Католик шіркеуі мен еркін зиялылар қарым-қатынасының тарихы

Католик шіркеуінің масондық ұйымдарға қатысты тыйымдары, Рим Папаларының мәлімдемелері, және қазіргі уақыттағы ережелер туралы ақпарат.

10 мин оқу

100%

Дереккөз: Papal ban of Freemasonry — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Католик шіркеуі 1738 жылы католиктерге масондық және басқа да құпия қоғамдарға мүше болуға тыйым салды. Содан бері кем дегенде он бір папа католик діні мен масондық арасындағы үйлеспеушілік туралы мәлімдеме жасады. 1738 жылдан 1983 жылға дейін масондық ұйымдармен ашық байланыс жасаған немесе оларды қолдаған католиктер автоматты түрде шіркеуден шеттетілді. 1983 жылдан бастап мүшелікке тыйым салу өзгеше нысанда сақталды. 1962-1965 жылдардағы Екінші Ватикан кеңесінен (Ватикан II) кейін мүшелікке қатысты шатасулар болғанымен, шіркеу масондық принциптері мен рәсімдері католик дінімен келіспейтіндіктен масондыққа мүшелікке тыйым салады. Қазіргі заманғы норма, 1983 жылғы Иман туралы Конгрегацияның (CDF) масондық бірлестіктер туралы декларациясында, "масондық бірлестіктерге кіретін сенімділер ауыр күнәде және Киелі Тағлымға қатыса алмайды" делінген, сондай-ақ масондық бірлестіктерге мүшелікке тыйым салынған. "Масондықтың католик сенімімен үйлеспеушілігі" туралы соңғы ресми Ватикан құжаттары 1985 жылы және 2023 жылдың қарашасында Дін ілімі жөніндегі Дикастериясы тарапынан жарияланды.

Кейінгі папалардың мүшелікке тыйым салуын қайталау

In eminenti apostolatus-тағы тыйым Бенедикт XIV (1751), Пий VII (1821), Лео XII (1825), Пий VIII (1829), Григорий XVI (1832), Пий IX (1846, 1849, 1864, 1865, 1869, 1873) тарапынан қайта расталды және кеңейтілді.

" Praeclara gratulationis publicae " (Бақыттылық жарияланады)

Праэклара gratulationis publicae-де Лео XIII франкмасондық туралы былай деп мәлімдеді: «Бұл мәселеде бұрын да біз қатты айтқан болсақ та, Апостолдық сақшылығымыз бізді оны қайта-қайта ескертуге жетеледі және қайталап ескертеміз, мұндай зор қауіп-қатердің алдында, қаншалықты үлкен болса да, ешқандай сақтық шарасы жеткілікті деп есептелмейді. Құдай Өз мейірімімен олардың опасыз ниеттерін жоқ қылсын, бірақ барлық христиандар франкмасондықтың арсыз жегін біржола түсіріп тастау керектігін білсін және түсінсін, ал оны ең алдымен оның қысымынан ең көп зардап шеккендер – Италия мен Франция халқы түсірсін. Бұл қалай жасалуы керек және қандай қарумен жасалуы тиіс екенін Біз бұрыннан көрсетіп келдік: әйгілі сөздері әлі де күшінде тұрған, «Мен дүниені жеңдім» деген Құдайға сенгендердің жеңісіне күмән жоқ».

1917 жылғы Канондық құқық кодексі

1917 жылғы Канондық құқық кодексі (1917 CIC (1917 Code of Canon Law)), 1918 жылдың мамыр айынан 1983 жылдың қарашасына дейін күшімен болған, масондықпен байланысты католиктер: автоматты түрде, яғни latae sententia, айыпталып шіркеуден шығарылды (канон 2335), католик шіркеуінде некеге тұру құқығынан айырылды, католик бірлестіктерінен мүшеліктен алынды, католик жерлеу рәсімдерінен айырылды, жаңадан кірушілердің (новициат) қабылдауы жарамсыз деп есептелді, жеке басқару құқығын (jus patronatus) қабылдау жарамсыз деп есептелді, сондай-ақ дін қызметкерлеріне, діни ұйымдарға және зайырлы институттардың мүшелеріне қосымша жазалар салынды. 1917 жылғы CIC (Канондық құқық кодексі) бойынша, "масондық секталар" және осыған ұқсас топтардың "шіркеуге және азаматтық қоғамға пайдалы және зиянды емес" екенін дәлелдейтін кітаптарға тыйым салынды.

