Кіріспе
Алдын ала құрастырылған ғимараттың түрі
Алдын ала құрастырылған үйлер, көбінесе "префаб" үйлер немесе жай ғана префабтар деп аталады, бұл арнайы тұрғын үйлердің бір түрі болып табылады. Олар жасайтын орыннан тыс, әдетте, оңай тасымалданатын және жиналатын стандартты бөліктерде алдын ала дайындалады. Кейбір қазіргі префаб үйлердің жобалары постмодернизм немесе футуристік архитектурадан шабыттанған архитектуралық элементтерді қамтиды. "Алдын ала құрастырылған" термині ғимараттардың бөліктерінен (мысалы, панельдер), модульдерден (модульді үйлер) немесе тасымалданатын бөлімдерден (зауыттық үйлер) салынғандығын білдіруі мүмкін, сондай-ақ дөңгелектердегі үйлерді, яғни жылжымалы үйлерді де білдіру үшін қолданылуы мүмкін. Олардың әдістері мен дизайны ұқсас болғанымен, олар бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Екі қабатты үй жоспарлары, сондай-ақ жеке үй жоспарлары бар. Құрылыс түрлері арасында маңызды айырмашылықтар бар. АҚШ-та жылжымалы және зауыттық үйлер HUD құрылыс нормаларына сәйкес, ал модульді үйлер IRC (Халықаралық тұрғын үй кодексі) талаптарына сәйкес салынады. Модульді үйлер бөліктерде құрастырылады, содан кейін құрылыс және орнату үшін үйге тасымалданады. Үйдің бөліктері алдын ала дайындалған болса да, олар дәстүрлі үй сияқты, құрылыс алаңында біріктіріледі. Зауыттық үйлер болаттық қаңқаға орнатылып, толық бөліктерде үйге жеткізіледі, онда олар жиналады. Үйдің тұрақты негізіне орнатылған кезде дөңгелектер, тіркегіштер мен осьтер алынып тасталады. Жылжымалы үйлер, немесе тіркемелер, дөңгелектерге орнатылған және көлік құралымен сүйреуге болады. Олар жеке мүлік болып саналады және Көлік департаментімен лицензияланады. Дөңгелектері бар шағын үйлер де осы санатқа кіреді. Олар DMV кодексіне сәйкес салынған болуы керек және лицензия алу үшін тексеруден өтуі керек.
Тарих
Алғашқы рет 1160-1170 жылдары Пьер Буэ растағандай, Уэйс алдын ала дайындалған ғимарат туралы айтқан. 2015 жылдың мамыр-маусым айларында шыққан "Historia" журналының арнайы санында ол нормандықтардың "жинақталған жиынтық" түрінде тасымалдаған қамал туралы айтты. Буеттің сөзіне сүйенсек, Уэйстің "Роман де Ру" эпостық поэмасының 6,516–6,526 тармақтарында былай делінген: "Олар кемеден ағаш қабырғаларды алып шығып, оларды жерге сүйреп әкелді. Сосын оларды әкелген граф (эрл), қабырғаларды бұрыннан тесіп, жонымен өңдеп, кесіп, безендірген, тығындарды (шикі бұрғыларды/қақпақтарды) дайындап, шелектерде тасымалдағаннан кейін, қамал тұрғызып, оның айналасына ор қазып, түні бойы үлкен бекініс салды." 16 ғасырда Үндістанда Ұлы Әмір Әкбар жылжымалы құрылымдарды пайдаланған. Бұл құрылымдар туралы 1579 жылы Ариф Қандахари хабарлаған. АҚШ-та бірнеше компания, соның ішінде Sears Catalog Homes, 1902 және 1910 жылдар аралығында пошта арқылы тапсырыс беруге болатын жинақталған үйлерді ұсынып бастады. АҚШ Орман шаруашылығы департаментіне қарасты Орман өнімдері зертханасы 1930 жылдары алдын ала дайындалған үйлерді жан-жақты зерттеді, тіпті 1935 жылғы Мэдисон үй көрмесі үшін үй салды. Бұл зерттеулер 1960 жылдарға дейін жалғасты. 1960 жылдардың басында-ортасында Эндрю Геллер жобалаған арзан Leisurama алдын ала дайындалған үйлерінің желісі Нью-Йорктегі Macy's дүкенінің тоғызыншы қабатындағы көрмеден сатып алуға қолжетімді болды және 1964 жылғы Нью-Йорк Әлемдік көрмесінде көрсетілді. Соңғы үлгінің алғашқы нұсқасы 1959 жылы Мәскеуде көрсетілді, бұл вице-президент Ричард Никсон мен Кеңес Премьер-министрі Никита Хрущев арасындағы әйгілі "Ас үй пікірсайысына" себеп болды. 1963 және 1965 жылдар аралығында Нью-Йорктің Монтоктағы Culloden Point тұрғын үй кешенінде 200-ден астам Leisurama үйлері салынды. 1958 жылға қарай, АҚШ-тағы жаңа үйлердің шамамен 10 пайызы алдын ала дайындалған.
Қазіргі заманғы үйде жасалған бұйымдар
Қазіргі уақытта алдын ала құрастырылған тұрғын үй индустриясы құрылыс әдістемесіне қарай бөлінеді. Панельдік, модулдік және фабрикада жасалған үйлердің дизайны заманауи фирмалардың басым бөлігін құрайды, ал құрылыс әдістерінің арасында елеулі үйлесімділік бар.
