Кіріспе

Вирустың түрі

Онколиздік вирус – қатерлі ісік жасушаларын жұқтырып, өлтіретін вирус. Жұқтырылған қатерлі ісік жасушалары онколиз арқылы жойылғанда, қалған ісікті жоюға көмектесетін жаңа инфекциялық вирус бөлшектері немесе вириондар шығарады. Онколиздік вирустар ісік жасушаларын тікелей жоюға ғана емес, сонымен қатар иесі организмнің ісікке қарсы иммундық жауабын да ынталандырады. Онколиздік вирустар ісік микроортасына әртүрлі жолдармен әсер етуге қабілетті. Вирустардың қатерлі ісікке қарсы агенттер ретіндегі әлеуеті алғаш рет ХХ ғасырдың басында байқалды, бірақ үйлестірілген зерттеулер 1960 жылдары ғана басталды. Аденовирус, реовирус, қызылша, герпес симплекс, Ньюкасл ауруы вирусы және вакцина сияқты бірнеше вирустар онколиздік агенттер ретінде клиникалық сынақтан өтті. Қазіргі онколиздік вирустардың көпшілігі ісікке қатысты таңдаулы болуы үшін жасалған, бірақ реовирус және сенекавирус сияқты табиғи түрлері де бар, олар клиникалық сынақтарға жол ашты. Ұлттық реттеуші орган мақұлдаған алғашқы онколиздік вирус – 2004 жылы Латвияда тері меланомасын емдеу үшін мақұлданған, генетикалық өзгертілмеген ECHO 7 штаммы энтеровирусы RIGVIR болды; алайда, 2019 жылы мақұлдау кері қайтарылды. 2005 жылы Қытайда бас және мойын қатерлі ісігін емдеу үшін H101 аталған генетикалық өзгертілген аденовирус мақұлданды. 2015 жылы talimogene laherparepvec (OncoVex, T VEC) – модификацияланған герпес симплекс вирусы болып табылатын онколиздік герпес вирусы, АҚШ және Еуропалық Одақта операцияға келмейтін метастаздық меланоманы емдеу үшін мақұлданған алғашқы онколиздік вирус атанды. 2022 жылдың 16 желтоқсанында FDA nadofaragene firadenovec vncg (Adstiladrin, Ferring Pharmaceuticals) препаратын Bacillus Calmette Guérin (BCG) емдеуіне жауап бермейтін, бұлшық қабатына енбеген қатерлі ісік (NMIBC) және in situ карциномасы (CIS) бар, папиллярлық ісіктермен бірге немесе оларсыз ересек пациенттерге арналған препарат ретінде мақұлдады.

Тарих

Қатерлі ісіктің регрессиясы мен вирустар арасындағы байланыс бұрыннан-ақ теориялық тұрғыда қарастырылып келген, ал 20-ғасырдың басында иммундау немесе басқа вирустық инфекциядан кейін жатыр мойнының қатерлі ісігі, Буркитт лимфомасы және Ходжкин лимфомасының регрессиясы туралы жекелеген жағдайлар тіркелді. Иммундау немесе вирусотерапия (вирусты қасақана жұқтыру) арқылы қатерлі ісікті емдеу әрекеттері 20-ғасырдың ортасында басталды. Вирусты жасау технологиясы болмағандықтан, барлық алғашқы күш-жігер табиғи онколиздік вирустарды табуға бағытталды. 1960 жылдары полиовирус, аденовирус, ЭКО энтеровирусы, RIGVIR және басқалары қолданылып, үміттендіретін зерттеулер жүргізілді.

