Кіріспе

Американдық өнеркәсіпші және жылжымайтын мүлік иесі Гамильтон Дистон (1844 жылғы 23 тамыз – 1896 жылғы 30 сәуір) – 1881 жылы Флорида жерінің 4 миллион акр (16 000 км²) жерін сатып алған өнеркәсіпші және жылжымайтын мүлік иесі. Бұл жер Коннектикут штатынан үлкен және әлем тарихында бір адам сатып алған ең көп жер болып есептеледі. Дистон Пенсильваниядағы өнеркәсіпші Генри Дистонның ұлы болды, ол Disston & Sons Saw Works компаниясын құрды, кейіннен Гамильтон оны басқарды және ол әлемдегі ең ірі ара өндіріс компанияларының біріне айналды. Гамильтон Дистонның Флорида инфрақұрылымына салған инвестициясы штаттың өсуіне серпін берді. Оның Эверглейдсті кептіруге бағытталған күш-жігері штаттағы алғашқы жер бағамын тудырды, нәтижесінде аймақта көптеген қалалар мен елді мекендер құрылды. Дистонның жер сатып алуы мен инвестициялары Киссимми, Сент-Клауд, Галфпорт, Тарпон Спрингс қалаларын құруға немесе дамытуға тікелей ықпал етті, ал Флорида штатының Санкт-Петербург қаласының қарқынды өсуіне жанама түрде көмектесті. Сонымен қатар, ол Киссимми аймағында күріш пен қант құрабын сәтті өсіруді қадағалады. Дистонның салған арналары Флоридадағы су көлігі және бу кемелерінің қозғалысына көмектессе де, ол Киссимми өзенінің су тасқынынан құрғату немесе Окичоби көлі мен Эверглейдс маңындағы жер бетіндегі су деңгейін төмендетуде сәтсіз болды. Ол көптеген инвестицияларын бастапқы құнынан әлдеқайда арзанға сатуға мәжбүр болды. Дегенмен, оның жер сатып алуы Флорида экономикасын дамытып, теміржол магнаттары Генри Флаглер мен Генри Плантқа Флориданың шығыс жағалауында теміржол желілерін салуға, ал батыс жағалаумен байланыстыратын тағы бір желіні салуға мүмкіндік берді, бұл Флоридада туризм және цитрус өнеркәсібінің дамуына тікелей себеп болды. Дистонның тікелей әсері Филадельфия аймағында болды, онда ол республикалық саясатқа белсенді қатысып, қайырымдылықпен айналысты, бірақ оның есімі көбінесе Флориданы кептіру және дамытумен байланысты.