Екінші Ватикан кеңесінен кейінгі белгісіздік

Католик шіркеуі масондықты түсінуді бағалауды ІІ Ватикан кезінде (бірақ оның аясында емес) бастады. 1966 жылғы юбилейлік жыл бойы Рим папасы Павел VI әрбір мойындаушыға 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің 2335-ші каноны бойынша мойындау және жазалау құқығын берді, осы канон бойынша масондық қауымнан толыққандай бөлініп, олардың келтірген кез келген зиян мен жанжалды мүмкіндігінше қалпына келтіруге және болдырмауға уәде берген тәуіп етушілерге қатысты. Скандинавия епископтары конференциясының (СЭК) бес елінде төрт жылдық зерттеуден кейін, 1967 жылы СЭК «Епископтар міндеттері туралы» (De Episcoporum Muneribus) құжатындағы 1966 жылғы кеңестен кейінгі нормаларды қолдануға шешім қабылдады, бұл құжатта «арнайы жағдайларда Канондық құқықтың белгілі бір талаптарынан бас тартуға епископтарға құқық беріледі». СЭК өз құзырында католицизмге өткендерге шведтік обрядтағы мүшелігін сақтауға рұқсат берді, «бірақ тек осы адамның епискобының нақты рұқсатымен». 1968 жылдың басында The Tablet газеті Ватиканның дереккөздеріне сілтеме жасап, «Католиктер енді АҚШ-та, Ұлыбританияда және әлемнің көптеген елдерінде масондарға қосылуға ерікті» деп хабарлады. Бірақ Италия мен Францияда негізінен құрылған Еуропалық Ұлы Шығыс масондық ложасы әлі де католиктерге қарсы немесе кемінде атеистік деп саналады. Сондай-ақ, «Сенім ілімі жөніндегі Конгрегация (СИЖ) масондыққа қосылған католиктер енді автоматты түрде қауымнан шығарылмайтынын хабарлады. Шіркеудің жаңа ұстанымы бір жылдан астам уақыттан бері күшінде». 1918 жылы жасалған және жақын арада қайта қаралатын Шіркеудің Канондық құқық кодексі, католиктер «масондық сектаға немесе Шіркеуге және заңды билікке қарсы құпия қоғамдарға кірсе» автоматты түрде қауымнан шығаруға мүмкіндік берді. Ватиканның дереккөздері бұл формулировка жаңа Канондық құқық кодексі аяқталғаннан кейін Шіркеутің ұстанымын өзгерту үшін өзгертілетінін қосты. Бұл хабарламалар Ватиканды алаңдатқандай көрінді және олар тез арада түзетілді. Қасиетті Тақ 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің 2335-ші каноны күшін жойған жоқ екенін және католиктердің масондық топтарына қосылуына қатысты тарихи тыйымды «түбегейлі өзгертуді» жоспарламағанын мәлімдеді, бірақ құпия көздер «болашақтағы көзқарастың өзгеруі мүмкін» екенін айтты. ІІ Ватиканнан кейін Австрияда, Италияда және Германияда Католик шіркеуі мен масондық өкілдері арасында бейресми диалогтар өтті. Австрияда 1968 жылы Венада Австрияның Ұлы ложасының өкілі Карл Бареш дінсіздер жөніндегі хатшылықтың президенті кардинал Франц Кёнигпен бейресми кездесті. Кейіннен Католик шіркеуі мен масондық өкілдерінің комиссиясы диалог жүргізіп, 1970 жылы Лихтенау декларациясын жасады, бұл декларация Павел VI-ға, Сенім ілімі жөніндегі Конгрегация префекті кардинал Франхо Шеперге және басқа да католик билік органдарына бағытталған түсіндірмелік мәлімдеме болды. Профессор Збигнев Сучецкийдің айтуынша, декларацияда «философиялық, теологиялық және, ең бастысы, тарихи тұрғыдан алғанда, елеулі қателіктер» бар және Католик шіркеуі оны «ешқашан ресми түрде мойындаған емес». 1971 жылы Париждің көмекші епискобы епископ Даниэль Пезерил Францияның Ұлы ложасынан лекция оқуға шақыру алды. Бұл 1738 жылдан бері католик епискобының алғашқы ресми қабылдауы болды. Кейбіреулер собордан кейінгі канондық заңды қайта қарау және нормалардың қалай заңдастырылатыны және орындалатыны туралы болжамдар жасағанмен, католиктердің масондық топтарына қосылуына канондық тыйым салу 1974 жылы күшінде қалды. Англия мен Уэльстің католик епископтар конференциясы (АУКЭК) 1974 жылы әлемдік епископтармен консультациялар Католик шіркеуінің масондықпен қарым-қатынасы туралы консенсусқа келуге мүмкіндік бермегенін мәлімдеді. АУКЭК 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің 2335-ші канонына қатысты көптеген епископтардың салмақ беру және түсіндіру жолдары туралы сұрағанын жазды. Бұл сұрақтарға берілген жауаптар әртүрлі елдердегі әртүрлі жағдайды көрсетті. Сенім ілімі жөніндегі Конгрегация (СИЖ) 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің жаза белгілейтін канондары қатаң түсіндіруге жататынын, сондықтан 2335-ші канон тек Шіркеуге қарсы әрекет ететін масондық қауымдастықтардың мүшелері болған католиктерге ғана қатысты екенін қайталады. АУКЭК 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің 2335-ші каноны «католиктің масондық топтарға мүшелігін автоматты түрде бұғаттамайды» деп түсіндірді, өйткені ол қатаң түсіндіруге жатады және «масондыққа қосылған католик тек осы аймақтағы масондықтардың саясаты мен әрекеттері Шіркеуге қарсы болған жағдайда ғана қауымнан шығарылады». Сондықтан АУКЭК өз құзырындағы нормаларды белгіледі, яғни масондық қауымдастықтарға мүшелік «олардың Католик шіркеуіне кіріп, оған адал болуына» қайшы келмейтініне сенетін католиктер «мұндай мүшеліктің салдары туралы» әртүрлі пасторлармен талқылауы керек. Сондай-ақ, масондық қауымдастықтардағы католиктер «қайта оралуға» шақырылды.

