Кіріспе

Канадалық саясаткер және мектеп

Джон Уолтер Грант МакЭван (12 тамыз 1902 – 15 маусым 2000) – канадалық фермер, Саскачеван университетінің профессоры, Манитоба университетінің ауыл шаруашылығы факультетінің деканы, Калгари қаласының 28-ші мэрі, сондай-ақ заң шығарушы жиналыстың депутаты (МЛА) және Канаданың Альберта провинциясының тоғызыншы вице-губернаторы болған. Эдмонтон қаласындағы МакЭван университеті, Калгари университетіндегі МакЭван студенттік орталығы, Калгаридегі МакЭван Глен және Эдмонтондағы МакЭван ауданы оның құрметіне аталған.

Тамырлар

МакЭуэннің ата-бабалары Шотландияның таулы аймағынан шыққан. Джордж МакЭуэн (Грант МакЭуэн 1920 жылдары есімін "МакЭуэн" деп, "а" әрпін қосып өзгертті), оның әкесінің әкесі, Шотландияның Стирлинг қаласынан Онтарионың Гюльф қаласына ферма құру үшін келді және тағы бір шотландтық, Энни Коуэнге үйленді. Олардың Александр МакЭуэн есімді ұлы болды. Александр үйден кеткен соң Манитобаның Брэндон қаласына өз фермасын ашуға барып, Берта Грантпен (оның көршісі Джеймс Гранттың қарындасы) танысып, жақын арада үйленді. Берта мен Александр МакЭуэннің ата-анасы болды. Берта шын ниетпен пресвитериан дінін ұстанды. Осы күшті шотландтық, пресвитериандық және егіншілікпен байланысты мұра МакЭуэннің өміріне зор әсер етті.

Ерте өмір (19021921)

МакЭван Манитоба штатының Брэндон қаласында дүниеге келді және он үш жасқа дейін сонда тұрды. Әкесінің өрт сөндіру құралдарын сату бизнесінде туындаған мәселелерге байланысты, отбасы фермерлікпен айналысу үшін Саскачеван штатының Мельфорт қаласына көшіп кетті. Бала кезінде МакЭван кәсіпкерлік қабілетін танытып, түрлі іске кірісіп, әсіресе мал шаруалығымен айналысты. Оның алғашқы үлкен инвестицияларының көп бөлігі сиырларға жұмсалды, оларды көрмелерге қатыстыру үшін немесе бұзау мен сүт өндіру үшін алды. Сонымен қатар, ол газет таратып, көкөніс және басқа да түрлі тауарларды сатты. Он екі жасында ол азық-түлік дүкенінде жұмыс істеуге кірісті. Ол мектепке барып, көбінесе отбасының шаруашылығына көмектесті.

Студент жылдары (1921-1928)

1921 жылы он тоғыз жасында МакЭван Онтарионың Гюльф қаласына Онтарио ауыл шаруашылығы колледжіне (кейіннен Торонто университетінің ауыл шаруашылығы колледжінің бөлімшесі) оқуға барыпты. Мельфортке қайтып келгенге дейін ол ОАК-да бес жыл оқыды. МакЭван әдетте сыныптағы үздік студенттердің қатарында болған. Ол колледжде тұрып, футбол және баскетбол командалары сияқты кампустағы көптеген шараларға қатысқан. Бірінші екі жылында ол ауыл шаруашылығы саласындағы негізгі білімді аяқтады. Содан кейін ол толық диплом алу үшін тағы үш жыл оқуға мүмкіндік алды. Оқып жүрген кезінде оның ағасы Джордж жұлын қабынуынан ауырған және 1924 жылдың 27 наурызында қайтыс болды. Бұл оқиға МакЭван мен оның ата-анасына ауыр соққы болды. Оның отбасы тығыз байланыста болған, ал Джордж ата-анасымен өте жақын болған. 1926 жылдың 28 мамырында МакЭван 33 студентпен бірге ОАК-ті BSc дәрежесімен бітірді. Диплом алғаннан кейін ол үйіне оралды. 1927 жылы оны Айова штатының ауыл шаруашылығы колледжіне, қазіргі Айова штаты университетіне оқуға шақырды. Ол тағы да бір жылдық бағдарламаны аяқтау үшін үйден кетіпті. 1928 жылы ол университеттен MSc дәрежесін алды.

