Кіріспе

Литвалықтардың рок музыка жанрына деген құрметі мен үлесі. Рок музыкасы Литвада 1960 жылдардың ортасынан бері орындалып, тыңдалып келеді. Бастапқыда кеңес билігінің репрессиясы рок музыканың тек заңсыз жиындарда ғана орындалуына әкеп соқты, ал Батыс музыкасы Люксембург радиосы арқылы немесе контрабандалық тасбаулармен қол жеткізілді. Қысым азайтқаннан кейін, «Жынның келіні» (Velnio nuotaka) және «Отпен аң ауру» (Ugnies medžioklė su varovais) сияқты рок-музыкальдар жарыққа шықты. 1980 жылдардың алдың қатарлы топтарына Foje және Antis кірді, сонымен қатар осы кезеңде панк-рок та пайда болды. 1990 жылдары рок музыкасының танымалдылығы төмендеді, бірақ жыл сайынғы «Ең нашар топтар фестивалінде» (Blogiausių grupių festivalis) әртүрлі жанрдағы топтар өнер көрсетті. 2005 жылға қарай жаңару басталды, ал SKAMP, готикалық рок тобы Siela және фолк-метал тобы Žalvarinis сияқты көрнекті топтар пайда болды. Жыл сайын Mėnuo Juodaragis және Kilkim žaibu сияқты бірнеше рок фестивальдері өтеді.

1960-1970 жылдар

Осы кезеңде Литва КСР-інің коммунистік үкіметі Батыстан келген декаденттік және құлқылық мәдени шабуыл деп саналатын рок музыкасына қарсы тұрды. Совет билігі тұсындағы екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жас литвалық ұрпақтың батыс музыкасымен танысу мүмкіндігі шектеулі болды. Бірі – Люксембург радиосы, кеңес жиілігінде берілетін және қазіргі танымал рок музыкасын ойнайтын жалғыз радиостанция. Тағы бір жолы – Литваға батыстың танымал топтарының пластинкаларын контрабандалық жолмен әкеліп, оларды магниттік таспаға көшіру еді. The Beatles литвалық рок музыканттарына ең алғашқы ықпал еткен топтардың бірі болды. 1965 жыл шамасында алғашқы жергілікті рок-топтар пайда бола бастады, олардың ішінде Каунастағы Кертukai, Aitvarai және Nuogi ant slenksčio, ал Вильнюстағы Kęstutis Antanėlis, Vienuoliai және Gėlių Vaikai бар еді. Көптеген топтар The Beatles және Rolling Stones әндерін орындап, кейде осы әндерге литва тілінде мәтін жазатын. 1968 жылға қарай кавер-топтардың басымдығы өзгерді, жергілікті музыканттар өздерінің әндерін жазуға көшкенде. Мұндай топтар студенттік кештерде, «сессиялар» деп аталатын жиындарда танымал болды. Коммунистік билік оларды заңсыз деп таныды, олардың құлқылық әсер ететініне сенді. Сол кездегі ең танымал сессия 1971 жылы Вильнюста өтті, онда ірі жергілікті және латвиялық топтар бірнеше жүз адамның алдында өнер көрсетті – сол кездегі шара үшін өте көп адам. Концерттен кейін ұйымдастырушылар КГБ-мен қуғынға түсті. Сонымен қатар, осы кезеңде ерекше ән жанры қалыптасты. Витаутас Kernagis және Витаутас Babravičius сияқты музыканттар өздерінің және басқа литвалық ақындардың сөздеріне жазылған лирикалық балладалар жазды. Тоталитарлық режимнің жағдайларына байланысты осы кезеңнен сақталған жазбалар өте аз. Режимнің батыстың мәдени шабуылына қарсы тұрғанына қарамастан, рок-н-роллдың ықпалымен кейбір музыкалық қойылымдар пайда болды. Мысалы, Эндрю Ллойд Веббердің «Иисус Христос Супержұлдызы» рок-операсын литвалық композитор Kęstutis Antanėlis 1971 жылдың 25 желтоқсанында Вильнюс өнер академиясында қойды. Бұл «Иисус Христос Супержұлдызының» Еуропадағы алғашқы қойылымы болды. Литваның алғашқы және ең танымал мюзикл фильмі – Viačeslavas Ganelinas жазған «Velnio nuotaka» («Шайтанның келіні») 1975 жылы шықты. Оның құлаққа жағымды әуендері дәстүрлі халық мотивтерін рок-н-ролл ырғағымен үйлестіреді. Жан-жақты және эмоционалды «Шайтанның келіні» бұрын періште болған, бірақ Хосанна әнін айғайлаудан шаршаған және Жерде өмір сүруге сотталған зұлым шайтанның табиғаттан тыс оқиғасын баяндайды. Ол жел диірменіндегі үйінен бүкіл елді қамтитын қайғылы оқиғаның күлкілі және кейде трагикалық оқиғасында махаббат пен бақытты іздеді. Содан кейін, 1976 жылы тағы бір мюзикл қойылды – Giedrius Kuprevičius музыкасымен және Витаутас Kernagis пен Gintarė Jautakaitė қатысуымен «Ugnies medžioklė su varovais». Бұл мюзикл үлкен сәттілікке ие болды – 1976 жылдан 1983 жылға дейін Литва мен Кеңес Одағының қалаларында 185 рет орындалды.

