Кіріспе
Теннесси штатының мемлекеттік паркі, АҚШ. Фолл Крик Фоллс мемлекеттік курорттық паркі – Ван Бюрен және Бледсоу округтерінде, АҚШ-тың Теннесси штатында орналасқан мемлекеттік парк. Парк негізінен Кайн Крик шатқалының жоғарғы бөлігінде орналасқан, бұл аймақ ерекше геологиялық құрылымдарымен және көрнекті сарқырамаларымен танымал. Паркке аты берген – Миссисипи өзенінің шығысындағы ең биік сарқырама, 78 метрлік (256 фут) Фолл Крик сарқырамасы.
Fall Creek Falls State Resort Park is a state park in Van Buren and Bledsoe counties, in the U. S. state of Tennessee. The over park is centered on the upper Cane Creek Gorge, an area known for its unique geological formations and scenic waterfalls. The park's namesake is the 256 feet (78 m) Fall Creek Falls, the highest free fall waterfall east of the Mississippi River.
Орнату
Кейн-Крик шатқалы Камберленд платосының батыс жиегінде үлкен жарық сияқты көрінеді, ол Кейн-Крик сарқырамаларынан басталып, Кейни-Форк өзені бойындағы Кейн-Крик аузына дейін шамамен 15 мильге (24 км) созылады. Кейн-Крик Кішкентай таудың басында пайда болады, ол Секвачи аңғарының үстіндегі платоның шығыс жиегін құрайды және плато арқылы солтүстікке қарай ағып өтеді. Бұлағынан кейін, Кейн-Крик Медоу-Крик және бірнеше кіші арналарды сіңіріп, күшін бірте-бірте арттырады. Шатқалға кірген кезде, ол бір мильден де аз қашықтықта бірнеше жүз футқа төмендейді, оның ішінде Кейн-Крик сарқырамаларынан 45 фут (14 метр) және Кейн-Крик шарлауынан 85 фут (26 метр). Кейн-Крик шарлауынан солтүстікке қарай бірнеше жүз метрде Рокхаус-Крик 125 фут (38 метр) биіктігінен құлайтын шарлауыққа айналады. Келесі жарты миль бойында Кейн-Крик Фол-Крик және Пайни-Крик суларын сіңіреді, олардың екеуі де батыс жағынан кішігірім шатқалдар арқылы келеді. Осы аралықта, өзеннің бір бөлігі әктас шұңқырларына жер астына сіңіп, "Крушер-Хоул" деп аталатын бұлақтан қайта пайда болады. Кейн-Крик Құрғақ Форкпен қосылғанға дейін биіктігін жоғалтуын жалғастырады. Құрғақ Форктан кейін, өзен бірте-бірте Хайленд Римге қарай төмендеп, Кани-Форк өзеніне құяды. Адам жасаған Фол-Крик Фолс көлі, топырақтан жасалған бөгетпен басқарылады, Фол-Крик шарлауына су ағынын қамтамасыз етеді. Көл парктің оңтүстік бөлігін басып алады.
Су тасқыны
Фолл Крик шарлауығы – Кэйн Крикке құятын сағаның батысында орналасқан 256 фут (78 метр) биіктігіндегі сарқырама. Платоның үстіндегі тұрақтан қысқа жолмен төмен түсіп, шатқалдың түбіне жетуге болады, ол шарлауықтың суға құлайтын алабына қол жеткізеді. Кейн Крик шарлауығы – 85 фут (26 метр) биіктігіндегі сарқырама, Кэйн Крик бойында орналасқан, өзеннің Рокхаус Крик және Фолл Крикпен қосылатын жерінен жоғары. Бұл шарлауықты Гордж Трейлден және Кэйн Крик шатқалының түбінен көруге болады, оған Кабель Трейл арқылы кіруге болады. Кейн Крик сарқымалары – Кейн Крик шарлауығынан жоғары, Кэйн Крик өзенінің бойында орналасқан 45 фут (14 метр) биіктігіндегі сарқыма. Рокхаус шарлауығы – Рокхаус өзенінің Кэйн өзеніне қосылған жерін көрсететін 125 фут (38 метр) биіктігіндегі сарқырама. Кейн Крик шарлауығымен суға құлайтын алабын бөлісетін бұл сарқыманы Гордж Трейлден және Кэйн Крик шатқалының түбінен көруге болады. Пайни Крик шарлауығы – Пайни Крик өзенінің бойында орналасқан 95 фут (29 метр) биіктігіндегі сарқырама. Жолдар шарлауықтың түбіне және шарлауықтың үстіндегі қарау тұғысына жетеді. Кун Крик шарлауығы – 250 фут (76 метр) биіктігіндегі сарқырама, ол Фолл Крик шатқалына құлайды, Фолл Крик шарлауығына өте жақын орналасқан. Оның Фолл Крик шарлауығына жақындығы оны көз тарта алмайтын етіп жасайды. Лост Крик шарлауығы – 60 фут (18 метр) биіктігіндегі сарқырама, онда су шарлауықтың үстіндегі үңгірден шығып, төмендегі алаптан жоғалады.
