Кіріспе

Алясканың оңтүстік-шығыс аймағы, көбінесе оңтүстік-шығыс немесе оңтүстік-шығыс деп қысқартылады, кейде Алясканың оңтүстік-шығыс тілкесі деп аталады. Бұл АҚШ штаты Алясканың оңтүстік-шығыс бөлігі, шығысынан және солтүстігінен Канаданың Британ Колумбиясы провинциясының солтүстік жартысымен (және Юконның шағын бөлігімен) шектеседі. Алясканың оңтүстік-шығысының көп бөлігі Тлингит Ааниде орналасқан, оның көп бөлігі АҚШ-тың ең ірі ұлттық орман паркі – Тонгасс ұлттық орман паркінің құрамына кіреді. Көптеген жерлерде халықаралық шекара Жағалау тауларының Шекаралық жоталарының бойымен өтеді (Аляска шекаралық дауы туралы қараңыз). Аймақ көркемдігімен және қоңыр, жаңбырлы климатымен ерекшеленеді. Аймақтың ірі қалалары – Джуно, Ситка және Кетчикан. Бұл аймақта сондай-ақ Алясканың ең шығыс қаласы – Хайдер де орналасқан.

География

Алясканың оңтүстік-шығысы 35 138 шаршы миль (91 007 км²) жер аумағын қамтиды, оның көп бөлігі Александр архипелагынан тұрады. Ең ірі аралдар солтүстіктен оңтүстікке қарай: Чичагоф аралы, Адмиралтейство аралы, Бараноф аралы, Купреаноф аралы, Ревиллагигедо аралы және Уэльс принці аралы. Алясканың оңтүстік-шығысындағы маңызды су объектілері: Глейшер шығанағы, Линн каналы, Айси бұғазы, Чатем бұғазы, Стивенс асуы, Фредерик шығанағы, Самнер бұғазы және Кларенс бұғазы. Архипелаг – бұл Вашингтон штатындағы Пьюджет саундысынан басталатын, аралдар мен фьордтар арасындағы қиялы бұрылыстармен өтетін қорғалған су жолы – Ішкі жол. Бұл Тлингит, Хайда және Цимшиан тайпалары үшін, сондай-ақ алтын іздеу дәуіріндегі бу кемелері үшін маңызды саяхат жолы болды. Қазіргі кезде бұл Аляска теңіз жолдарының паромдары мен круиздік кемелер үшін маңызды бағыт болып табылады.

Демография

Оңтүстік-шығыс Аляскада 141° батыс бойлықтығының шығысында орналасқан Якутат округінің бөлігімен қоса, жеті толық округ және екі санақ аумағы бар. Алясканың жер аумағының барлық 6,14 пайызын құраса да, ол Мэн штатынан үлкен, ал Индиана штатынан шамамен бірдей аумақты алып жатыр. Оңтүстік-шығыс Алясканың жағалау сызығы Канаданың батыс жағалауымен салыстырғанда шамамен бірдей ұзындықта. 2010 жылғы халық санауы бойынша Оңтүстік-шығыс Аляскада 71 616 адам тұрады, бұл штаттың жалпы халқының шамамен 10 пайызын құрайды. Оңтүстік-шығыс Аляска аймағының шамамен 45 пайызы штаттың астанасы Джуноу қаласында шоғырланған. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Оңтүстік-шығыс Аляскада кемінде 1000 тұрғыны бар елді мекендердің саны тоғызға жетті.

Климат

Алясканың оңтүстік-шығысындағы климат оңтүстікте орташа ендіктегі мұхиттық климатпен (Köppen Cfb), Джуно маңындағы орталық аймақта мұхиттық, теңіздік субполярлық климатпен (Köppen Cfc) және архипелагтың алыс солтүстік-батысы мен ішкі таулы аймақтарында субарктикалық климатпен (Köppen Dfc) сипатталады. Оңтүстік-шығыс Аляска Аляскада қыс айларында орташа күндізгі ең жоғары температураның мұздан жоғары болатын жалғыз аймақ болып табылады, тек Алеут аралдарының оңтүстік бөліктерінде, мысалы Уналаскада бұл жағдай сақталмайды.

