Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономиканың энергия тиімсіздігінің өлшемі
Measure of an economy's energy inefficiency
Энергия интенсивтілігі – экономиканың энергия тиімсіздігін көрсететін өлшем. Ол ЖІӨ (Жалдық ішкі өнім) бірлігіне шаққандағы энергия мөлшері немесе экономикалық өнімнің басқа да өлшемдері арқылы есептеледі. Жоғары энергия интенсивтілігі энергияны ЖІӨ-ге айналдырудың жоғары құнын немесе бағасын білдіреді. Керісінше, төмен энергия интенсивтілігі энергияны ЖІӨ-ге айналдырудың төмен құнын немесе бағасын көрсетеді. Елдің немесе аймақтың энергия интенсивтілігі оның энергия тиімділігінен өзгеше. Энергия интенсивтілігіне климат, экономикалық құрылым (мысалы, қызмет көрсету және өндіріс), сауда, сондай-ақ ғимараттардың, көлік құралдарының және өнеркәсіптің энергия тиімділігі әсер етеді. Жоғары энергия интенсивтілігі ЖІӨ-нің үлесі ретінде өнеркәсіптік өнімнің жоғары деңгейін көрсетеді. Төмен энергия интенсивтілігі еңбекке көп қатысты экономиканы білдіреді.
Energy intensity is a measure of the energy inefficiency of an economy. It is calculated as units of energy per unit of GDP (Gross Domestic Product) or some other measure of economic output. High energy intensities indicate a high price or cost of converting energy into GDP. On the other hand, Low energy intensity indicates a lower price or cost of converting energy into GDP. The energy intensity of a country or region differs from its energy efficiency. Energy intensity is affected by climate, economic structure (e. g. services vs. manufacturing), trade, as well as the energy efficiency of buildings, vehicles, and industry. High energy intensity means high industrial output as portion of GDP. Countries with low energy intensity signifies labor intensive economy.
Шолу
Экономиканың жалпы энергия интенсивтігіне көптеген факторлар әсер етеді. Ол экономикадағы тұрмыстың жалпы деңгейі мен ауа райы жағдайларын көрсете алады. Суық немесе ыстық климаттағы елдерде үйлер мен жұмыс орындарында жылыту (пештер немесе электр жылытқыштар) немесе салқындату (кондиционерлер, желдеткіштер, тоңазытқыштар) үшін көбірек энергия тұтынуы жиі кездеседі. Тұрмысы жоғары деңгейдегі елде мұндай тұтыну тауарларының қолжетімділігі артық болады, демек, энергия интенсивтігі төмен деңгейдегі елге қарағанда жоғары болады. Энергия тиімді құрылғылар мен ғимараттар (құрылыс материалдары мен әдістерін қолдану арқылы, мысалы, жылу оқшаулау), көлік құралдарының отын экономиясы, жүрілген қашықтықтар (саяхат жиілігі немесе географиялық қашықтықтар), көлік тасымалының жақсы әдістері мен үлгілері, қоғамдық көліктің сыйымдылығы мен тиімділігі, энергияны үлестіру немесе үнемдеу шаралары, желіден тыс энергия көздері және табиғи апаттар, соғыстар, ірі қуат апаттары, күтпеген жаңа көздер, энергияны тиімді пайдалану немесе энергия субсидиялары сияқты экономикалық шоктардың бәрі елдің жалпы энергия интенсивтігіне әсер етуі мүмкін. Осылайша, экономикалық өнімділігі жоғары, қоңыржай ауа райы бар, жұмыс орындары үйге жақын орналасқан және отынды үнемдейтін көліктерді пайдаланатын, бірлесіп көлік жүргізуді, қоғамдық көлікті қолдайтын немесе жаяу немесе велосипедпен жүретін ел, экономикалық өнімділігі төмен, ауа райының экстремалды жағдайлары жылытуды немесе салқындатуды талап ететін, ұзақ қашықтыққа сапар шегетін және отынды үнемдемейтін көліктерді кеңінен пайдаланатын елге қарағанда энергия интенсивтігі төмен болады. Қайшылығы, ұзақ сапарлар сияқты энергия интенсивтігін арттыратын кейбір іс-әрекеттер, шын мәнінде, ЖІӨ өндірісінің пропорционалды өсуіне байланысты энергия интенсивтігін төмендетуі мүмкін. Статистикада қолданылатын энергия тұтыну көрсеткіштері негізгі энергетикалық өнеркәсіптер арқылы сатылатын энергия көздерін көрсетеді. Сондықтан, отын, көмір, торф, су доңғалағы, жел тірбізі сияқты энергия көздерін аз мөлшерде, бірақ жиі тұтыну ескерілмейді. Энергияны тиімді пайдаланатын өмір салтын ұстанатын немесе дамыған энергетикалық өнеркәсібі жоқ елдерде энергия тұтыну көрсеткіштері төмен болады. Мұнай интенсивтігіне қатысты, елдің демократиялық жүйесі мұнай интенсивтігін төмендетуде маңызды рөл атқарады, мысалы, орталықтандырылған саяси институттар демократиялық үкіметтерге мұнай интенсивтігін төмендетуді жеңілдетіп берді.