Қарапайым герпес вирусы

Герпес симплекс вирусы (ГСВ) – қатерлі ісік жасушаларына таңдап шабуыл жасауға бейімделген алғашқы вирустардың бірі, себебі ол жақсы зерттелген, манипуляциялау оңай және табиғи жағдайда салыстырмалы түрде қауіпсіз (тек суық жара тудырады), сондықтан кем қауіпті болуы мүмкін. 1-ші типті герпес симплекс вирусының (HSV 1) 1716 мутанты ICP34.5 генінің екі данасынан да құралмайды, нәтижесінде ол енді толық дифференциацияланған және бөлінбейтін жасушаларда көбейе алмайды, бірақ қатерлі жасушаларды тиімді жұқтырып, лизиске келтіреді, бұл ісікке бағытталған стратегияның тиімді тәсілі болып табылады. In vivo жағдайындағы кең ауқымды қатерлі ісік модельдерінде HSV1716 вирусы ісіктің регрессиясын және өмір сүру мерзімін ұзартты. 1996 жылы Еуропада онколитикалық HSV1716 вирусын қолданатын клиникалық сынаққа алғашқы рұқсат берілді. 1997 жылдан 2003 жылға дейін HSV1716 штаммы глиобластома мультиформемен ауыратын науқастардың ісігіне инъекцияланды – бұл өте қатерлі ми ісігі, уыттылықтың немесе жанама әсерлердің белгілері байқалмады, сонымен қатар кейбір науқастар ұзақ жылдар бойы тірі қалды. Басқа қауіпсіздік сынақтарында HSV1716 меланома және бас пен мойынның жалпақ жасушалы карциномасымен ауыратын науқастарды емдеу үшін қолданылды. Содан бері жүргізілген зерттеулер HSV1716 түрлерінің сыртқы қабығы қатерлі ісік жасушаларының белгілі бір түрлеріне бағытталатынын және қатерлі ісік жасушаларына қосымша гендерді жеткізуге қолданылуы мүмкін екенін көрсетті, мысалы, қатерлі ісік жасушаларының ішінде зиянсыз продәрмекті бөліп, уытты химиотерапияны босатуға немесе жұқтырылған қатерлі ісік жасушаларына радиоактивті йодпен белгіленген белокты жинақтауға бұйрық беретін гендер, нәтижесінде жеке қатерлі ісік жасушалары микродозалық сәулеленумен және вирус тудырған жасуша лизисімен жойылды. HSV негізіндегі басқа онколитикалық вирустар да жасалды және клиникалық сынақтардан өтуде. FDA-ның мақұлдаған препараттарының бірі – Amgen компаниясының талимоген лахерпарепвек препараты.

Онкорин (H101)

Регуляторлық агенттің мақұлдауымен бекітілген алғашқы онколиздік вирус – Шанхай Sunway Biotech компаниясының H101 деп аталған генетикалық түрлендірілген аденовирусы болды. 2005 жылы ол Қытайдың Мемлекеттік тағамдық-дәрілік басқармасы (SFDA) тарапынан бас және мойын қатерлі ісігін емдеу үшін реттеуші мақұлдау алды. Sunway-дің H101 және оған өте ұқсас Onyx 15 (dl1520) вирус қорғаныс механизмін жою үшін жасалған, ол қалыпты адамның p53 генімен өзара әрекеттеседі, ал бұл ген қатерлі жасушаларда өте жиі бұзылады. Қазір ол Oncorine тауарлық атауымен сатылады.

Иммунотерапия

Иммундық бақылау нүктесінің ингибиторлары сияқты қатерлі ісікке қарсы иммунотерапияның дамуымен, антитуморлық иммунитетті күшейту үшін онколиттік вирустарды қолдануға көбірек назар аударылды. Онколиттік вирустар мен иммундық жүйе арасындағы өзара әрекеттесуде екі негізгі мәселе қарастырылады.

