мәдениетте

1995 жылы режиссер Дэниел Роберт Конның "Eyes Beyond Seeing" фильмі KPPC-нің 136/137 ғимаратында (ескі медициналық/хирургиялық бөлімшесі) ғимарат жабылып, көп ұзамай түсірілді. Фильмде сондай-ақ, көрермендерді ішкі түсірілімдер 93 ғимаратта түсірілген деген сенімге жеткізу үшін, танымал 93 ғимараттың (13 қабатты гериатриялық/амбулаториялық ғимарат) сыртқы кадрлары да бар. Фильмде Кит Хэмилтон Кобб Иса Мәсіх екенін айтқан психикалық науқас рөлінде ойнады, ал Хенни Янгмен өзінің соңғы фильмінде, қайтыс алғанға дейін, Хенни Янгмен екенін айтқан психикалық науқас ретінде камео түрінде пайда болды. 2009 жылы Франк Сабателла жазған және түсірген "Қанды түн: Мэри Хэтчеттің аңызы" фильмі шықты. Фильм KPPC-ге жатқызылған науқас туралы қалалық аңыздың бір нұсқасын, әуесқой оқиға түрінде баяндайды. Психиатриялық орталықтың 93 ғимараты 2010 жылғы "Пэрифериялық көрініс" триллерінің маңызды түсірілім орны болды, бұл фильмді режиссер Майкл Д. Д'Андреа түсірген. Бұрынғы науқас Люси Винердің мекеменің тарихы мен мұрасы туралы деректі фильмі "Kings Park: Американдық психиатриялық мекемеден оқиғалар" 2013 жылы DVD және кинотеатрларда көрсетілді.