Many factors influence an economy's overall energy intensity. It may reflect requirements for general standards of living and weather conditions in an economy. It is not atypical for particularly cold or hot climates to require greater energy consumption in homes and workplaces for heating (furnaces, or electric heaters) or cooling (air conditioning, fans, refrigeration). A country with an advanced standard of living is more likely to have a wider prevalence of such consumer goods and thereby be impacted in its energy intensity than one with a lower standard of living. Energy efficiency of appliances and buildings (through use of building materials and methods, such as insulation), fuel economy of vehicles, vehicular distances travelled (frequency of travel or larger geographical distances), better methods and patterns of transportation, capacities and utility of mass transit, energy rationing or conservation efforts, 'off grid' energy sources, and stochastic economic shocks such as disruptions of energy due to natural disasters, wars, massive power outages, unexpected new sources, efficient uses of energy or energy subsidies may all impact overall energy intensity of a nation. Thus, a nation that is highly economically productive, with mild and temperate weather, demographic patterns of work places close to home, and uses fuel efficient vehicles, supports carpools, mass transportation or walks or rides bicycles, will have a far lower energy intensity than a nation that is economically unproductive, with extreme weather conditions requiring heating or cooling, long commutes, and extensive use of generally poor fuel economy vehicles. Paradoxically, some activities that may seem to promote high energy intensities, such as long commutes, could in fact result in lower energy intensities by causing a disproportionate increase in GDP output. Figures of energy consumption used in statistics are energy sources marketed through major energy industries. Therefore, some small scale but frequent consumption of energy source like firewood, charcoal peat, water wheel, wind mill are not in its count. In countries, which does not have such developed energy industries or people with highly self energy efficient life style, report smaller energy consumption figures. In regard to oil intensity, the kind of democracy a country has plays a role in reducing oil intensity, for example, centralized political institutions have made it easier for democratic governments to reduce levels of oil intensity.
Мысалдар
2004 жылы АҚШ-тың барлық көздерден энергия тұтынуы осы жылғы жалпы ЖІӨ 11,75 триллион долларды құрады, жан басына шаққандағы ЖІӨ 40,100 долларды құрады. 290,809,777 халқы бар елде бұл 1 долларға энергия интенсивтілігін береді. Әртүрлі елдерде энергия интенсивтілігі айтарлықтай жоғары немесе төмен. 144 миллион халқы бар Бангладештің ЖІӨ 275,5 миллиард долларға тең, сондықтан жан басына шаққандағы ЖІӨ шамамен 2000 долларды құрайды. Оның жылдық энергия тұтынуы тек , ал 1 долларға энергия интенсивтілігі АҚШ көрсеткішінің төрттен бірін құрайды. Мұндай шала мөлшерлі көрсеткіштің себебі – тұрмыстың төмен деңгейі және экономикалық өнімнің нашарлығы. Ресейдің халқы 143 миллион, ал ЖІӨ 1,408 триллион доллар болса, онда жан басына шаққандағы ЖІӨ шамамен 9,800 доллар. Оның жылдық энергия тұтынуы , ал 1 долларға энергия интенсивтілігі АҚШ-қа қарағанда екі еседен астам. Бұл Ресейдің шығыс бөлігінің көп бөлігіндегі қатал климаттық жағдайлармен және елдің кең аумағымен байланысты болуы мүмкін. Италияда 60 миллион халқы бар, ал жалпы ішкі өнім 1,8 триллион долларды құрайды, сондықтан жан басына шаққандағы ЖІӨ шамамен 31 000 долларды құрайды. Оның жылдық энергия интенсивтілігі 122,8 тонна мұнай эквивалентін құрайды, бұл оны G8 елдерінің арасында ең энергия тиімді елге және өнеркәсіптік әлемдегі ең энергия тиімді елдердің біріне айналдырады, бұл негізінен дәстүрлі түрде жоғары энергия бағаларының нәтижесінде компаниялар мен тұтынушылардың тиімді әрекеттеріне әкелді. Әрине, бұл сандар 2003 және 2004 жылдардың деректерінен құралған, олардың көп бөлігі бағаланған мәліметтер. Нақты математикалық модельдер зерттеудің тиісті кезеңдерінің нақты деректерін пайдалануы керек. Швеция, Норвегия, Франция және Канада сияқты бірнеше елдер төмен көміртекті энергия көздеріне көшкен. Норвегия мен Канада су электр энергиясына көшті, ал Франция ядролық энергияға сүйенеді. Осы елдердің көміртегі шығарылымдары АҚШ, Жапония және Италия сияқты 13 елмен салыстырғанда шамамен бестен бір бөлігін құрайды.
