Кіріспе
Психиатриялық ауруханалар, сондай-ақ психикалық денсаулық сақтау ауруханалары немесе мінез-құлық денсаулық ауруханалары деп те аталатын ауруханалар немесе бөлімшелер, шизофрения, екіполярлы бұзылу, тамақтану бұзылыстары, диссоциативтік жекелік бұзылу, ауыр депрессиялық бұзылу және басқа да ауыр психикалық ауруларды емдеуге маманданған. Психиатриялық ауруханалардың мөлшері мен деңгейі әртүрлі. Кейбір психиатриялық ауруханалар тек аз тәуекелді пациенттерге қысқа мерзімді немесе стационарсыз ем беруге мамандануы мүмкін. Басқалары пациенттің психикалық бұзылуына байланысты тұрақты көмек, емдеу немесе арнайы және қадағаланатын ортаға мұқтаж пациенттерді уақытша немесе тұрақты түрде қабылдауға маманданған. Пациенттер көбінесе өз еркімен емделуге келіседі, бірақ психиатрлар өздеріне немесе басқаларға қауіп төндіретін деп санайтын пациенттер міндетті емдеуге және қамауға алынуы мүмкін. Психиатриялық ауруханалар, егер аурухана ішінде орналасқан болса, кейде психиатриялық палаталар/бөлімшелер, психологиялық бөлімдер немесе бөлімшелер деп аталады. Қазіргі заманғы психиатриялық ауруханалар ескі психиатриялық емдеу орындарынан пайда болып, оларды алмастырды. Ерте заманғы психиатриялық емдеу орындарындағы тұтқындарға қатысты қарым-қатынас кейде қатыгездікпен жүргізіліп, оларды ұстап тұруға және бақылауға бағытталған. Реформалардың бірнеше толқындары мен тиімді, дәлелге негізделген емдеулердің енгізілуімен қазіргі заманғы психиатриялық ауруханалардың көпшілігі емдеуге баса назар аударады, әдетте психиатриялық дәрілер мен психотерапияның үйлесімін қамтиды, бұл пациенттерге сыртқы ортада өмір сүруге көмектеседі. Көптеген елдер пациенттерді физикалық шектеуге тыйым салған, соның ішінде психиатриялық пациенттерді бірнеше күн немесе тіпті айлар бойы төсекке байлауды қамтиды, бірақ бұл тәжірибе Үндістанда, Жапонияда және басқа да елдерде әлі де кейде қолданылады.
today's psychiatric hospitals
Psychiatric hospitals, also known as mental health hospitals, or behavioral health hospitals are hospitals or wards specializing in the treatment of severe mental disorders, including schizophrenia, bipolar disorder, eating disorders, dissociative identity disorder, major depressive disorder, and others. Psychiatric hospitals vary widely in their size and grading. Some psychiatric hospitals may specialize only in short term or outpatient therapy for low risk patients. Others specialize in the temporary or permanent confinement of patients who need routine assistance, treatment, or a specialized and controlled environment due to a patient's psychiatric disorder. Patients often choose voluntary commitment, but those who psychiatrists believe pose significant danger to themselves or others may be subject to involuntary commitment and involuntary treatment. Psychiatric hospitals are sometimes referred to as psychiatric wards/units, psych, wards, or units when they are located in a hospital. Modern psychiatric hospitals evolved from and eventually replaced the older lunatic asylum. The treatment of inmates in early lunatic asylums was sometimes brutal and focused on containment and restraint. With successive waves of reform, and the introduction of effective evidence based treatments, most modern psychiatric hospitals emphasize treatment, usually including a combination of psychiatric medications and psychotherapy, that assist patients in functioning in the outside world. Many countries have prohibited the use of physical restraints on patients, which includes tying psychiatric patients to their beds for days or even months at a time, though this practice still is periodically employed in India, Japan, and other countries.
