Кіріспе
Аляска штатындағы қала, АҚШ
Солтүстік полюсі – АҚШ-тың Аляска штатындағы Фэрбанкс Солтүстік Жұлдыз аймағындағы шағын қала. 1953 жылы құрылған, ол Фэрбанкс қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 2 243 адамды құрайды, бұл 2010 жылғы 2 117 адамнан көп. Атауына қарамастан, қала Жердің географиялық Солтүстік полюсінен 2700 шақырымға жуық оңтүстікте және Арктикалық аймақтың шеңберінен 200 шақырым оңтүстікте орналасқан.
Сипаттама
Қала жаз айларында Фэрбенкске саяхатқа келген туристер үшін тартымды орын болып табылады, сондай-ақ Ричардсон тас жолында орналасқандықтан Аляска тас жолы мен Валдеске қатынайтын адамдар үшін де ыңғайлы. Солтүстік полюсте екі мұнай өңдеу зауыты болған, қаланың туризмнен басқа негізгі өнеркәсібі осы еді, бірақ жер асты суларында сульфоланның табылуына байланысты жабылды. Флинт Хиллс Ресурс компаниясы басқарған ірі өңдеу зауыты Тед Стивенс Анкоридж халықаралық әуежайы үшін авиациялық отынның маңызды көзі болды. Аляска темір жолындағы өңдеу зауытына кіретін және шығатын цистерналар қаланың ортасымен жиі өтеді. Солтүстік полюстің ең танымал орыны – Санта Клаус үйі аталған сыйлық дүкені, ол қаланың алғашқы жылдары құрылған сауда ошағының (сыйлық дүкенінің) қазіргі нұсқасы. Санта Клаус үйі әлемдегі ең үлкен әйнек талшығынан жасалған Санта Клаус мүсінімен мәшһүр. Сыртта үйретілген бұғылардың шағын тобы бар. Әр жылғы Рождествоға дейін Солтүстік полюстегі USPS пошта бөліміне Санта Клаусқа жүз мыңдаған хат келіп түседі, ал отбасыларына Рождестволық құттықтау карточкаларына қаланың мөрін қойғысы келгендерден мыңдаған хаттар келеді. 99705 индексі Сантаның индексі ретінде жарнамаланады. 1 Санта Клаус көшесіне жіберілген хаттарға да жауап беретін қоғамдық бағдарлама бар. Солтүстік полюстегі Рождество тақырыбындағы көшелерге Санта Клаус көшесі, Сент-Николас даңғылы, Қар адам көшесі және Крис Крингл даңғылы жатады. Қала көшелеріндегі шамдар қант тасты мотивпен безендірілген, ал көптеген жергілікті кәсіпорындар да осыған ұқсас безендірулерді қолданады. Қаланың өрт сөндіру машиналары мен жедел жәрдем машиналары қызыл түсті, ал полиция машиналары жасыл және ақ түсті. Қалада әйелдерге арналған тегіс трассадағы роллер дерби лигасы да бар, ол Солтүстік полюс ойыншықтар еліндегі (NPBT) қыздар деп аталады, оның спортшылары Рождество мен Солтүстік полюске байланысты конькимен сырғанаушы есімдерін таңдайды. Солтүстік полюсте Аляскадағы ең қолжетімді тұрғын үйлердің бірі бар; мұндағы үйдің орташа бағасы 211 184 доллар.