Иммунитет кедергі ретінде

Онколиздік вирустардың сәттілігіне кедергі келтіретін маңызды фактор – пациенттің иммундық жүйесі, ол кез келген вирусты жоюға табиғи түрде тырысады. Бұл, әсіресе, вирустың қанның комплементімен және нейтралдайтын антиденелермен әрекеттесуден аман қалуы қажет болғанда, тамырға инъекция жасау кезінде айқын байқалады. Химиотерапия арқылы иммундық жүйені басу және комплемент жүйесін тежеу онколиздік вирустармен емдеудің тиімділігін арттыратыны көрсетілген. Бұрыннан бар иммунитеттің әсерін азайту үшін, кең таралған адам патогендері емес вирустарды қолдануға болады. Алайда, бұл жаңа антиденелердің пайда болуын тоқтатпайды. Дегенмен, кейбір зерттеулер онколиздік вирустарға қарсы бұрынғы иммунитет тиімділіктің айтарлықтай төмендеуіне себеп болмайтынын көрсеткен. Балама ретінде, вирустық векторды полиэтилен гликоль сияқты полимермен қаптауға болады, бұл оны антиденелерден қорғайды, бірақ вирустық қабықшаның белоктарының қабылдаушы жасушаларға жабысуына да кедергі келтіреді. Тамырға инъекция жасағаннан кейін онколиздік вирустардың қатерлі ісікке жетуіне көмектесетін тағы бір жол – оларды макрофагтардың (ақ қан жасушаларының бір түрі) ішінде жасыру. Макрофагтар тіндердің зақымдалған жерлеріне, әсіресе, қатерлі ісіктерге тән оттегінің төмен деңгейі бар жерлерге автоматты түрде миграциялайды және жануарларда простата қатерлі ісігіне онколиздік вирустарды жеткізу үшін сәтті қолданылды.

Дос ретінде иммунитет

Вирустарды белсенділігін жоғалтып, кедергі келтірсе де, науқастың иммундық жүйесі ісіктерге қарсы одақтас ретінде әрекет ете алады; инфекция иммундық жүйенің назарын ісікке аударады және пайдалы және ұзаққа созылатын ісікке қарсы иммунитетті қалыптастыруға көмектеседі. Маңызды механизмдердің бірі – ісік лизисі нәтижесінде ісікке байланысты антигендер мен қауіпті молекулалық үлгілер (DAMP) сияқты заттардың босатылуы, олар ісікке қарсы иммундық реакцияны тудыруы мүмкін. Бұл, по сути, жекелендірілген қатерлі ісікке қарсы вакцинаны құруға әкеледі. Қатерлі ісіктің спонтанды ремиссияға түсуінің көптеген жағдайлары тіркелді. Себебі толыққанды түсіндірілмесе де, бұл кенеттен пайда болған иммундық жауаптың немесе инфекцияның нәтижесі болуы мүмкін деп саналады. Бұл құбылысты шақыру үшін қатерлі ісікке қарсы вакциналар (қатерлі ісік жасушаларынан немесе таңдалған қатерлі ісік антигендерінен алынған) немесе тері қатерлі ісігін иммундық стимуляциялаушы факторлармен тікелей емдеу қолданылған. Кейбір онколитикалық вирустар өте иммуногенді және ісікке жұққанда ісікке қарсы иммундық жауапты тудыруы мүмкін, әсіресе цитокиндер немесе басқа иммундық стимуляциялаушы факторларды жеткізетін вирустар. Вирустар ісік жасушаларын олардың вирусқа қарсы жауабының жетілмегендігіне байланысты таңдап жұқтырады.

Везикулярлы стоматит вирусы

Везикулярлы стоматит вирусы (VSV) – 5 геннен тұратын, теріс мағыналы, бір тізгілі РНК геномнан тұратын рабдовирус. Табиғатта ВСV жәндіктер мен малға жұғады, онда ол салыстырмалы түрде шешілген және өлімге әкелмейтін ауруды тудырады. Бұл вирустың төмен патогенділігі негізінен инфекция кезінде тіндерге және қан ағынына бөлінетін интерферондар деп аталатын белоктар тобына сезімталдығымен байланысты. Бұл молекулалар жасушаларды инфекциядан қорғайтын және вирустың таралуын тоқтататын генетикалық вирусқа қарсы қорғаныс бағдарламаларын белсендіреді. Алайда, 2000 жылы Stojdl, Lichty және басқалар бұл жолдардағы ақаулар қатерлі жасушаларды интерферонның қорғаныш әсеріне сезімсіз ететінін, демек ВСV инфекциясына өте осал ететінін көрсетті. ВСV жылдам цитолиттік репликация циклынан өтетіндіктен, инфекция қатерлі жасушаның өліміне және 24 сағат ішінде вирустың шамамен 1000 есе көбеюіне алып келеді. Сондықтан ВСV терапиялық қолдануға өте ыңғайлы, және бірнеше зерттеу топтары жүйелік түрде енгізілген ВСV ісік ошағына жеткізіліп, онда көбейіп, аурудың регрессиясын тудыратынын, көбінесе ұзақ мерзімді емделуге алып келетінін көрсетті. Вирусты матрицалық белоктың Met 51 аминоқышқылын жою арқылы әлсірету, қалыпты жасушалардың барлық инфекциясын тоқтатып, бірақ ісік жасушаларында репликацияға әсер етпейді.