1980 жылдар

1960 және 70-жылдардағы жергілікті рок және поп музыкасының пайда болуы 1980-жылдары зор ынтамен дамыды, осы кезеңде бірнеше әсерлі литвалық топтар құрылды.

Гипербола

1982 жыл шамасында Hiperbolė тобы Литваның би алаңдарында таныла бастады. Олар британдық Smokie тобының музыкасына ұқсас әуендер орындады. Көп ұзамай, қатаң кеңестік бақылаудың нәтижесінде топ 1985 жылы тарап кетті, бірақ 1996 жылы альбом мен бірнеше концерттермен сәтті қайта құрылды. 1999 жылы олар тағы да тарасты.

Фойе

1983 жылы Литваның ең танымал, ықпалды және сүйікті рок-топтарының бірі – Foje құрылды. Топ өзіне әсер еткендердің қатарында The Stranglers тобының дыбысын, сондай-ақ 1980-ші жылдардағы пост-панк қозғалысын (мысалы, Foje-дің 1990 жылғы электроникалық альбомы Žodžiai į Tylą-да Depeche Mode-қа жасалған айқын сілтеме) атады. Бұл әсерлер топтың басшысы Андриус Мамонтовастың көбінесе қараңғы, үмітсіз лирикасымен үйлестірілді. Foje 1986 жылы "Литуаника 86" фестивалінде және "Кашкас Ацитико" музыкалық фильмінде өнер көрсеткеннен кейін ұлттық деңгейде танымал жұлдызға айналды. Топ 1997 жылы тарағанға дейін осы мәртебесін сақтап келді. 1997 жылғы 17 мамырда Вильнюсте өткен қоштасу концертіне шамамен 60 000 жанкүйер келді. Топтың вокалисі Андриус Мамонтовас бүгінгі күнге дейін сәтті жеке карьерасын жалғастыруда. Екі он жылдық мансабында Foje тобының жетекшісі және жеке орындаушы ретінде 20-дан астам платиналық альбом жазды, сондай-ақ LT United тобының 2006 жылғы "Евровидение" конкурсына қатысқан "We Are the Winners" әнін жасауға атсалысты.

Антис

Антис тобы 1984 жылы жас сәулетшілер тобы құрды. Бастапқыда, фронтмен Алгирдас Каушпедас басқаратын топ панк стильдегі тәжірибелермен айналысты, бірақ 1986 жылдың басында топта керемет мүйіз секциясы пайда болғаннан кейін жағдай едәуір өзгерді. Петрас Убартас топтың музыкасына жауапкершілікті алды, ал Каушпедас советтік өмір салтына ирония мен сатираға толы ән сөздерін жазуға көбірек назар аударды. Антис түрлі жартылай подпольелік шараларда өнер көрсетіп, көп ұзамай бүкіл елде, әсіресе экстравагантты глэм имиджімен танымал болды. Бірақ Антис тобының нағыз сәті «Литуаника 86» рок-фестивалінде өнер көрсеткеннен кейін келді. Антис музыкасы жаңа толқынның көптеген аспектілерін қамтыса да, олар өзіндік және ерекше стиль мен дыбыс жасады. Осыған қарамастан, топтың ең үлкен хиті – «Men at Work» тобының «Down Under» әнінің жаңадан өңделген нұсқасы «Zombiai» болды. Соңғы кезеңінде Антис күрделі және түсінуге қиын джаз-рок құрылымдарымен тәжірибе жасауды бастады. Топ 1987 жылы алғашқы альбомын шығарды, содан кейін 1989 жылы екінші және соңғы альбомын шығарды, ал 1990 жылы топ таратылды. Антис Литва мен КСРО-да көптеген концерттер берді, сондай-ақ 1989-1990 жылдары Еуропа және АҚШ-та гастрольдік сапарда болды. Антис тобының алғашқы қайта құрылуы 1996 жылы Литваның ірі қалаларында үш ірі концерт өткізген кезде болды. Екінші қайта құрылу 2003 жылы төрт дискілік антологиясы «Visa Antis» шыққан кезде орын алды. 2003 жылдың желтоқсан айында Антис Вильнюсте толық салынған концерт берді – бұл олардың сахнадағы соңғы өнер көрсетуі болды. 2007 жылы Антис қайта бірігіп, содан бері екі альбом шығарды.