Экология

Оңтүстік-шығыс Аляска – Тынық мұхитының қоңыржал жаңбырлы орман аймағында орналасқан, Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының экорегиондық жүйесі бойынша жіктеліп, солтүстік Калифорниядан Принц Уильям шығанағына дейін созылады. Ең көп кездесетін ағаш түрлері – ситка шыршасы және батыс гемолока. Жануарлар дүниесіне қоңыр аю, қара аю, Александр архипелагының эндемикалық қасқыр топтары, Ситка қара құйрықты бұғысы, горбаты кит, косатка, лососьтің бес түрі, ақбас бүркіт, арлекин үйрек, қара қаз және мраморлы кайра кіреді. Audubon Alaska 2016 жылы жарық көрген Оңтүстік-шығыс Алясканың экологиялық атласы аймақтың ландшафты, құстар, жабайы табиғат, адамдардың пайдалануы, климаттың өзгеруі және басқа да мәліметтерді, түрлі агенттіктер мен көздерден алынған деректерді жинақтап көрсетеді.

Мәдениет

Бұл аймақ тлингиттердің дәстүрлі отаны, сонымен қатар хайда тайпасының тарихи қонысы және цимшиан тайпасының қазіргі заманғы мекені. Аймақ экономикалық және мәдени тұрғыдан Сиэтл және Американдық Тынық мұхитының солтүстік-батысымен тығыз байланысты.

Өнеркәсіп

Алясканың оңтүстік-шығысындағы маңызды салалар коммерциялық балық аулау және туризм (көбінесе круиздік кемелер индустриясы) болып табылады.

Ағаш кесу

Бұрын ағаш өңдеу маңызды сала болған, бірақ басқа аймақтардың бәсекелестігі және аймақтың ірі қағаз массасы зауыттарының жабылуы салдарынан оның маңызы азайды; 2011 жылы Аляска орман қауымдастығы жағдайды "нашар" деп сипаттады. Оның құрамында Alcan Forest Products (Канадалық Transpac Group компаниясына тиесілі, Солтүстік Америкадағы ең ірі 5 ағаш экспорттаушысының бірі) және Крейг, Аляскада орналасқан Viking Lumber компаниялары бар. Федерациялық меншіктегі Тоңғас орманында ағаш кесуді кеңейту мәселесі бойынша пікірталастар жиі туындайды.

Тау-кен өндірісі

Кен өндіру солтүстік аймақта маңыздылығын сақтап келеді, 2015 жылы Джуноу және Адмиралтейство кен аудандарында жұмыс істеп тұрған кен орындары болды. 1880 жылы алтынның табылуы аймақтың алғашқы тарихында маңызды рөл атқарды. 2010 жылдары көршілес Британдық Колумбияда, Unuk және Stikine сияқты маңызды өзендердің бастауынан жоғары жатқан кен орындары зерттеліп, ақырында пайдалануға берілді, бұл трансшекаралық кен өндіру мәселесі ретінде белгілі болды. 2014 жылы Маунт-Полли кенішіндегі бөгеттің бұзылуы осы мәселеге назар аударды және 2015 жылы Канада мен Аляска арасында келісімге қол жеткізілді. Керр-Сульфуритс-Митчелл кен орынының барлау жұмыстары Унук өзенінің бастауынан жоғары жүргізілуде. Stikine өзенінің бастауынан жоғары орналасқан кен орындарының бірі – Red Chris, ол Mount Polley кенішінің (Imperial Metals) меншігінде.

Денсаулық сақтау

Негізгі ауруханалардың қатарында Джунодағы Бартлетт аймақтық ауруханасы және Кечикандағы PeaceHealth Ketchikan медициналық орталығы бар. Оңтүстік-Шығыс Аляска аймақтық денсаулық сақтау консорциумы 2022 жылға дейін 27 қамытастықта денсаулық сақтау мекемелерін басқарады, оның ішінде Ситка мен Врангелдегі ауруханалар да бар; бастапқыда тек американдықтарға қызмет көрсеткенмен, уақыт өте келе басқа жергілікті мекемелермен бірігіп, қолжетімділікті кеңейтті.

Кеме жасау

Өңірде балық аулау және паром қызметінің болуы кеме жасау мен күтімге байланысты экономикалық маңызға ие. Кетчикан қаласында "Vigor Industrial" компаниясына қарасты кеме құрылысы кешені бар.