Тарих
Қазіргі заманғы психиатриялық ауруханалар ескі психиатриялық емдеу орындарынан пайда болып, ақырында оларды алмастырды. Олардың дамуы ұйымдасқан институционалдық психиатрияның қалыптасуына әкелді. Таяу Шығыста тоғызыншы ғасырдың басында бимаристан деп аталатын ауруханалар салынды; алғашқысы Бағдадта Харун әл-Рашид басшылығымен салынған. Алғашқы психиатриялық ауруханалар психиатриялық аурулармен ауыратын науқастарға ғана арналмаған, көбінесе мания немесе басқа да психологиялық қиындықтарды бастан өткерген науқастарға арналған палаталарды қамтыды. Отбасы мүшесіне күтім көрсетуден бас тартуға қарсы мәдени табулардың салдарынан, психикалық ауруы бар науқастар бимаристанға тек қана зорлық-зомбылық, емделмейтін созылмалы сырқат немесе басқа да ауыр жағдайларда ғана тапсырылатын. Психологиялық палаталар көбінесе пациенттердің агрессиясына байланысты темір торлармен жабылған. Батыс Еуропада алғашқы психиатриялық аурухана құру идеясы Испания арқылы келді. Мерседериялық орденнің мүшесі Хуан Гилаберто Жофре ислам елдеріне жиі саяхаттап, ақыл-есінен айырылғандарды ұстайтын бірнеше мекемелерді бақылады. Ол "дәрігерлерге емдеуді қажет ететін науқастарға" арналған мекеме құруды ұсынды, бұл сол кездегі заманға сай болатын жаңалық еді. Оның негізі 1409 жылы Валенсиядан шыққан бірнеше бай адамдардың қаржылық көмегі арқасында салынды. Ол сол кезде әлемде психикалық ауруларды емдеуге арналған алғашқы мекеме деп есептелді. Кейін Франциядағы Бисетр ауруханасындағы Филипп Пинель мен Англиядағы Йорк ретритіндегі Уильям Туке сияқты дәрігерлер психикалық ауруды құрбанның жазылуына көмектесетін мейірімділікпен емдеуді қажет ететін бұзылу ретінде қарастыруды жақтады. Батыс әлемінде есуыздық мәселесін шешу үшін институционализацияның пайда болуы XIX ғасырдың туындысы болды. Ұлыбританияда алғашқы қоғамдық психиатриялық ауруханалар ашылды; 1808 жылғы округтік ауруханалар туралы заң судьяларға көптеген "кедей және ақыл-есінен айырылғандарды" орналастыру үшін әр округте қаржыландырылатын ауруханалар салуға рұқсат берді. Бірінші болып 9 округ өтініш берді, алғашқы қоғамдық аурухана 1812 жылы Ноттингемширде ашылды. 1828 жылы жаңа тағайындалған Ақыл-естілік комиссарлары жеке ауруханаларға лицензия беру және бақылау жасау құқығына ие болды. 1845 жылғы Ақыл-естілік туралы заң әр округте ауруханалар салуды міндетті етті, Ішкі істер министрінің атынан жүйелі тексерулер жүргізілді және ауруханалардың жазбаша ережелері мен тұрғын дәрігері болуын талап етті. XIX ғасырдың басында Англиядағы әртүрлі мекемелерде бірнеше мың адам орналасқан, бірақ 1900 жылға қарай бұл көрсеткіш шамамен 100 000-ға жетті. Бұл өсім психиатрия деп аталған, бұрынғысы инопланетизм медициналық мамандық ретінде дамуымен бірге жүрді. Алғашқы психиатриялық ауруханалардағы тұтқындарға қатысты қарым-қатынас кейде өте қатыгездікпен жүргізіліп, оларды ұстап қалу мен шектеуге бағытталған. 1961 жылы социолог Эрвинг Гоффман "тоталды институт" теориясын және "қорғаушы" мен "тұтқын" екі тараптан да болжамды және тұрақты мінез-құлықты сақтау үшін жасалатын күш-жігерді сипаттады, сондай-ақ мұндай институттардың көптеген ерекшеліктері екі топтың да өздерінің функцияларын және әлеуметтік рөлін білуін қамтамасыз етудің рәсімдік қызметіне қызмет ететінін, яғни оларды "институционализациялау" мақсатында екенін айтты. Ауруханалар деинституционализацияның дамуындағы маңызды мәтін болды. Реформалардың кезекті толқындары мен тиімді, дәлелге негізделген емдеу әдістерінің енгізілуімен қазіргі заманғы психиатриялық ауруханалар бірінші кезекте емдеуге баса назар аударады; сонымен қатар, пациенттерге психиатриялық дәрілер мен психотерапияның үйлесімін қолдану арқылы сыртқы әлемде өз өмірін бақылауға көмектесуге тырысады. Бұл емдеулер міндетті болуы мүмкін. Міндетті емдеу психиатриялық ауруларды азат ету қозғалысы күмән келтіретін көптеген психиатриялық тәжірибелердің бірі болып табылады.