Ерте өмір және бизнес

Гамильтон Дисттон Филадельфияда дүниеге келді, Мэри Стилман мен Генри Дисттонның тоғыз баласының ең үлкені, ағылшын иммигранты және француз дворянының ұрпағы. Дистонның әкесі табысты өнеркәсіпші болды, ол Америка Құрама Штаттарына келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң жетім қалды, ал Гамильтон бала кезінде «Кейнстон ара қабылдау зауытын» басқарды. Генри Дисттон көптеген машина жасау және ара патенттеріне жауапты болды және Виктория дәуірінің патернализмі рухында Пенсильвания штатының Такони қаласындағы болат зауытының айналасында қоғамдастық құруды жоспарлады және іске асырды. Гамильтон мемлекеттік мектепте оқығаннан кейін 15 жасында оқуын тастап, сол кезде жылына 500 000 долларлық халықаралық кәсіпорын болған ара зауытында шәкірттікке түсті. Генридің қайтысынан бір ай өткен соң Гамильтон президент Рутерфорд Б. Хейске зауытты көрсетті, онда 42 минуттың ішінде пісірілмеген болаттан қолмен ара жасалды және сапар соңында президентке оның аты жазылған сыйлық ретінде табыс етілді. АҚШ Конгресі сулы жерлері бар штаттарға арналар мен бөгеттер салу арқылы су астындағы жерлерді меңгеру мақсатында көбінесе батпақты жерлерді берді. Флоридада теміржол инфрақұрылымын салу және батпақты жерлерді меңгеру мақсатындағы біріктірілген гранттар Флорида штатының Ішкі жақсарту қорына (IIF) сенімдік қор ретінде берілді. Қорды Флориданың губернаторы және төрт штат қызметкері басқарды. Қор теміржол компанияларына жерді кепіл ретінде берді және теміржол компаниялары шығарған облигацияларға кепілдік берді. Америка Азамат соғысы мен қайта құру кезеңімен байланысты жоғары шығындар теміржол компанияларының облигациялар бойынша төлемдерді орындамауына әкелді, нәтижесінде қор жауапкершілікке тартылып, тез қарызға батып, ақырында Федералды соттың басқаруына өтті. 1877 жылы губернатор Джордж Франклин Дрю қызметке келген кезде қортың қарызы 1 миллион долларға жуық болды. Штаттың конституциясы оны өтеу үшін облигациялар шығаруға тыйым салды; инвесторлар Флоридаға қызығушылық танытпады, теміржол желілері салынбады және штаттағы прогресс тоқтап қалды. 1877 жылы дипломат Генри Шелтон Санфорд Дистонды, спорттық балық аулауды ұнататын адамды, Флорида арқылы балық аулау сапарына шақырды. Сапар барысында Дистон Флоридадағы Окихоби көлін құрғату үшін арналарды пайдаланып, ауылшаруашылық үшін үлкен аумақтарды меңгеруге болатынын түсінді. Дистон және бес серіктесі 1881 жылдың қаңтар айында Ішкі жақсарту қорымен жерді меңгеру туралы келісімшартқа қол қойды. Келісімшартта Дистон мен оның серіктестеріне Атлантика және Мексика шығанағы каналы және Окихоби жер компаниясы Окихоби көлі, Киссими, Калусахатчи және Майами өзендері маңында меңгерген жерлердің жартысы берілетіні белгіленді. Конгрессмен және Дистон отбасының досы Уильям Д. «Шыныққан темір» Келли Дистонның алғашқы келісімшартын былай сипаттады: «Ол қанағаттанарлық есептер алған кең ауқымды алдын ала зерттеулер жүргізді; ол жобаланған жұмыстың барлық саласын зерттеп, Наполеондық сезіммен және көрегендікпен ұсыныста корольдік доменнен гөрі үлкен игіліктерді игеру арқылы өз елінің әл-ауқатын жақсарту мүмкіндігін көрді. Дистон су бұру келісімшарты арқылы пайда табуға мүмкіндік алды, бірақ бұл көптеген жерсіздерді ығыстыруға әкелді. Флориданың 1842 жылғы Қарулы оккупация заңы жергілікті Семинол үндістерін жерінен қуу үшін жерсіздерге жер берді, бірақ Дистонның келісімшарты Дистон су астында деп көрсеткен кез келген жерден жерсіздерді қууға мүмкіндік берді. Қарыз бойынша сот бұйрықтары келісімшартты бұзу қаупін тудырды, сондықтан губернатор Уильям Д. Блокшем Дистонға Филадельфияға барып, оны қарызды өтеуге көндіруге тырысты. Сапар барысында Дистон төрт миллион акр (16 000 км²) Ішкі жақсарту қорының жерін акрға 25 центтен сатып алуға алдын ала келісім берді, бұл келісім 1881 жылдың 1 маусымында ресми келісімшартқа айналды. Ол оны АҚШ-тағы ең ірі жер иесі етті.