Туризм

Туристер Алясканың оңтүстік-шығысына көбінесе жазда келеді, және көптегендері 15 сәуірден 30 қазанға дейін істейтін круиздік кемелермен келеді. 2019 жылы шамамен 1,3 миллион адам круиздік кемемен Аляскаға келді. Солтүстікке қарай Ішкі жол круизі әдетте Сиэтл немесе Ванкувер (Канада) қалаларынан басталып, Кетчикан, Джуно және Скагвей сияқты түрлі порттарда тоқтайды. Бір бағытты сапарлар Уиттиер немесе Сьюард қалаларында аяқталады. Круиздік кеме индустриясы 1960 жылдары круиздік кеме кәсіпкері Стэнли Б. Макдональд Princess Pat атты тасымалдау кемесін қайта жабдықтағаннан кейін дамыды, ол Princess Cruises құрылып, 1969 жылға қарай Алясканың оңтүстік-шығысына дейін кеңейді. "The Love Boat" телесериалы Princess круизінің бортында түсірілді және Аляскадағы эпизодтарды көрсетті; сондай-ақ, ол круиздерді жалпы түрде танымал етуге көмектесті, бұл 1977 мен 1987 жылдар аралығында оның қарқынды өсуіне ықпал етті.

Тарих

Аляска мен Канаданың Британдық Колумбия провинциясы арасындағы шекара Аляска шекарасы дауының нысанасы болды, онда АҚШ және Ұлыбритания Алясканың тұмсығында әртүрлі шекараларға таласқан. Британдық сыртқы саясат Канаданың пікірін қолдауға бейім болғанымен, оқиға жаңа Канада мемлекетінен британдықтардың шеттелуіне әкелген, оны британдықтардың сатқындығы деп есептеді.

Көлік

Алясканың оңтүстік-шығысының өте қиын, таулы жер бедеріне байланысты, дерлік барлық елді мекендер (Хайдер, Скагвей және Хейнс қалаларын қоспағанда) өз аймағынан тысқары жолмен байланысқа ие емес, сондықтан ұшақтар мен кемелер негізгі көлік құралдары болып табылады. Аляска теңіз тас жолы осы аймақ арқылы өтеді.

Әуе көлігі

Alaska Airlines – аймақтағы ең ірі әуе тасымалдаушысы, ал Джуно қаласының Джуно халықаралық әуежайы оңтүстік-шығыс Алясканың толыққанды әуе тарту орталығы болып табылады, Кетчикан қаласының Кетчикан халықаралық әуежайы оңтүстік-шығыс Алясканың екінші деңгейдегі орталығы қызметін атқарады. Алясканың шалғынды әуе компаниялары мен әуе таксилері аймақтардағы көптеген кішірек және шалғай орналасқан қауымдар мен ауылдарға қызмет көрсетеді. Көптеген елді мекендерге ұшу-қону жолағын салу қиын болғандықтан, көбінесе тек гидросамолеттермен (флоатпланмен) ғана жетуге болады.

Теңіз көлігі

Оңтүстік-шығыс Аляскаға негізінен Skagway, Haines, Hoonah, Juneau, Sitka, Petersburg, Wrangell, Ketchikan және басқа да шеткерлеген елді мекендерді Принс-Руперт (BC) және Bellingham (Вашингтон штаты) қалаларымен байланыстыратын мемлекеттік "Аляска теңіз магистралі" қызмет көрсетеді; сондай-ақ, екінші дәрежеде Уэльс принці аралында орналасқан "Аралық аралдар паромдық басқармасы" аралға жоспарлы жолаушылар мен автокөлік паромдық тасымалын жүзеге асырады. 2014 жылы Солтүстік бағытын іске қосу мүмкіндігі болған "Rainforest Islands Ferry Authority" атты жаңа басқарма құрылды. Бұл басқарма Коффман-Коувты Врангелл және Петербургпен байланыстыруды көздеп отыр. Ситкадағы "Allen Marine" және Линн каналындағы басқа да тәуелсіз операторлар сияқты шағын компаниялар да кейде теңіз жолаушыларына қызмет көрсетеді. Аймақтағы кемелердің қозғалысы круиздік кемелердің маусымдық келуіне байланысты қарбалас болады.