Түрлері
Қазіргі заманғы психиатриялық ауруханалардың бірнеше түрі бар, бірақ олардың бәрінде әртүрлі деңгейдегі психикалық аурулары бар адамдарға көмек көрсетіледі. Ұлыбританияда жедел жағдайда қабылдау және орта мерзімді күтім көбінесе жедел емдеу бөлімшелерінде ұсынылады. Психиатриялық ауруханалардағы немесе психиатриялық бөлімшелердегі балалар мен жастарға арналған палаталар психикалық аурулары бар балалар мен жасөспірімдерге бөлінеді. Ұзақ мерзімді күтім көрсететін мекемелердің мақсаты – емдеу мен оңалтуды қысқа мерзім ішінде (екі немесе үш жыл) жүзеге асыру. Психикалық аурулармен күресушілерге арналған тағы бір мекеме – қоғамдық негіздегі жартылай үй.
Дағдарысты тұрақтандыру
Дағдарыстық тұрақтандыру бөлімшелері (CSU) – тұрғын үй қызметтерінде қауіпсіз түрде қамтамасыз етуге болмайтын дағдарыстағы адамдарға арналған, минималды төсек-орындармен жабдықталған шағын мекемелер.
Ашық бірліктер
Ашық психиатриялық бөлімшелер дағдарыстық тұрақтандыру бөлімшелерінен кем қауіпсіз. Олар жедел суицидтік ойлармен күресіп жатқан адамдарға қолданылмайды; керісінше, мұндай бөлімшелерде пациенттердің емделу барысында өмірін мүмкіндігінше қалыпқа келтіруге баса назар беріледі, оларды жазылып шығуға дейін емдеу жалғастырылады. Дегенмен, пациенттерге өз бөлмелерінде дәрі-дәрмектерін сақтауға рұқсат берілмейді, себебі импульстік доза асыра алу қаупі бар. Кейбір ашық бөлімшелер физикалық жағынан құлыпталмаған болса, ал басқалары пациенттердің жағдайына байланысты кіреберістер мен шығу жолдарын құлыптап отырады.
Орта мерзімді
Психиатриялық аурухананың тағы бір түрі – орта мерзімдік стационар, онда емдеу бірнеше аптаға созылады. Психиатриялық мақсатта қолданылатын көптеген дәрілердің әсер етуіне бірнеше апта уақыт керек, сондықтан мұндай ауруханалардың басты міндеті – емнің тиімділігін анықтау үшін емнің алғашқы апталарында науқасты қадағалау болып табылады.
Жасөспірімдер бөлімдері
Жасөспірімдер бөлімдері – психиатриялық ауруханалардың немесе психиатриялық стационарлардың психикалық аурулары бар балаларға бөлінген бөлімдері. Дегенмен, есірткіге тәуелділік, өзін-өзі қиындату, тамақтану тәртібінің бұзылуы, қынжылу, депрессия сияқты жағдайлармен айналысатын, жасөспірімдерді емдеуге маманданған бірнеше мекемелер бар.