Полиомиелит вирусы

Полиовирус – табиғи инвазивті нейротроптық вирус, осылайша оны нейрондық жасушалардан туындаған ісіктерде таңдамалы көбейту үшін табиғи таңдауға айналдырады. Полиовирустың плюс-талдық РНК геномы бар, оның трансляциясы вирус геномының 5' трансляцияланбаған аймағындағы тіндік-спецификалық ішкі рибосомалық кіру орнына (IRES) байланысты, ол нейрондық жасушаларда белсенді және 5' қақпақсыз вирус геномын трансляциялауға мүмкіндік береді. Gromeier және авторлар (2000) қалыпты полиовирус IRES-ін риновирус IRES-імен алмастырды, бұл тіндік-спецификалық белгіні өзгертті. Соның нәтижесінде пайда болған PV1(RIPO) вирусы қатерлі глиома жасушаларын таңдап жоя алады, ал қалыпты нейрондық жасушаларға зиян келтірмейді.

Реовирус

Реовирустар көбінесе сүтқоректілердің тыныс алу және ішек жүйелерін жұқтырады (атауы «тыныс алу-ішек орфан вирусы» деген аббревиатурадан шыққан). Ересек жасқа жеткен көптеген адамдар реовирусқа ұшыраған, бірақ инфекция көбінесе ешқандай белгілерді тудырмайды. Реовирустың қатерлі жасушаларды жою қабілеті әртүрлі қатерлі жасуша желілерінде жақсы көбейетіні және оларды лиздеуі анықталғаннан кейін белгілі болды. Reolysin – қазіргі уақытта клиникалық сынақтардан өтіп жатқан, түрлі қатерлі ісіктерді емдеуге арналған реовирустың препараттық түрі.

Сенекавирус

Сенекавирусы, сондай-ақ Сенека аңғары вирусы деп те аталады, 2001 жылы Genetic Therapy, Inc. компаниясында жасуша культурасындағы қосымша зат ретінде табылган, табиғи түрде кездесетін, жабайы типтегі онколиттік пикорнавирус. Бастапқы изолят, SVV 001, Neotropix, Inc. компаниясы тарапынан NTX 010 деген атпен нейроэндокриндік ерекшеліктері бар, соның ішінде ұсақ клеткалы өкпе қатерлі ісігі және әртүрлі педиатриялық қатты ісіктерге қарсы емдік препарат ретінде әзірленуде.

RIGVIR

RIGVIR – Латвия Республикасының Мемлекеттік дәрілік заттар агенттігі 2004 жылы мақұлдаған дәрілік препарат. Сондай-ақ, Грузия және Арменияда да мақұлдау алынған. Бұл ЭКО вирусы тобының мүшесі, ECHO 7 типті жабайы вирус. Эховирустың қатерлі ісікті жоюға қабілетті (онколиздік) вирус ретінде қолданылу мүмкіндігін латвиялық ғалым Айна Муцениеце 1960 және 1970 жылдары анықтаған. 2017 жылға дейін RIGVIR-дің қатерлі ісікке қарсы тиімді ем екенін көрсететін нақты дәлелдер болған жоқ. 2019 жылдың 19 наурызында ECHO 7 өндірушісі SIA LATIMA Латвияда препаратты сатудан алып тастау туралы хабарлады, себебі қаржылық және стратегиялық себептер, сондай-ақ жеткіліксіз пайда табу мүмкіндігі деп көрсетілді. Бірақ бірнеше күннен кейін аталған мәселе бойынша жасалған телеарна бағдарламасы Мемлекеттік дәрілік заттар агенттігінің препарат флакондарына зертханалық сараптама жасағандығын және ЭХО 7 вирусының мөлшері өндіруші көрсеткен көлемнен әлдеқайда аз екенін анықтады. Агенттіктің зертхана директорының сөзіне сүйенсек, "Бұл лимон шырыны сатып алғандай, ал шындығында лимон хошқысымен ғана дәмделген су екенін білумен тең". 2019 жылдың наурыз айында Латвияда ECHO 7 препаратының таратылуы тоқтатылды. Бірақ кейбір пациенттердің өтініші бойынша медициналық мекемелер мен дәрігерлерге препаратты қолдануға рұқсат берілді, тіркеу куәлігі тоқтатылғанша.