Академиялық жылдары (19281951)

МакЭван 1928-1946 жылдары Саскачеван университетінде алдымен профессор, содан кейін мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болды. Ол осы жерде ауыл шаруашылығы саласында қалыптасты. Ол көптеген шаруашылық және мал шаруашылығы техникалары туралы зерттеулер жүргізіп, қолжазбаларын жариялады. Осы кезеңде МакЭван университеттен Саскачеванның көптеген шаруашылықтарына барып, дәріс оқыды, мал бағалады және ет кесу сабақтарын берді. 1932 жылы МакЭван ірі қара малмен бірге Ұлыбританияға сапар шекті, Британ аралдарындағы мал шаруашылығы тәжірибесін зерттеді. Ол Шотландияға барып, күнделігінде: «Осындай бірегей елде әлемдегі ең жақсы жылқылар, ең жақсы ірі қара мал және ең жақсы адамдар өндірілгеніне таңғаларлық емес» деп жазды (Форан, Макс деректемесін қараңыз). Ол сондай-ақ Уэльс, Англия және Джерсиге сапар жасады. Ол Канадаға Хадсон шығанағы арқылы солтүстікке, Исландия мен Гренландия жағалауымен, содан кейін Хадсон шығанағына кіріп, Манитоба штатындағы Черчилль портына жетті. Черчилльдегі жаңа портта кедендік рәсімдерден өткен алғашқы адам ол болды. 1935 жылы МакЭван Саскачеваннан шыққан мектеп мұғалімі Филис Клайнға үйленді. Оның үйлену тойынан екі оқиға МакЭванның қандай адам болғанын көрсетеді. Біріншіден, дәстүр бойынша, күйеу жігіт пен күйеу келін тойға шақырылғанша көзге көрінбеуі керек еді, бірақ Грант кіреберісте тұрып, келген қонақтарды қарсы алды. Екіншіден, жаңа отбасы кететін уақыт келгенде, МакЭванды таба алмады, біреу тұраққа қарағанда, оның дөңгелегі тесілген көлігін жөндеп жатқанын көрді. Грант пен Филис 1939 жылы Хизер МакЭван есімді қызды дүниеге әкелді. 1946 жылы МакЭван Манитоба университетіне ауыл шаруашылығы деканы болып тағайындалды. Ол 1951 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1948 жылы ол өзінің алғашқы тарихи кітабын – «Содбустерлер» атты еңбегін жариялады. Бұл оның жазған 37 тарихи құжатының біріншісі болды. Оның стилі қарапайым тілмен сипатталады, бұл оқырманға, әсіресе студенттерге ойды оңай жеткізуге мүмкіндік берді.

Саясаткер жылдары (19511965)

МакЭван өзінің бүкіл мансабын либералдармен байланысты өткізді. 1951 жылғы 25 маусымда ол Брэндон сайлау округінде Канаданың Төменгі палатасына өкілдікке үміткер ретінде алғашқы саяси қадамын жасады. Ол прогрессивті консерватор Уолтер Динсдейлден үлкен айырмамен жеңіліп, екі үміткердің арасында екінші орынға ие болды. Округ либералдардың бекінісі болғанына қарамастан, сайлаушылар Динсдейлге дауыс берді. МакЭван сол кезде Винипег (Манитоба) қаласында тұрып жатқанда бұл округке «парашютпен жіберілді». Ал Динсдейл Брэндонның жергілікті тұрғыны болды және округтың белгілі отбасынан шыққандықтан, сайлаушыларға МакЭваннан гөрі көбірек ұнады. Ол 1955 жылы Альберта провинциялық заң шығарушы жиналысына сайланды, ал 1958 жылдың қарашасынан бастап МакЭван Альберта либералдық партиясын провинциялық сайлау арқылы жетектеді. Оның партиясы 1959 жылғы сайлауда тек бір орын жеңіп алды, ал МакЭван жеке өкінішке орады. Ол Калгари Солтүстік сайлау округінде жеңіліске ұшырады, бұл жаңа, бір мандатты округ болды. Альберта 1955 жылғы сайлаудан кейін көп жеңімпазды бірден ауыстыратын дауыс беру жүйесінен бірге дауыс беру жүйесіне өтті, бұл жүйе Калгарида ұзақ жылдар бойы қолданылып келді. Жаңа жүйе бойынша әлеуметтік кредиттер үкіметі заң шығарушы жиналыстағы орындықтардың 90 пайыздан астамын иеленді, бұл олардың алған дауыс үлесінен әлдеқайда көп болды. Ол 1960 жылға дейін партияның басшысы қызметін атқарды. 1959 жылғы сайлау кезінде оның беделі әлеуметтік кредиттер партиясының қарсыласына қарсы күрестегі басты артықшылығы болды, бірақ жаңа округтегі либералдыққа қарсы күшті сезім оның қайта сайлануына кедергі келтірді. 1950 жылдары МакЭван жануарларға құрмет көрсету ниетімен вегетариандыққа көшті. МакЭван 1953 жылдан 1963 жылға дейін Калгари қалалық кеңесінің мүшесі, ал 1963 жылдан 1965 жылға дейін Калгари қаласының мэрі болып қызмет етті. Сол кезде Калгариде бір рет ауыстырылатын дауыс беру және тікелей дауыс беру жүйелері қолданылып жатты, және МакЭван провинциялық сайлауларда қолданылатын қарапайым көпшілік дауыс беру жүйесіне қарағанда осы жүйеде үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Альбертаның вице-губернаторы (1966-1974)