Панельді үйлер
Панельді үйлер (сонымен қатар жүйелік құрылыс үйлер деп те аталады), үйдің құрылымдық элементтерін немесе "панельдерін" (қабырғалар, шатыр және еден жүйелері) арнайы фабрикада автоматтандырылған аралар мен лазерлік кескіштер арқылы үлкен ағаш жақтарынан кесіп дайындайды, бұл құрылыс алаңында салынумен салыстырғанда аз қалдықтарға мүмкіндік береді. Кесіліп, пішінделгеннен кейін панельдер жиналып, құрылыс алаңына жеткізіледі, онда үй дәстүрлі құрылысқа ұқсас тәсілмен бөлік-бөлікпен құрастырылады. Панельді үйлер, әдетте, дәстүрлі алаңда салынған үйлер мен көптеп өндірілген жиналмалы үйлердің арасындағы кезеңдік нұсқа саналады, алаңда салудың икемділігімен және жиналмалы үйлердің тиімділігін ұштастырады. Бұл құрылыс түрі әдетте 50%-ға дейін жылдамдатылған және дәстүрлі құрылысқа қарағанда 50%-ға дейін аз материалды қажет етеді. Әлемдік модульді құрылыс нарығының көлемі 2028 жылға қарай 271 миллиард АҚШ долларына жетеді деп болжануда.
Еуропа
1940 жылдары француз суретшісі Жан Проуве Африкада қолдану үшін алюминийден құралған үй, Maison Tropicale-ді жобалады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1948 жылға дейін Sell Fertighaus GmbH Германияда АҚШ оккупациялық күштері үшін 5000-нан астам жиналмалы үйлер салды. Осы типтегі үй салу үшін жалпы еуропалық стандарт жоқ, және реттеу ұлттық деңгейде жүзеге асырылады. Тұрғын үй құрылысы мен жобалауға қатысты ЕО директивалары жиналмалы үй секторына тікелей әсер етпейді. Дегенмен, әрбір жиналмалы үй ЕО-ның Еурокодекстері мен жергілікті құрылыс нормаларына сәйкес болуы керек.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда "prefab" сөзі көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеп салынған, Airey үйлері сияқты, алдын ала дайындалған үйлердің нақты бір түрімен байланысты. Бұл үйлер, әсіресе Лондонда бомбалардан қираған тұрғын үйлердің орнын уақытша алмастыру мақсатында салынған. 1945 және 1948 жылдар аралығында 156 000-нан астам алдын ала дайындалған үйлер салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыста да, мысалы, Бирмингемдегі Остин ауылындағы әлі де адамдар тұрып жатқан үйлер сияқты, prefab үйлер салынған. Бұл тұрғын үйлер қатаң түрде уақытша шара ретінде жоспарланғанмен, соғыс аяқталғаннан кейін көптеген жылдар, тіпті ондаған жылдар бойы адамдар тұрып жатты. Олардың шағын бөлігі 21-ші ғасырда да қолданылуда, ал қалғандары бұзылып жатыр. 2011 жылы Лондондағы Левишемдегі 187 үйден тұратын Ұлыбританиядағы ең ірі prefab үйлер жинағының алты үйден басқасы қайта құрылатындығы жарияланды.
MMC және модульді үйлер
2010 жылдары үкімет тарапынан "құрылыстың заманауи әдістері" (MMC) үшін қолдау (соның ішінде "Homes England" арқылы) артқан сайын, Ұлыбританияның бірнеше компаниясы (мысалы, "Ilke Homes", "L&G Modular" және "Homes by Urban Splash") дәстүрлі салынған тұрғын үйлерге балама ретінде модульді үйлерді дамыту үшін құрылды. 2015 жылы SIG Plc Building Systems компаниясы Оңтүстік Лондонның Митчем қаласындағы YMCA үшін 36 пәтерлік "y:cube" деп аталатын құрылысты салды. "Ilke Homes" компаниясы Кнаресборо, Йоркширдегі зауытынан (2018 жылы ашылып, 2023 жылы жабылды) екі және үш бөлмелі "модульді" үйлерді 36 сағат ішінде орнатуға болатын. 2024 жылдың қаңтар айында "Ilke Homes", "L&G Modular" және "Homes by Urban Splash" компанияларының 2022 және 2023 жылдардағы жолсыздықтарынан кейін Лордтар палатасының Құрылыс ортасы комитеті Ұлыбритания үкіметі MMC-ні қабылдауға кедергі келтіретін мәселелерді шешу үшін үйлесімдірек көзқарас қабылдауы керектігін атап өтті: "Егер үкімет бұл саланың сәтті болуын қаласа, ол бір қадам артқа шегіліп, оның қалай жұмыс істейтінін және қандай көмек қажет екенін жақсырақ түсінуі керек, қол жетімді мақсаттар қойып, үйлесімді стратегияны әзірлеуі керек".
Австралия мен Азия
2010 жылы Бали 98 417 дайын үй экспорттады, бірақ 2011 жылы аймақ әлемдік экономикалық төмендеудің көптеген экспорттық нарықтарға әсерінен тек 5 007 бірлік экспорттады. Бұл балилік дайын үйлер өнерлі дизайнымен және пайдалылығымен кеңінен танымал.