Семилики орман вирусы

Семлики орман вирусы (СОВ) – табиғи түрде орталық нерв жүйесі жасушаларын жұқтырып, энцефалитке әкелетін вирус. Оның генетикалық түрленген нұсқасы, глиобластома – мидың қатерлі ісігіне қарсы онколиттік вирус ретінде клиникаға дейінгі сынақтардан өтті. СОВ микроРНК мақсатты тізбектерімен генетикалық түрлендірілді, осылайша ол тек ми ісігі жасушаларында, бірақ қалыпты ми жасушаларында көбеймейді. Түрлендірілген вирус ісіктің өсуін баяулатып, ми ісігі бар тышқандардың өмір сүру ұзақтығын арттырды. Бұл вирус адамның глиобластомалық ісігі жасушаларын тиімді жоятыны да анықталды. Viralytics компаниясы Коксакивирус А21 вирусын "Каватак" саудалық атауымен дамытып жатыр. Коксакивирус А21 Enterovirus C түріне жатады. А грипі – рак регрессиясын тудыратыны хабарланған ең алғашқы вирустардың бірі. Бұл генетикалық түрлендірілген онколиттік А грипі вирустарын клиникалық зерттеулерге түрткі болды. Ғылыми әдебиетте көбінесе Сендай вирусы деп аталатын мысық респираторлық вирусы, онколиттік агент ретінде мысық респираторлық вирусы тарауында сипатталғандай, белгілі бір онколиттік қасиеттерді көрсетті.

Бағытталған эволюция

"Бағытталған эволюция" деп аталатын жаңа дәрілерді әзірлеудің инновациялық тәсілі, рекомбинантты прекурсор вирустардың кең популяциясын қолдана отырып, ісік жасушаларына қарсы бағытталған жаңа вирустық варианттарды немесе серотиптерді бағытталған іріктеу арқылы жасауды қамтиды. Бастапқы гомологтық рекомбинация кезеңінде туындаған күшейтілген биологиялық әртүрлілік, вирустық кандидаттардың кең кездейсоқ жиынтығын қамтамасыз етеді, олар алдын ала белгіленген нәтижеге (мысалы, ісікке қатысты жоғары белсенділікке) қол жеткізуге бағытталған іріктеу кезеңдерінен өтеді, бұл нәтижеге жауапты вирустық механизмдер туралы бұрынғы білімді қажет етпейді. Соңында алынған онколиздік вирустар жиынтығы клиникалық алдын ала модельдерде одан әрі тексеріледі, соның нәтижесінде қажетті терапиялық қасиеттері бар онколиздік вирус таңдалады. Адам аденовирусына, онколиздік агенттер ретінде дамытылып жатқан көптеген вирустардың біріне, жоғары селективті және тиімді онколиздік вакцина жасау үшін бағытталған эволюция қолданылды. Бұл процестің нәтижесінде ColoAd1 (B тобы аденовирустарының жаңа химерлік мүшесі) пайда болды. Аденовирус серотиптері Ad11p және Ad3-тің бұл гибриді, бақылау вирустарымен (Ad5, Ad11p және Ad3 қоса алғанда) салыстырғанда айқын жоғары тиімділік пен ісікке қатысты таңдаулылықты көрсетті және жаңадан оқшауланған адам ішек ісігі тінінде бақылау тінімен салыстырғанда шамамен екі есеге жуық вирустық ұрпақ тудыратыны расталды. Вирустық геннің функциясы жолды өзгерту болып табылады, бірақ бұл ген жолы бұзылған жасушаларда қажет емес, ал жолы белсенді жасушаларда қажет. Жасушалардағы тимидинкиназа және рибонуклеотид редуктаза ферменттері ДНК синтезіне жауапты және олар тек белсенді көбейіп жатқан жасушаларда ғана экспрессияланады. Бұл ферменттер кейбір вирустардың (мысалы, HSV, вакцина) геномдарында да бар және олар вирустың тыныш (көбеймейтін) жасушаларда көбейюіне мүмкіндік береді, сондықтан егер олар мутация арқылы бәсеңдетілсе, вирус тек қана көбейетін жасушаларда, мысалы, қатерлі ісік жасушаларында көбейе алады.