The Catholic Church began an evaluation of its understanding of Masonry during (but not at) Vatican II. Throughout the jubilee of 1966, Pope Paul VI granted every confessor the faculty to absolve censures and penalties of 1917 Code of Canon Law's canon 2335 incurred by penitents who completely separated themselves from Masonic association and promised to repair and prevent, as far as possible, any scandal and damage they caused. After a four year investigation in five Scandinavian Bishops' Conference (CES) countries, the CES (Scandinavian Bishops Conference) decided in 1967 to apply the 1966 post conciliar norms in De Episcoporum Muneribus, "which empowers bishops in special cases to dispense from certain injunctions of Canon Law." The CES (Scandinavian Bishops Conference) permitted, within its jurisdiction, converts to Catholicism to retain their Swedish Rite membership, "but only with the specific permission of that person's bishop." In early 1968, The Tablet reported that Vatican sources had "been quoted as saying that Catholics are now free to join the Masons in the United States, Britain and most other countries of the world. However, the European Grand Orient Lodge of Masons, established primarily in Italy and France, is still considered anti Catholic or, at least, atheistic," and that "the CDF (Congregation for the Doctrine of the Faith) 'let it be known that Catholics joining the Freemasons are no longer automatically excommunicated. The Church's new attitude has been in effect for more than a year.' The Church's Code of Canon Law drawn up in 1918 and shortly to be reformed, provided for automatic excommunication of Catholics 'who enroll in the Masonic sect or in secret societies conspiring against the Church or the legitimate authorities.' Vatican sources added that this wording would be changed to modify the Church's position when the new Code of Canon Law was completed." These reports apparently caused consternation in the Vatican, and were quickly corrected. The Holy See publicly said that 1917 CIC (1917 Code of Canon Law) canon 2335 was not abrogated, and denied it planned to "change profoundly" its historic prohibition against Catholics joining Masonic groups, although confidential sources said "a change in attitude in the future was considered possible." Informal dialogues between Catholic Church and Masonic representatives took place after Vatican II in Austria, Italy and Germany. In Austria, Freemason Karl Baresch, representative of the Grand Lodge of Austria, informally met Cardinal Franz König, president of the Secretariat for Non Believers, at Vienna in 1968. Later, a commission of Catholic Church and Masonic representatives conducted a dialogue and produced the 1970 Lichtenau Declaration, an interpretative statement directed at Paul VI; Cardinal Franjo Šeper, prefect of the CDF (Congregation for the Doctrine of the Faith); and other Catholic authorities. It "contained serious faults in philosophical theological and, above all, historical terms," according to Professor Zbigniew Suchecki, and "was never officially recognized by" the Catholic Church. In 1971, Bishop Daniel Pezeril, auxiliary bishop of Paris, accepted an invitation from the Grande Loge de France to lecture. This was the first official reception of a Catholic bishop after 1738. While some speculated about post conciliar revision of canon law and how norms would be legislated and enforced, the canonical prohibition against Catholics joining Masonic groups remained in force in 1974. The Catholic Bishops' Conference of England and Wales (CBCEW) stated in 1974 that consultations with the world's bishops failed to produce consensus about the Catholic Church's relationship with Masonry. The wrote that many bishops had asked it about how to weight and interpret 1917 CIC (1917 Code of Canon Law) canon 2335. The divergent replies it gave reflected different situations in various countries. The CDF (Congregation for the Doctrine of the Faith) reiterated that 1917 CIC (1917 Code of Canon Law) canons which establish a penalty are subject to strict interpretation, so canon 2335 applied only to Catholics who were members of Masonic associations that machinate against the Church. The CBCEW (Catholic Bishops' Conference of England and Wales) interpreted as instructing bishops that 1917 CIC (1917 Code of Canon Law) canon 2335 "no longer automatically bars a Catholic from membership of Masonic groups" since it is subject to strict interpretation, and that "a Catholic who joins the Freemasons is excommunicated only if the policy and actions of the Freemasons in his area are known to be hostile to the Church." So, the CBCEW (Catholic Bishops' Conference of England and Wales) defined norms within its jurisdiction, that Catholics, who believed that membership in Masonic associations "does not conflict" with their "deeper loyalty" to their incorporation in the Catholic Church, should "discuss the implications of such membership" with their parish priest. Likewise, Catholics in Masonic associations were "urged to seek reconciliation."