МакЭван 1966 жылдан 1974 жылға дейін Альбертаның вице-губернаторы болып қызмет етті. Осы кезеңде ол белсенді экологиялық қозғалыстың өкілі болды және көптеген жарияланымдарында, әсіресе 1966 жылғы «Менің қамқорлығыма сеніп тапсырылған» кітабында қоршаған орта туралы алаңдаушылығын білдірді. Дегенмен, МакЭван мұнай құмдарын дамытудың экологиялық зиянына емес, көбінесе жабайы табиғатты қорғауға басымдық берді. МакЭван үшін сол кездегі Альбертаның мұнай өнеркәсібіне қатысты басты мәселе – провинция үшін тұрақты емес кіріс көзі болуы және оның жойылу қаупі болды.

Кейінгі өмірі

МакЭван өзінің тарихи кітаптарының көбін «зейнетке» шыққаннан кейін жазды. Оның кітаптары, көбінесе өмірбаяндық, тарихқа негізделгенімен, көбінесе сілтемелер, библиография немесе тіпті тарихи оқиғалардың талдауы болмайтын. Бұл сыншыларды оның тарихқа қатысты кәсіби емес көзқарасын үнемі сынауға итермеледі. Ол 1984 жылы былай деп жауап берді: «Ғылымдағылар мұны қалай қабылдайтынын білмеймін, мен де алаңдамаймын. Мен олар үшін емес, канадалықтар үшін жазамын» (Ли Шедденнің сілтемесі). Ол сонымен қатар Калгари университеті мен Олдс колледжінде көптеген курстар оқыды. 1974 жылы Канада орденінің офицері атанды. МакЭван дене күшін сақтап, уақытын бекер өткізбеді. Ол оянған әркімнің бірдеңемен айналысуы керек деп сенді. 80 жасқа жеткенде де ол атпен жүріп, тауға шығып, серуендеді, таңғы жаттығуларда журналистерден озып кетіп, ағаш үй салып, балтамен ағаштар кесті. 1990 жылы оның әйелі қайтыс болды, содан кейін ол өте баяулап қалды, бірақ 90 жастағы басқа адамдармен салыстырғанда белсенді өмір салған. Ол лекция оқуын жалғастырды және 1990-шы жылдары тағы екі кітап шығарды. Оның қазасынан екі ай өткен соң тағы бір кітабы жарық көрді. 2000 жылдың 6 мамырында МакЭван Альберта жазушылар гильдиясының «Өмірлік жетістік» сыйлығын алды, бұл сыйлыққа дейін тек В.О. Митчелл ғана ие болған. Ол бір айдан кейін Калгариде 97 жасында дүние салды. Оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды, бұл 1963 жылдан бері Альбертадағы алғашқы рет (Питер Доусон үшін) Эдмонтон қаласындағы Робертсон Уэсли Біріккен шіркеуінде өтті.

Мұра

МакЭван Альбертаның танымал тарихи тұлғасы ретінде жиі қарастырылады, ал көптеген орындар, мекемелер мен ұйымдар оның құрметіне аталған.