U. S. energy consumption from all sources in 2004 was estimated at Total GDP that year was $11.75 trillion, with per capita GDP at $40,100. Using a population of 290,809,777, this would produce an Energy Intensity of per dollar. Various nations have significantly higher or lower energy intensities. Bangladesh, with a population of 144 million and a GDP of $275.5 billion therefore has a GDP per capita of approximately $2,000. Its annual energy consumption was only , making its Energy Intensity a mere per dollar—a quarter of the US rate. Low standards of living and economic performance primarily accounts for such a meager number. Russia, with a population of 143 million and a GDP of $1.408 trillion therefore has a GDP per capita of approximately $9,800. Its annual energy consumption was , for an Energy Intensity of per dollar, or more than double that of the US. This may be due to harsh climatic conditions in most of Eastern Russia and the country's vast territorial space. Italy, with a population of 60 million and a GDP of $1.8 trillion therefore has a GDP per capita of approximately $31,000. Its annual Energy Intensity of 122.8 tons of oil equivalent makes it the most energy efficient country in the G8 and one of the most energy efficient in the industrial world, largely due to traditionally high energy prices which have resulted in more efficient company and consumer behaviours. Of course, these numbers were produced with a mix of 2003 and 2004 figures, many of which are estimates. Actual mathematical models should use precise data of appropriate matching periods of study. Several countries, like Sweden, Norway, France, and Canada, have made the transition to operating on low carbon utilities. Norway and Canada have made the switch to hydro power; France relies on nuclear power. Since these countries have made the shift, they produce about a fifth of the carbon emissions in comparison to 13 other countries, like some including USA, Japan, and Italy.
Экономикалық энергетикалық тиімділік
Мәселеге қарайтын кері жолы – «экономикалық энергия тиімділігі», яки энергияны тұтынудың экономикалық өнімділігі: энергия бірлігін тұтыну арқылы қанша ЖІӨ экономикалық бірлігі өндіріледі. Жоғарыда келтірілген мысалдарға сүйенсек, энергия интенсивтігі 8 553 болған 1 миллион Бт тұтыну АҚШ үшін 116,92 долларлық ЖІӨ өндірді. Ал Бангладештегі энергияның әр миллион Бт-ы 2 113 энергия интенсивтігімен 473 долларлық ЖІӨ өндірді, бұл АҚШ-тың тиімді көрсеткішінен төрт еседен астам. Ресей болса, 20 676 энергия интенсивтігіне негізделген 1 миллион Бт-қа 48,37 доллар ғана ЖІӨ өндірді. Осылайша, Бангладештің экономикалық энергия тиімділігі Ресейден шамамен он есе жоғары деп санауға болады. Жана бастың ЖІӨ-сі жоғары болуы, экономикалық энергия тиімділігінің төмен болуымен тікелей байланысты емес. 40 ең ірі ұлттық экономикаға негізделген мысалдарды көрсететін қоса берілген кестеге қараңыз. Энергия интенсивтігі елдерді салыстыру үшін қолданылатын өлшем, ал белгілі бір елде ЖІӨ-ні арттыру үшін қажетті энергия тұтынымының өзгеруі – энергия серпімділігі деп аталады.
An inverse way of looking at the issue would be an 'economic energy efficiency,' or economic rate of return on its consumption of energy: how many economic units of GDP are produced by the consumption of units of energy. Referring to the above examples, 1 million Btus consumed with an energy intensity of 8,553 produced $116.92 of GDP for the US. Whereas, each million Btus of energy consumed in Bangladesh with an Energy Intensity of 2,113 produced $473 of GDP, or over four times the effective US rate. Russia, on the other hand, produced only $48.37 GDP per 1 million Btu based on an energy intensity of 20,676. Thus, Bangladesh could be perceived as having nearly ten times the economic energy efficiency of Russia. It is not directly causal that a high GDP per capita must have lower economic energy efficiencies. See the accompanying chart for examples based on the top 40 national economies. Energy intensity can be used as a comparative measure between countries; whereas the change in energy consumption required to raise GDP in a specific country over time is described as its energy elasticity.