Германия епископтар конференциясы

1980 жылы Германияның Біріккен Ұлы Ложаларының өкілдерімен алты жылдық диалогтан және масондық рәсімдерді зерттеуден кейін, DBK (Германия Епископтар Конференциясы) масондық туралы он екі қорытындыдан тұратын баяндама жариялады. DBK (Германия Епископтар Конференциясы) жасаған қорытындылардың арасында масондық аянды және объективті шындықты мойындамайды деген тұжырым болды. Олар сондай-ақ, діни бейтараптық масондықтың негізгі қағидасы екенін, масондық деизмге жататынын, сондай-ақ құдайлық аян мүмкін емес деп санайтынын, осылайша Шіркеудің оқу билігіне тиіс құрметке қауіп төндіретінін мәлімдеді. Масондық рәсімдердің қасиетті сипаты жеке тұлғаның өзгеруін білдіріп, кемелділікке барудың балама жолын ұсынады және мүшенің өміріне толыққанды ықпал етеді. Баяндамада барлық ложалар католиктерге тыйым салынғаны, оның ішінде католиктерге жақын ложалар да тыйым салынғаны айтылады.

Шепердің түсіндірмесі

1981 жылы CDF (Иман ілімі Конгрегациясы) католиктердің масондыққа өтуінің мәртебесі туралы декларациясында 1974 жылы CDF (Иман ілімі Конгрегациясы) берген жауап "бұрыс және қиянаттауға ұқсас түсіндірулерге себеп болды" делінген. 1981 жылғы CDF (Иман ілімі Конгрегациясы) декларациясы сондай-ақ католиктердің масондық ұйымдарына қосылуына қойылған тыйым өзгермегенін және әлі де күшінде екенін мәлімдеді.