Ісікті нысанаға алу

Ісікке қатысты таңдаулылықты қамтамасыз етудің екі негізгі тәсілі бар: трансдукциялық және трансдукциялық емес бағыттау. Трансдукциялық бағыттау вирустың қабықша белоктарын өзгерту арқылы ісік жасушаларын таңдап шабуға мүмкіндік береді, сонымен бірге қатерлі емес жасушаларға енуді азайтады. Бұл тәсіл көбінесе аденовирустар мен HSV-1 вирустарына қатысты зерттелген, бірақ басқа вирустармен де қолдануға болады.

Репортер гендері

Зертханада да, клиникада да эксперименттік вирустан зақымдалған жасушаларды анықтаудың қарапайым құралы болуы тиімді. Бұл, вирусты әдетте вирус геномдарында кездеспейтін "репортерлік гендермен" жарақтап, оңай анықталатын ақуыздық маркерлерді кодтау арқылы іске асырылуы мүмкін. Мұндай ақуыздың бір мысалы – GFP (жасыл флуоресцентті ақуыз), ол жұқтырған жасушаларда болғанда көк түсті сәулемен стимуляцияланғанда флуоресцентті жасыл жарық шығарады. Бұл әдістің артықшылығы – оны тірі жасушаларда және беткі инфекциялы зақымдары бар науқастарда қолдануға болады, бұл вирус инфекциясын жылдам және инвазивті емес жолмен растауға мүмкіндік береді. Тірі жасушаларда пайдалы визуалды маркердің тағы бір мысалы – люцифераза, ол шырыш құрттың ферменті болып табылады және люцифериннің қатысуымен арнайы камералармен анықтауға болатын жарық шығарады. Онколиздік вирустардың ісікке қатысты таңдаулылығы, өзін-өзі өлтіру гендерінің тек қана қатерлі ісік жасушаларында экспрессиялануын қамтамасыз етеді, алайда бірнеше өзін-өзі өлтіру гендері жүйелерінде айналасындағы ісік жасушаларына "көршілік әсері" байқалған.

Ангиогенезді басу

Ангиогенез (қан тамырларының қалыптасуы) ірі ісік массаларының пайда болуының қажетті бөлігі болып табылады. Ангиогенезді бірнеше гендердің экспрессиясы тежеуге болады, оларды вирустық векторлар арқылы қатерлі жасушаларға жеткізуге болады, нәтижесінде ангиогенездің тоқтатылуы және ісікте оттегінің жетіспеуі туындайды. Ангиостатин және эндостатин синтезіне жауапты гендері бар вирустармен жасушаларды зарарлау тышқандарда ісіктің өсуін тежеді. Ангиогенезге қарсы терапиялық антиденені кодтайтын рекомбинантты вакциния вирусы және ангиогенез ингибиторын экспрессиялайтын HSV1716 вариантында ісікке қарсы әрекеттің күшеюі көрсетілген.

Радиойод

Вирустың геномына натрий йодты симпортёр (NIS) генін қосу, инфекцияланған ісік жасушаларында NIS экспрессиясын және йодтың жинақталуын қамтамасыз етеді. Радиойодпен бірге қолданғанда, бұл ісіктің жергілікті сәулелік терапиясын жүргізуге мүмкіндік береді, бұл әдіс қалқанша безінің қатерлі ісігін емдеу үшін қолданылады. Сондай-ақ, радиойодты гамма-камера көмегімен денедегі вирус көбеюін визуализациялау үшін де пайдалануға болады.