Тарих
Ричардсон тас жолы, Фэрбенкстің оңтүстігінде, 1940-1950 жылдары Лэдд Филд пен 26 Майл Филд арасындағы бөлінген және бөлінбеген шаруашылықтар жиынтығына алып келді. Солтүстік полюстің орталық қаласын құрайтын аймақ 1944 жылы Бон В. және Бернис Дэвис отбасы қоныстандырған. Олардың ұлы Т. Нил Дэвис 1997 жылы «Сәттілікке қарсы күрес» атты шаруашылық өмірінен алынған көркем әңгіме жазды. Аляска темір жолы Эйлсон әуе базасына баратын тармақ жолының бөлігі ретінде Дэвис шаруашылығында пойыз тоқтауын (сайднинг) салған және оны Дэвис деп атады. Бұл атау уақытша жаңадан пайда болған елді мекенмен байланысты болды. 1952 жылы Даль және Гаске даму компаниясы Дэвис шаруашылығын сатып алып, оны бөліп, аймаққа ойыншық өндірушіні тарту ниетімен Солтүстік полюс деп атады. Солтүстік полюс қаласы 1953 жылдың 15 қаңтарында Дэвис шаруашылығының және Джеймс Фордтың көршілес шаруашылығының бөліктерінен құрылды. Форд алғашқы мэр болып тағайындалды, ал Эверетт Даль алғашқы қалалық кеңесте қызмет етті. Бұл кеңестің тағы бір мүшесі Конрад Б. Миллер болды. 1949 жылы Фэрбенкске келген Миллер 1952 жылы тас жол бойында сауда орталығын ашты. Бұл орын Санта Клаус үйі деп белгілі болды және жылдар өте келе қазіргі танымал туристік нысанға айналды. «Санталендтегі өлім» атты қала және сәтсіз оқу ошағына жасалған қастандық туралы теледокументалды фильмді британдық журналист Джон Ронсон түсіріп, 2007 жылы More 4 телеарнасында көрсетті. Қалалық басқарудың тарихы көбінесе келіспеушіліктерге толы болған. Бұрынғы мэр Джефф Джейкобсон толық уақытты мэрлік қызметін атқарып, сонымен бірге Солтүстік полюс орта мектебінде толық уақытты мұғалім болып жұмыс істегені үшін сынға ұшырады. 2004 жылы ол АҚШ сенаторы Джон Маккейнге қаланың «эльфтеріне» демалыс жобасына неліктен ақша қажет екендігі туралы пікіріне қарсы хат (және көмірдің бір кесегін) жіберді, оны ол ысырапшылдық жоба деп санады. Қазіргі Солтүстік полюс мэрі – Майкл Уэлч. Қалалық кеңес алты мүшеден тұрады, олар үш жылдық мерзімге тағайындалады, ал муниципалдық сайлаулар әр қазан айында өткізіледі. 2022 жылы қалалық кеңеске Санта Клаус (2019–2022), Айно Уэлч (2020–2023), ДеДжон Кромер (2020–2023), Дэвид Скиппс (2021–2024) және Антон Келлер (2021–2024) кірді. 2014 жылы «Америка үшін өркендеу» ұйымы Аляскадағы жарнамалық науқанын тез арада тоқтатты, өйткені Кох Индустриясы Солтүстік полюстегі Флинт-Хиллз Ресурстар мұнай өңдеу зауытын жапты.
География
Солтүстік полюс Форт Уэйнрайт және Эйлсон әуе күштері базасы арасында, сондай-ақ Чена және Танана өзендері арасында орналасқан. Бұл аймаққа Фэрбенкс пен Солтүстік полюстің шығыс жиегін байланыстыратын аудандарды қамтитын Бэджер және Мус Крик кіреді.
Климат
Солтүстік полюс субарктикалық климатқа ие (Кёппен Dfc). Солтүстік полюс температурасына күн сәулесінің мөлшері зор әсер етеді, күн радиациясының маусымдық кешігу әсері дерлік жоқ. Солтүстік полюстегі Санта Клаус үйі қаңтар және ақпан айларында апта ішінде жабық болады, себебі сол айлардағы суық өте қатал. Құрлықтың ішінде орналасқандығы және таулармен қоршалғандықтан теңіздің әсерінен алыс болғандықтан, Солтүстік полюс, Алясканың ішкі аймақтары сияқты, Анкоридж сияқты жағалаудағы аймақтарға қарағанда маусымдық кешігу аз және маусымдық температураның өзгеруі зор. Қысқы температуралар нөлден ондаған градусқа төмендей алады, орташа ең төменгі температура қарашаның 5-інен наурыздың 18-іне дейін 0-ден төмен болады, ал жаз айларында 70, 80, кейде тіпті 90 градусқа дейін жететін күндер көп.
Ең жоғары температура 1975 жылғы 5-6 қаңтарда тіркелді, ал ең төменгі температура 1969 жылғы 15 маусымда және 1983 жылғы 25 маусымда тіркелді; ең суық күндік максималды температура 1975 жылғы 6 қаңтарда тіркелді, ал керісінше, ең жылы күндік минималды температура 1987 жылғы 22 маусымда тіркелді.