Бикс

Литва рок сахнасының тағы бір ерекшелігі – «Бикс» тобы 1987 жылы Шяуляй қаласында құрылды. Ska рифтері мен латындық ырғақтарға негізделген, сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді қамтыған, батыл және ирониялық өлеңдерімен топ тез арада жергілікті тыңдарман арасында ең қызықты топтардың біріне айналды. «Бикс» тобы 1993 және 1994 жылдары, әсіресе Францияда, қарқынды гастрольдік сапарларының арқасында еуропалық көрермендердің ыстық қарсы алуын тапты. Бірақ Литвада рок музыкасына деген қызығушылық азайғандықтан, олар музыкалық қызметін тоқтатты. Қазір «Бикс» тобы жаңа құраммен (дегенмен, фронтмен Саулюс Урбонавичус сол күйінде) сирек концерттер өткізеді.

Катедра

Katedra – 1986 жылы құрылған, бір жылдан кейін сол кездегі ең танымал топтардың біріне айналған литвалық ауыр металл тобы. Оның алғашқы дискісі "Mors Ultima Ratio" Еуропада жақсы танылды. Katedra тобының сәттілігі 1990-шы жылдардың басында вокалист Повилас Мешкеланың тобынан кеткенімен аяқталды, алайда топ бүгінгі күнге дейін әрекет етуде.

Панк сахнасы

1986-1987 жылдары Литвада панк-сахнасы пайда болды. Už Tėvynę, SKAT және Erkė Maiše сияқты топтар ескі үлгідегі панк 77-ге ұқсаса, ал 33% kiaulių pakeliui į Vatikaną және Turboreanimacija хардкор панк (HC) стиліне көбірек бейімделді. Turboreanimacija Литваның ең ықпалды HC тобы деп санауға болады, олардың шығармалары АҚШ-тағы Maximum Rock 'n Roll сияқты фанзин журналдарында жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Олардың алғашқы, жылдам темптегі альбомдары тыңдаушыларға шотландтық HC легендалары Exploited-тің ертедегі туындыларын еске түсірді, ал кейіннен Turboreanimacija power punk бағытына бет бұрды. Turboreanimacija 1997 жылы Литваның андеграунд сахнасында культты топ мәртебесіне ие болғаннан кейін таратылды. Осы жанрдың соңғы өкілдері – ska punk тобы 'Dr. Green' (көптеген DIY жобаларымен және Еуропаның панк-сахналары бойынша қарқынды гастрольдерімен танымал), street punk топтары Toro Bravo және hardcorists Bora мен Mountainside.

1990 жылдар

Литвадағы 1990-шы жылдарды рок музыкасы тұрғысынан тоқырау кезеңі деп сипаттауға болады. Көрермендер рок музыкасына деген қызығушылықтарын жойып, оның орнына жергілікті поп музыканы ұнатты. Сондықтан, санаулы ерекшеліктерді қоспағанда, барлық рок сахнасы жасырын күйге көшті. Осы кезеңдегі маңызды рок музыкалық оқиға – жыл сайынғы Blogiausių grupių festivalis (Ең нашар топтар фестивалі) болды, ол андеграундтық рок-топтарға өздерін көпшілікке таныстыруға ерекше мүмкіндік берді. Кейбір топтар сол кезде Манчестерде пайда болған музыкалық ағымға еліктеуге тырысты (мысалы, Lygiai Lyja, Šiaurės Kryptis), көбінесе бұл сәтті аяқталды; ал басқалары гранж, шу және психоделикалық эксперименттерді қалай бастады (мысалы, SH, Empti, Blyškūs Veidai, Summerland, Dogbones). Вильнюс қаласынан шыққан Skylė жиі акустикалық, жақын дыбысы мен поэзиялық мәтіндерінің арқасында литва филологиясының студенттері арасында сүйікті топқа айналды. Алитес қаласынан шыққан Airija (литва тілінде Ирландия деген мағынаны білдіреді) рок музыкасын ирланд халық әуендерімен шебер үйлестірді. Airija тобының жетекшісі Дариус Милерис қазір Дублинде тұрады және Nojus тобында бұрынғы тобының музыкасына ұқсас музыка ойнайды. Сонымен қатар, 1990 жылдары Утена қаласынан шыққан Kamštis және Вильнюс қаласынан шыққан Armatūra Fun Punk топтары зор жетістікке жетті.