Ұзақ мерзімді күтім мекемелері
Ұлыбританияда ұзақ мерзімді күтім орталықтары қазір кішкентай, қауіпсіз бөлімшелермен алмастырылуда, олардың кейбіреулері ауруханалардың ішінде орналасқан. Мұндай бөлімшелердің қасиеттері көбінесе заманауи ғимараттар, жаңа технологиялық қауіпсіздік және емдеу курсы жағдайды тұрақтандырғаннан кейін қоғамға қайта бейімделуге көмектесетін жергілікті орналасқандықтары болып табылады. Мысалы, Батыс Лондондағы Сент-Бернард ауруханасындағы Үш көпір бөлімшесі және Стаффордширдегі Джон Манро ауруханасын атауға болады. Бұл бөлімшелердің мақсаты – емдеу және оңалту арқылы науқастың қысқа мерзімде, әдетте екі-үш жыл ішінде қоғамға оралуына жағдай жасау. Дегенмен, барлық науқастардың емделуі осы талапқа сай келмейді, сондықтан ірі ауруханалар бұл функцияны сақтап қалады. Бұл ауруханалар депрессия, екіұштылық, тамақтану тәртібінің бұзылуы және басқа да психикалық аурулардың бақылаусыз симптомдарын басынан өткеріп жатқан науқастарға тұрақтандыру және оңалту көмегін көрсетеді.
Орташа үйлер
Психикалық ауруларға шалдыққандарға арналған мекемелердің бір түрі – қоғамдық деңгейдегі жартылай үйлер. Бұл мекемелер психикалық аурулары бар науқастарға ұзақ мерзімге көмектесіп, тұруға жағдай жасайды және көбінесе өздігінен қамтамасыз етуге көшуде қолдау көрсетеді. Көптеген психиатрлар мұндай мекемелерді психикалық денсаулық сақтау жүйесінің ең маңызды бөлігі деп санайды, алайда кейбір аймақтарда жеткілікті қаржыландыру қарастырылмаған.
Саяси тұтқындалу
Кейбір елдерде психиатриялық емхана саяси тұтқындарды жазалау түрінде қамауға алу үшін қолданылуы мүмкін. Соның бір көрнекті тарихи мысалы – Кеңес Одағы мен Қытайдағы жазалау психиатриясының қолданылуы. Бұрынғы Кеңес Одағы мен Қытай сияқты, Беларусь та қазіргі заманда саяси қарсыластары мен билікке сын айтушыларға қатысты жазалау психиатриясын қолданды.
Қауіпсіз бірліктер
Ұлыбританияда қылмыстық соттар немесе Ішкі істер министрі Психикалық денсаулық туралы заңның әртүрлі тармақтарына сәйкес қылмыскерлерді психиатриялық ауруханаға қамауға бұйыра алады, бірақ "қылмыстық ақылсыз" термині енді заң жүзінде де, медициналық тұрғыдан да мойындалмайды. Осы мақсатта Ұлыбританияның барлық аймақтарында қауіпсіз психиатриялық бөлімшелер бар; сонымен қатар, жоғары деңгейдегі қауіпсіздікпен емдеуді ұсынатын бірнеше мамандандырылған ауруханалар да бар. Бұл мекемелер үш негізгі санатқа бөлінеді: жоғары, орташа және төмен қауіпсіздік. "Ең жоғары қауіпсіздік" деген тіркес бұқаралық ақпарат құралдарында жиі қолданылса да, мұндай классификация жоқ. "Жергілікті қауіпсіздік" – төмен қауіпсіздік бөлімшелері үшін жиі қолданылатын бұрыс атау, себебі науқастарды жазалау алдында психиатриялық сараптамадан өту үшін жергілікті қылмыстық соттар осы бөлімшелерге қамауға алуы мүмкін. Ұлттық денсаулық сақтау қызметі басқаратын бұл мекемелер психиатриялық сараптама жасаумен қатар, емдеу және қауіпсіз аурухана ортасында тұру жағдайларын да қамтамасыз етеді, бұл науқастардың қашуына кедерес келтіреді. Осылайша, науқастардың өздеріне немесе басқаларға зиян келтіру қаупі айтарлықтай төмендейді. Дублинде Орталық психиатриялық аурухана осыған ұқсас функцияны атқарады.