Демография
Солтүстік полюс алғаш рет 1960 жылғы АҚШ халық санағында қала ретінде тіркелді, 1953 жылы ресми түрде құрылғаннан кейін 7 жыл өткен соң. 1960 жылғы санақ бойынша 615 адам тіркелсе, 1970 жылғы санақ 1960 жылғы көрсеткішті 358 деп көрсетті. 2000 жылғы АҚШ халық санағы мәліметтері бойынша, қалада 1570 адам, 605 шаруашылық және 381 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 653 тұрғын үйден тұрады, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Халықтың этникалық құрамы: 81,0% ақ нәсілді, 5,7% қара немесе афроамерикалық, 3,6% американдық индейлер, 2,6% азиялық, 0,5% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,2% басқа нәсілдер және 5,6% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандық немесе латын америкалықтары халықтың 3,8% құрайды. 605 шаруашылықтың 38,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 47,9% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,4% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 26,9% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 26,9% жеке адамдардан тұрады, ал 4,6% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,58 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,19 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас құрамы: 18 жасқа дейінгілер – 29,8%, 18-24 жас аралығындағылар – 13,2%, 25-44 жас аралығындағылар – 33,3%, 45-64 жас аралығындағылар – 18,5%, 65 жастан асқандар – 5,2%. Орташа жас – 29. Әр 100 әйелге 110,7 еркек шамасында келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 115,2 еркек шамасында келеді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 44 583 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 54 583 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 32 917 доллар, ал әйелдердің 27 240 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 21 426 долларды құрайды. Отбасылардың 6,2% және халықтың 8,7% кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 9,0% және 65 жастан асқандардың 22,6% кедейлікте өмір сүреді.
Саясат
Солтүстік полюсі – Фэрбанкс Солтүстік Жұлдыз ауданындағы ең республикалыққа бейім аймақ. 2008 жылы Солтүстік полюсін қамтитын 11-ші округ Джон Маккейнге 7 736 дауыс (жалпы дауыс санының 78,4%) берді, ал Барак Обамаға 1 924 (19,5%) дауыс түсті. 2010 жылғы губернатор сайлауында республикашыл Шон Парнелл демократ Итан Берковицтен 5 727 дауыс (76,8%) көп алды, ал Итан Берковиц 1 451 (19,5%) дауыс жинады. Республикашыл Джо Миллер АҚШ сенаторы Лиза Мурковскинің жазба арқылы жүргізген сайлау кампаниясына қарсы күресінде жеңіліс тапты, бірақ Солтүстік полюсінен 57,3% дауыс алды.
Білім
Қала Фэрбенкс Солтүстік Жұлдызды аудандық мектеп округінде орналасқан. Солтүстік полюс бастауыш мектебі, Солтүстік полюс орта мектебі және Солтүстік полюс жоғары мектебі қала шегінде орналасқан. Орта және жоғары мектептер сондай-ақ Midnight Sun бастауыш мектебі, Ticasuk Brown бастауыш мектебі және Two Rivers бастауыш мектебінің оқушыларымен ортақ білім алатын аумақты бөліседі.
Танымал мәдениетте
Marvel Comics-тің "Жаңа Корреспондентер" сериясында 2006 жылғы көктемде жарияланған "Жиналыс" сюжетінде қала қираған деп бейнеленген. ABC реалити-шоуы "Extreme Makeover: Home Edition" 2006 жылғы шілдеде бір апта ішінде жергілікті отбасыға жаңа үй салды. Шоудың осы эпизоды маусымның тұсаукесері ретінде және шоудың әр штат бойынша үйлерді қайта жаңарту жоспарларын бастау нүктесі ретінде қолданылды. 2007 жылы суретші Дэвид Чо "Бағдайлылық!" (Thumbs Up!) шоуының 2-ші маусымы аясында Солтүстік полюсі, Аляскаға соңғы сапарын жасады. Джон Ронсонның "Теңізде адасқан: Джон Ронсонның құпиялары" кітабында автордың 2006 жылғы сәуірдегі орта мектептегі оқ ату оқиғасы туралы қала тұрғындарымен сұхбаттасуы және қала арқылы саяхаты баяндалған.