2000 жылдар

2000 жылдардың басында сахнада бірнеше жаңа есімдер пайда болды, олардың ішінде Бритпоп әсерімен Лемон Джой, Мерлин және Биплан болды. Lemon Joy және Merlin дебюттік альбомдарынан кейін көп ұзамай поп/электрондық музыкаға бет бұрды, ал Biplan рокпен сәтті айналысты. SKAMP 1998 жылы құрылғаннан бері Литвадағы ең танымал топтардың бірі және шетелде де жақсы танымал. SKAMP поп, рок, хип-хоп және регги жанрларын бірегей альтернативті дыбысқа үйлестіреді. 1999 жылы құрылған Relanium тобы поп-рок бағытындағы топ болды. Koja Records компаниясымен келісімшартқа қол қойғаннан кейін топтың аты Лора және Ғашықтар деп өзгертілді. 2005 жылы Laura And The Lovers "Little by Little" әнімен "Евровидение" ән байқауына қатысты, бірақ айтарлықтай жетістікке жете алмады. 2005 жыл литва рок музыкасының жаңаруының бастамасы болды. Рок-фестивальдердің саны артты, ал жаңа топтар литвалық БАҚ-та және тыңдаушылардың жүрегінде өз орнын табуда. Олардың ішінде фанки стильіндегі Saulės Kliošas, Bitės және Inculto; IR, Brainers, Gravel, Sportas, Arbata және тағы да басқалары бар. Литваның готикалық сахнасы аса үлкен емес, бірақ литвалық готтар тарапынан күшті қолдауға ие. Бұл стильді ұсынатын бірнеше топ бар. Siela және Mano Juodoji Sesuo Литвадағы готикалық музыканың негізін қалаушылар деп есептеледі. Пабраде қалашығынан шыққан Saprophytes тобы, New York металл тобы Type O Negative-ге сілтеме жасайтын эмоционалды металл орындайды. Көптеген рок-топтар халықтық ықпалға ие екенін айтады. Žalvarinis – Вильнюстен шыққан фолк-метал тобы. Олардың музыкасы әдетте өте баяу темпте, және тек литва тіліндегі мәтіндермен орындалады. Бұл контексте тағы бір фолк-рок тобы – Atalyja-ны атау қажет. Жыл сайынғы рок-фестивальдерге: Mėnuo Juodaragis (Балтық мәдениетінің, баламалы музыканың, халық музыкасының және эксперименталды музыканың жазғы фестивалі), Kunigunda Lunaria (Вильнюстегі готикалық/darkwave/индустриялық фестиваль); Naujas Kraujas (жаңа топтар фестивалі); Kilkim žaibu (Балтық халық, пұтқа табыну және блэк-метал фестивалі); DevilStone (Extreme rock'n'roll) кіреді.

Аймақ

Литваның алғашқы тәуелсіз жазба компаниясы Zona 1991 жылы жазба лейблін қызметін бастады, оның ішінде Joy Division, Pixies, Cocteau Twins, Dead Can Dance, Sugarcubes сияқты әртістердің Балтық елдеріндегі жазбалары шығарылды, сондай-ақ көптеген танымал шетелдік орындаушылар да болды. Zona жергілікті орындаушылармен де жұмыс істеді, оның ішінде ең танымал литвалық Antis және BIX рок-топтары, орыс культ-топтары Va Bank және Avia, сондай-ақ Балтық және Шығыс Еуропаның жас альтернативті әртістерінің бірнеше жинақтары жарық көрді. Zona-ның толық каталогында барлығы 80-нен астам жазба және бірлескен жазба бар. 80-жылдардың соңы мен 90-жылдардың басында компания басшысы Довидас Блувштейн Вильнюста Sonic Youth, Sugarcubes, Pop Will Eat Itself, The Fall және тағы да көптеген альтернативті музыка иконаларының концерттерін ұйымдастыруға күш салды. Бұл жергілікті қызықты альтернативті музыкалық ортаның қалыптасуына зор үлес қосты. Zona-ның еңбегі 2006 жылдың басында Radiocentro Apdovanojimai жылдық музыкалық сыйлықтарында «Өмір бойына жетістік» сыйлығымен мойндалды.

Қожа

Koja Records Group – Литвадағы ең көне және ірі жазба компанияларының бірі. 1995 жылы бастапқыда би музыкасы лейблі ретінде құрылған. Алғашқы жылдары компания жергілікті репертуармен ғана шектеліп қоймай, Литва және басқа бұрынғы кеңестік аумақтарда халықаралық лицензияларды да қамтамасыз етті. 1998 жылы Koja Records Group жергілікті әртістерді іздеуге және дамытуға бар күшін жұмсауға бекінді. Осымен қатар, лейбл поп/би музыкасы жазба компаниясына дейін өрістеді.