1983 жылғы Канондық құқық кодексі

Католик шіркеуі 1917 жылғы Канондық құқық кодексін (1917 ж. КҚК (1917 жылғы Канондық құқық кодексі)) жою арқылы 1983 жылғы Канондық құқық кодексімен (1983 ж. КҚК (1983 жылғы Канондық құқық кодексі)) алмастырды, ол 1983 жылдың қараша айында күшіне енді. 1917 ж. КҚК 2335-ші каноны 1983 ж. КҚК-нің 1374-ші канонына айналды. Алайда, жойылған 1917 ж. КҚК 2335-ші канонынан өзгеше, 1983 ж. КҚК 1374-ші каноны ешқандай топты айыптамайды; ол былай дейді:

Бұл жіберу кейбір католиктер мен масондарды, әсіресе Америкада, католиктердің масондыққа қатысуына тыйым салу өзгерген болуы мүмкін деген сенімге келтірді және шіркеу иерархиясында жаңжал тудырды. Көптеген католиктер бауырластыққа қосылды, мүшелігін Канондық құқықтың кеңейтілген түсіндіріліміне негіздеп және масондық шіркеуге қарсы қастандық жасамайды деген сеніммен ақтады. Католик шіркеуі екі параллельді канондық құқық кодексін қолданады: 1983 ж. КҚК (Канондық құқық кодексі) Католик шіркеуінің Латын шіркеуінде және 1990 жылғы Шығыс шіркеулерінің Канондары кодексі (1990 ж. ШҚКК) Католик шіркеуінің sui iuris Шығыс католик шіркеулерінде. 1983 ж. КҚК 1374-ші каноны және 1990 ж. ШҚКК 1448 §2 параллельді канондар болып табылады. 1983 ж. КҚК 1374-ші каноны тыйым салынған бірлестікке мүше болу мен оның лауазым иесі немесе жарнамалаушысы болу арасындағы айырмашылықты көрсетеді, бірақ 1990 ж. ШҚКК 1448 §2 олай емес.

Масондық бірлестіктер туралы декларация

1983 жылы Иман ілімі жөніндегі Конгрегацияның префекті, кардинал Джозеф Ратцингер, Папа Иоанн Павел ІІ-нің жеке мақұлдауымен масондық бірлестіктер туралы декларация жариялады, онда Шіркеудің масондыққа қатысты қарсылығы қайтадан расталды. 1983 жылғы декларацияда былай делінген: "Масондық бірлестіктерге кірген адалдар ауыр күнәде және қасиетті тағамды қабылдай алмайды. Шіркеудің масондық бірлестіктерге қатысты теріс пікірі өзгермейді, өйткені олардың принциптері Шіркеу ілімімен үйлеспейтін болып саналады, сондықтан оларға мүшелікке тыйым салынды." Сондай-ақ, "жекелеген епископқа немесе епископтар кеңесіне католиктердің масондық ложаларына мүше болуына рұқсат беруге болмайтыны" нақты белгіленді.

Католиктердің бауырластыққа қосылуына қатысты шіркеудің қазіргі ұстанымы

Католик шіркеуінің масондық бірлестіктерге қатысты қазіргі нормасы – 1983 жылғы Сенім ілімі жөніндегі қауымдастық (CDF) масондық бірлестіктер туралы декларациясы. 1983 жылғы CDF декларациясында «масондық бірлестіктерге кіретін католиктер ауыр күнәде және қасиетті тағамды қабылдай алмайды» делінген. 1983 жылғы CDF декларациясы 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде (1983 CIC) бірлестіктердің атауларының қалдырылуын «қолданылған редакциялық критерий» бірлестіктердің атауларын атамаған, себебі «олар кеңірек санаттарда қамтылған» деп түсіндірді. 1983 CIC-нің 1374 канонында католиктердің «шіркеуге қарсы құрылған қауымдастыққа қосылған жағдайда әділ жазаға тартылады; мұндай қауымдастықты қолдаған немесе лауазымға ие болған адам тыйым салынады» делінеді. Бұл 1917 жылғы Канондық құқық кодексінен (1917 CIC) өзгеше, онда масондыққа қосылу автоматты түрде қауымнан шығаруға алып келеді деп нақты айтылған. 1983 жылғы CIC-ден масондық бірлестіктер сияқты қауымдастықтардың атауларын алып тастау католиктер мен масондарды католиктердің масондыққа қатысуына тыйым салу әлі де күшінде ме деп сұрауға себеп болды, әсіресе Ватикан II-ден кейін шіркеудің либералдануынан кейін. Көптеген католиктер шіркеутің ұстанымы жұмсарып кеткенін ойлап, масондыққа кірді. 1983 жылғы CDF декларациясы Канондық құқық кодексінің осы қате түсіндірілуіне қатысты мәселені қарастырып, былай деді:

Шіркеутің масондыққа қатысты «келіспейтін принциптері» «деистік Құдай», натурализм және діни бейтараптылықты қамтиды. 1983 жылғы CDF декларациясы жарияланған кезде Германия мен Америкадағы епископтар конференциялары да масондық мәселесі бойынша тәуелсіз есептер жариялады. Германия епископтары конференциясының (DBK) 1980 жылғы масондық туралы баяндамасы мен АҚШ католик епископтары конференциясының (USCCB) 1985 жылғы хатында «масондық рәсімдер мен ой-өрісін зерттеу католик шіркеуі мен масондыққа бір уақытта тиесілі болу мүмкін емес екенін көрсетеді» деген қорытынды келтірілді. Кейбір ілімдер католиктік әлеуметтік ілімге енгізілген, олардың арасында басқарылатын адамдарға есеп беретін демократиялық саяси жүйелерді бағалау және «заңды институттардың жұмысына әсер етуге немесе бұзуға тырысатын барлық құпия ұйымдарды қабылдамау» қағидалары бар. Рим папасының мәдениет жөніндегі кеңесінің президенті кардинал Джанфранко Равасидің сөзіне сүйенсек, бұл мәтіндер «масондық пен католицизмнің шындық, дін, Құдай, адам және әлем, руханилық, этика, рәсімдер және төзімділік тұрғысынан келіспеушілігінің теориялық және практикалық себептерін қарастыратын маңызды мәтіндер».

Фримесондықтың католиктердің бауырластыққа қосылуына қатысты ұстанымы

Масондық ұйымдар католиктердің қалауынша оларға қосылуға тыйым салмайды. Католиктерді бауырластыққа қабылдамауға масондық ешқашан тыйым салған емес, және кейбір масондар католиктер, Католик шіркеуі масондарға қосылуға тыйым салғанмен қарамастан.

Католиктік бауырластық қоғамдар

Фримасондық, Колумб және Питер Клевердің ер азаматтарының АҚШ-та, ал Оңтүстік Крест ер азаматтарының Австралияда құрылуына ықпал еткен маңызды фактор болды, себебі фримасондық мүше еместерге қол жетімсіз көптеген әлеуметтік қызметтерді ұсынды (мысалы, берілген католиктерге). Нью-Хейвен (Коннектикут штаты) қаласындағы католик дін қызметкері Майкл МакГивни католик ерлерге фримасондыққа балама ретінде, таңдаулы мүшелік пен құпия дайындықтардың тартымдылығын, бірақ ант пен құпияға байланысты емес, католик бауырластық ұйымын құруды қалады. Ол католицизм мен бауырластық бір-біріне қайшы емес деп сеніп, американдық католик мұрасына мақтан тұтуға шақыратын қоғам құруды көздеді. МакГивни 2020 жылы Папа Франциск тарапынан мақұлданды. Колумбтың ұлы қауымдары (KoC) тарихының басында афроамерикандық мүшелерді қабылдағанмен, көп ұзамай көптеген кеңестерінде сегрегациялық және қараларға қарсы көзқарастармен байланысты болды, нәтижесінде көптеген афроамерикандық үміткерлерге мүшеліктан бас тартылды. Осының салдарынан Жозефиттер 1909 жылы Питер Клевердің орденін құрды, ол 2021 жылға дейін Америкадағы ең ірі және ең көне қара католик ұйымы болып табылады.