Жарнама және саясат

Флоридадағылардың кейбіреуі жерді тым арзанға сатқаны үшін сатуға қарсы болғанмен, оның пайдалы әсерлері болды. Дистон сатып алғаннан кейінгі төрт жылда бұрынғы 20 жылмен салыстырғанда төрт есе көп теміржол желісі салынды. Сатылымнан кейін жер сату алты есеге артты, ал штаттың салық салынатын мүліктік құны екі есеге өсті. 1884 жылдың қысында Флоридаға шамамен 150 000 турист келді. Флоридаға адамдарды тарту үшін Дистон Америкада, сондай-ақ Англияда, Шотландияда, Германияда, Италияда, Швецияда және Данияда жылжымайтын мүлік кеңселерiн ашты. Ол өзін штаттың үштен екі бөлігіне ие деп жариялады. Бұл күш-жігерлер адамдарды Орландо аймағына тартты, ал Флоридадағы Сарасота және Неаполь қалалары Дистон сатқан жерлерде өркендеді. Ол және Филадельфиядағы тағы үш өнеркәсіпші – Джеймс МакМэнес, Уильям Лидс және Дэвид Лейн – «Үлкен Төрттік» деп аталды, олар 1890 жылға дейін, жаңа саяси көшбасшылар оларды алмастырғанға дейін, партиялық жүйе арқылы республикалық үміткерлерді және қалалық лауазымдарға тағайындауларды бақылады. Оның байлығы оған байлармен және саяси тұлғалармен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді, және ол саясаткерлерге кеңес беру үшін жиі шақырылатын, бірақ ол өзі сайлауға түсуден бас тартты. 1883 жылы ол өз партияласы, президент Честер А. Артурды қаланың үлкен жарнамалық кампаниясының бөлігі ретінде Киссиммиге балық аулауға шақырды. Дистон қант қызылшасы плантациясын құрды, одан Сент-Клауд қаласы пайда болды. Планетация үшін тазарту фабрикалары Киссиммиде және Окичоби көлінің жанында салынды. Дистонға Окичоби көлін Сент-Люсимен байланыстыратын үлкен канал салу ұсынылды, бірақ жоғары құн оны Киссимми өзенін түзеу және Окичоби көлін Калосахатчимен байланыстыру үшін кішігірім арна салу жұмыстарын бастауға мәжбүр етті. 1881–1882 жылдардың қысында Окичоби көлі маңында арна салу жұмыстары басталды. 1883 жылдың маусымында жасалған есепте Киссимми аңғары Дистон жоспарлағандай құрғап бара жатқаны айтылды, ал бір жылдан кейін жасалған тағы бір есепте Дистонға жатқызылған қалпына келтірілген жердің шамамен жартысы құрғап кеткені хабарланды.

Дистон қаласы

Дистонның жоспарларына суды қазудан басқа, Тампа шығанағы аймағында Тампадағы жаңа қаламен бәсекелесе алатын ірі қала құру да кірді. 1884 жылы ол өзінің басқарған төрт жер компаниясының бірі – Лейк Батлер Вилла компаниясын құрды. Ол әлі де Дистонды Киссимми аңғарының жоғарғы бөлігін кептірумен, ал Окичоби көлінің солтүстігіндегі аймақты құрғатумен байланыстырды. Алайда, Окичоби көлі – әдетте маусымдық түрде көтеріліп, төмендейтін және Флорида климатымен байланысты жиі су тасқыны мен құрғақшылыққа ұшырайтын – Дистонның арналарына қарамастан суға батып, Дистон аяқтаған көлден шығудың жалғыз каналы қоршаған аймақтың Калусахатчи өзені арқылы суға батуына әкелді. Сонымен қатар, Дистонның Окичоби көлінен шығысқа және оңтүстікке арналар салу жоспары іске аспады. 1887 жылғы комиссия Дистонға ол лайық болмаған қаражатты алғанын анықтады. Дистонның каналдардағы жетіспеушілігіне қарамастан, ол Ішкі жақсарту қорына төлеген ақша басқа өнеркәсіпшілерге Флориданың дамуына қызығушылық танытуға мүмкіндік берді. Флаглер мен Генри Брэдли Плант есімді тағы бір теміржол магнаты арасында достық бәсекелестік қалыптасты. Флаглер шығыс жағалаудағы теміржол желілері мен қонақ үйлердің құрылысын қадағалап отырғанда, Плант теміржолды Санфордтан Тампаға дейін кеңейтуге, штатты кесіп өтіп, жағалауларды байланыстыруға күш салды. Осы желінің соңында ол 1891 жылы ашылған әсем Тампа Бей қонақ үйін салды.