Қоғамдық аурухананы пайдалану
АҚШ-тағы қоғамдық ауруханалар психикалық денсаулық проблемалары бар пациенттерді үнемі шығарып жібереді, олар әдетте амбулаторлық ем мен терапияға жіберіледі. Алайда, 2003-2011 жылдар аралығындағы қоғамдық ауруханалардан шығарылған пациенттер туралы мәліметтерді зерттеу балалар мен ересектер арасында психиатриялық ауруханаға жатқызудың артқанын көрсетті. Басқа аурухана қызметтерін пайдаланумен салыстырғанда, балалардың психикалық денсаулық бойынша шығарылу көрсеткіші ең төмен болды, ал 64 жасқа дейінгі ересектер арасында ауруханаға жатқызу ең жылдам өсті. Кейбір бөлімдер үш негізгі аурухана бөліміне қосымша, терапиялық жағынан күшейтілген ем беру мақсатында ашылды. Ұлыбританияда Эшворт ауруханасы (Мерсисайд), Бродмур ауруханасы (Кроуторн), Рэмптон қауіпсіз ауруханасы (Ретфорд) және Карстерс қаласындағы мемлекеттік аурухана (Шотландия) сияқты жоғары қауіпсіздік ауруханалары бар. Солтүстік Ирландияда, Мэн аралында және Канал аралдарында орташа және төмен қауіпсіздік бөлімшелері бар, бірақ 1983 жылғы Психикалық денсаулық заңының «Аумақтан тыс (Аралдан тыс) бағыттар» ережесіне сәйкес ем алуға құқығы бар пациенттер үшін Ұлыбритания материгіндегі жоғары қауіпсіздік бөлімшелері пайдаланылады. Үш түрлі бөлімнің ішінде орташа қауіпсіздік нысандары Ұлыбританияда ең көп таралған. 2009 жылғы мәліметтер бойынша Англияда 27 әйелдерге арналған бөлімше болды. Ирландиялық бөлімшелерге Портлейз, Кастельреа және Корк түрмелері кіреді.
Сын
Венгриялық психиатр Томас Сзас психиатриялық ауруханалардың басқа ауруханалардан өзгешелігі – түрмеге ұқсас екенін, ал психиатрлардың адамдарды (емдеуге немесе міндетті түрде жатқызуға) мәжбүрлеуі – оларды дәрігерлер емес, судьялар мен түрме күзетшілері ретінде қызмет ететінін айтады. Тарихшы Мишель Фуко «Ақыл мен өркениет» еңбегінде психиатриялық ауруханалар жүйесін пайдалану мен оның теріс жақтарын жан-жақты сынағандығымен белгілі. Ол Туке мен Пинельдің бейімдемесі буржуазиялық отбасыдағы баланың жағдайын символдық түрде бейнелейтінін айтты. Бұл буржуазиялық қоғамның ірі құрылымдары мен құндылықтарын көрсететін шағын модель болды: Отбасы–Балалар (әкелік билік), Қате–Жаза (жедел әділет), Ақылсыздық–Тәртіпсіздік (әлеуметтік және моральдық тәртіп). Эрвинг Гоффман психиатриялық ауруханалар мен осы сияқты мекемелерге, адамның өмірін толығымен басып алып, шектейтін «жалпы мекеме» терминін енгізді. Гоффман психиатриялық ауруханаларды концлагерьдер, түрмелер, әскери ұйымдар, жетімдер үйлері және монастырлармен бір санатқа қойды. «Жалпы мекемелер» кітабында Гоффман институционализация процесінің адамдарды «жарқын емес, зиянсыз және көзге түспейтін» жақсы пациент рөліне қалай бейімдейтінін сипаттайды; бұл өз кезегінде ауыр психикалық аурулардағы созылмалылық туралы түсініктерді күшейтеді. 