Бекітілген терапиялық заттар

Talimogene laherparepvec (OncoVEX GM CSF), немесе T vec, Amgen компаниясы 2013 жылдың наурыз айында асқынған меланомаға қатысты III фазалық клиникалық сынақтарын сәтті аяқтады. 2015 жылдың қазан айында АҚШ FDA операция жасау мүмкін емес ісіктері бар пациенттерде меланоманы емдеу үшін Imlygic саудалық атауымен T VEC-ті мақұлдады, бұл батыс әлемінде мақұлданған алғашқы онколитикалық агент болды. Ол герпес симплекс вирусына (HSV 1) негізделген. Бұған қоса, ол І фазалық сынақта бүйрек безі қатерлі ісігіне және бас пен мойын қатерлі ісігіне цисплатинмен бірге жүргізілген химиотерапия және сәулелік терапиямен ІІІ фазалық сынақта да сынақтан өтті. Тесерпатурев (G47∆), яғни Daiichi Sankyo компаниясының Delytact препараты – Жапония Денсаулық сақтау, еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (MHLW) мақұлдаған алғашқы онколиздік вирустық терапия. Delytact – Жапонияда қатерлі глиоманы емдеуге арналған, генетикалық түрлендірілген 1 типті (HSV 1) онколиттік герпес симплекс вирусы.

Онколиздік вирустар қатерлі ісікке қарсы қолда бар терапиямен бірге

Онколитикалық вирустар көбінесе дәстүрлі қатерлі ісік терапиясымен бірге қолданылғанда ең үміт беретін нәтижелерді көрсеткен, себебі біріктірілген терапиялар синергиялық түрде әрекет етеді және көзге көрінбейтін жағымсыз әсерлерге алып келмейді.

Клиникалық сынақтар

Onyx 015 (dl1520) 2000 жылдардың басында тоқтатылғанға дейін химиотерапиямен бірге сынақтан өтті. Бірлескен емдеудің нәтижесі жеке емдеуге қарағанда артық болды, бірақ нәтижелер толыққанды нақты болған жоқ. Vaccinia virus GL ONC1, бас және мойын қатерлі ісігімен жаңадан ауырған науқастарға стандартты ем ретінде, химиотерапия және сәулелік терапиямен бірге сынақтарда зерттелді. Герпес симплекс вирусы, аденовирус, реовирус және егешкі лейкемия вирусы да комбинациялық терапияның құрамында клиникалық сынақтардан өтуде.

Клиникалық зерттеуге дейінгі зерттеулер

Чен және авторлар (2001) тышқандардағы простата қатерлі ісігіне сәулелік терапиямен бірге простатаға тән аденовирус CV706 қолданды. Біріктірілген ем жасушалардың өлімінің синергиялық артуына, сондай-ақ вирустық жарылу көлемінің (әрбір жасушаның лизисінен шығарылатын вирус бөлшектерінің саны) айтарлықтай ұлғаюына әкелді. Вирустың таңдаулылығында өзгеріс байқалмады. SEPREHVIR (HSV 1716) бірнеше қатерлі ісікке қарсы химиотерапиялық препараттармен бірге қолданғанда, клиникалық алдын ала зерттеулерде синергиялық әсер көрсетті. Ангиогенезге қарсы препарат бевацизумаб (анти-VEGF антиденесі) онколиздік HSV-қа қабыну реакциясын азайтуы және тышқандарда вирусотерапияны жақсартуы анықталды. Жануарлар моделінде бір тізбекті анти-VEGF антиденесін кодирлейтін модификацияланған онколиздік вакциния вирусы (бевацизумабты имитациялайтын) аталық вирустан гөрі ісікке қарсы әрекеті айтарлықтай күштірек болды.

Көркем шығармаларда

Ғылыми фантастикада онколиздік вирус тұжырымы алғаш рет 1951 жылы жарық көрген Джек Уильямсонның "Аждаһа аралы" романында көпшілікке таныстырылды, бірақ Уильямсонның ойша вирусы сүтқоректілер вирусына емес, бактериофагқа негізделген. "Аждаһа аралы" сонымен қатар "генетикалық инженерия" терминінің пайда болған жері ретінде де танымал. Голливудтың "Мен – аңызмын" фильмінің сюжеті бүкіл әлемді қамтыған эпидемияның себебін қатерлі ісікті емдеуге арналған вирусқа байланысты деп көрсетеді.