1973 жылғы Розенхан тәжірибесі сау пациенттерді психикалық аурудан зардап шегетін пациенттерден ажыратудың қиындығын көрсетті. Италиядағы психиатриялық реформаны бастап, жоспарлаған жетекші психиатр Франко Басалья психиатриялық аурухананы қанаушылық, жабық және жалпы мекеме ретінде анықтады, онда түрме тәрізді жазалау ережелері қолданылады, оның мазмұнын біртіндеп жою мақсатында. Пациенттер, дәрігерлер және медбикелердің барлығы бірдей институционализация процесіне ұшырайды. Американдық психиатр Лорен Мошер психиатриялық мекеменің өзі «жалпы мекеме» өнерінде шеберлік сабақтарын бергенін байқады: белгілеу, қажетсіз тәуелділік, әлсіздікті күшейту және сақтау, қорлау рәсімі, авторитаризм және пациенттерге қарағанда мекеменің қажеттіліктерінің басымдығы, оларға көмек көрсету үшін бар еді. 1960 жылдары күшейген психиатрияға қарсы қозғалыс психиатриялық ауруханалардың көптеген тәжірибелеріне, жағдайларына немесе өмірге қатыстылығына қарсы болды; олардың қатаң жағдайларына байланысты. Психиатриялық тұтынушылар/қалғандар қозғалысы көбінесе психиатриялық ауруханалардағы жағдайларға немесе олардың қолданылуына, ерікті немесе міндетті түрде қарсылық білдірді немесе науқан жүргізді. Психикалық ауруларды азат ету қозғалысы міндетті емдеуге қатысты қарсы тұрады, бірақ егер екі тарап та кез келген уақытта келісімді қайтаруға құқылы болса, олардың келісіміне қатысты психиатриялық емге қарсы емес.
Жасырын журналистика
Розенханның 1973 жылғы академиялық зерттеуімен және басқа да ұқсас тәжірибелермен қатар, бірнеше журналистер жасырын журналистика жүргізу үшін ауруханаларға өз еркімен түсті. Олардың қатарында: 1872 жылы Блумингдейл психиатриялық ауруханасына барған Джулиус Чемберс, нәтижесінде 1876 жылы «Ақылсыз әлем және оның халқы» кітабы жарық көрді. Нелли Блай 1887 жылы психиатриялық мекемеге өздігінен жатты, соның нәтижесінде «Ақылсыз үйдегі он күн» атты еңбегі жазылды. 1935 жылы Франк Смит Канкаки ауруханасына түсті, бұл Чикаго Daily Times газетінде «Ақылдан тайған үйдегі жеті күн» деген мақалалар сериясына әкелді. Майкл Мок 1961 жылы Нью-Йоркте осыған ұқсас зерттеу жүргізіп, Ласкер сыйлығын жеңіп алды. Фрэнк Сазерленд психиатрдан ауру белгілерін дәл сомдау үшін кеңес алып, 1973 жылдың соңынан 1974 жылдың басына дейін 31 күн ауруханада өткізді, нәтижесінде Nashville Tennessean газетінде бірнеше мақала жарияланды. Бетти Уэллс 1974 жылы зерттеу жүргізіп, Wichita Eagle газеті үшін «Қараңғылыққа саяхат» атты мақалалар сериясын жазды.
Julius Chambers, who visited Bloomingdale Insane Asylum in 1872, leading to the 1876 book A Mad World and Its People. Nellie Bly, who admitted herself to a mental institution in 1887, leading to the work Ten Days in a Mad House. Frank Smith in 1935 admitted himself into a Kankakee hospital, leading to the articles "Seven days in the Madhouse" in the Chicago Daily Times. Michael Mok, who investigated similarly in New York 1961, winning the Lasker prize. Frank Sutherland, who received coaching from a psychiatrist in order to accurately feign symptoms, and spent 31 days in late 1973 to early 1974, leading to a series of articles in the Nashville Tennessean. Betty Wells, who investigated in 1974, with the articles titled "A Trip into Darkness" for the Wichita Eagle.