Көзі ашылған жерлер
Кейн Крик Оверлук, Гордж Трейлден жақын жерде орналасқан, Кейн Крик және Рокхаус шарлауықтарына көрініс ашады. Кейн Крик бұғазының көрінісі, Гордж Трейлден жақын жерде орналасқан, Кейн Крик бұғазына солтүстік жақтан көрініс береді. Рокки Пойнт Оверлук, Гордж Трейлден жақын жерде, ашық жардан орналасқан, Кейн Крик бұғазына солтүстікке қарай көрініс ашады. Милликан Оверлук, саябақтың Пайни Крик бөлігіндегі жолдың жанында орналасқан, Пайни Крик пен Кейн Крик өзендерінің қосылған жеріне жақын, Кейн Крик бұғазына солтүстікке қарай көрініс береді. Бззардтың қонысы, Милликан Оверлугінің жанындағы жар. Фолл Крик Фоллз тұрақ орнына жақын орналасқан көрініс, Фолл Крик бұғазына төмен қарайды.
Үңгірлер
Фолл Крик Фоллс мемлекеттік саябағында сарқырамалар мен панорамалық көріністермен қатар, АҚШ-тың шығысындағы барлық саябақтардың ішінде Мамонт үңгірі ұлттық саябағынан кейін екінші орындағы ең көп үңгірлерге ие. Құрама Штаттардағы екінші үлкен үңгір залы бар Рамблинг Фолс үңгірі Спенсердің жанындағы, саябақтың Құрғақ саласы бөлімінде орналасқан. Кампс шығанағы үңгірі – тағы бір ірі үңгір, ішінде өте кең залдар бар. Лост Крик үңгірінің бес кіреберісі бар, онда сарқырама және 7 миль (11 км) ұзындығындағы өткелдер орналасқан. Кейне-Крик аймағында тұратын азаматтар көбінесе өзеннің ырымына тәуелді болды, ол, Үстіңгі Кейни-Форк су алабының көп бөлігі сияқты, кенеттен су тасуға бейім болды. 1929 жылғы Ұлы жұма күні болған су тасқыны – осы тасқындардың ең қыраушысы, ол Кейни Форк пен оның салаларының су деңгейін рекордтық көрсеткішке дейін көтеріп, ондаған диірмендерді, үйлерді және көпірлерді қиратты. Су тасқыны кезінде Кейне-Крик-Фолс басында астық ұнтақтайтын диірменді басқарған Лоусон Фишер сол түні өзеннің көтеріліп келе жатқан суының шуынан оянғанын еске алады. Фишер кейін куәлік бергендей, диірменнің есеп кітаптарын сақтау үшін диірменге асығып кірді: «Мен төрт-бес қадам жасағанда, ескі диірмен ғимараты дірілдегенін сездім. Мен кері бұрылып есікке қарай жүгірдім және қатты жерге бас қойдым, содан кейін не боларын көру үшін артымнан қарадым, бірақ, достар, ол бұрыннан-ақ болған еді. Диірмен жоқ еді. Мен тек құламадан төмен құлап, Кейне Крик аңғарына қарай ағылып жатқан тақтайшалар мен ағаштарды ғана көре алдым». Тағы бір тұрғын судың бірнеше дюймға дейін көтерілген үйінің еденіне оянғанын және судың көтерілуін бақылап, үйінің шатырында түнді өткізгенін еске алады. Аңғардың төменгі бөлігіндегі бірнеше шағын шаруашылықтар толығымен қирады. 1831 жылдан бері сарқыраманың үстінде тұрған Кейне Крик диірмені қайтадан салынбады.
I had taken perhaps four or five steps when I felt that old mill building quiver. I turned and ran for the door and stepped out on solid ground, and then turned around to see what was going to happen, but folks, it had already happened. The mill wasn't there. I could just see pieces of planking and timbers going over the falls and rushing on down into the valley of Cane Creek below. Another resident recalled waking up to a cabin floor covered with several inches of water, and spending the night in the cabin loft watching helplessly as the water continued to rise. Several smaller farms in the lower part of the valley were completely destroyed. The Cane Creek Mill, which had stood above the falls since 1831, was never rebuilt.
Мемлекеттік саябақ
1937 жылы АҚШ үкіметі Фолл-Крик-Фолс маңындағы қираған жерді сатып ала бастады. Келесі жылы Жұмыс прогресі басқармасы мен Азаматтық консервациялық корпус орманды қалпына келтіру және парк құрылысын жүргізу жұмыстарын бастады. 1944 жылы Ұлттық парктер қызметі парктің меншігін Теннесси штатына берді. Милликанның қарауы Вандербильт университетінің медицина мектебінің физиология кафедрасының меңгерушісі және Нобель сыйлығының лауреаты Роберт Милликанның ұлы Гленн Милликанның құрметіне аталған. Милликан 1947 жылдың 25 мамырында "Бузардс Рост" жартасынан тау шаруалық кезінде құлап түскен тасқа шалынып қаза тапты. Көл 1966 жылы салынды, ал сол жылдың 18 қазанында шлюздер жабылды. 1968 жылы мемлекеттік саябақты демалыс орнына айналдыруға бағытталған жаңғырту жобасы басталды. Жобаға жаңа қонақ үй, коттедждер, екі бассейн, мейрамхана, амфитеатр, дүкен, гольф алаңы, табиғат орталығы және жаяу жолдар салу кірді. 8 миллион долларлық (қазіргі шақтағы бағамен ) жоба 1972 жылдың 8 шілдесінде губернатор Винфилд Данн тарапынан аяқталды және салтанатты түрде ашылды. 2006 жылы Теннесси штаты Бледсоу мемлекеттік орманға жақын, Уайт Ван Бюрен округінің шекарасындағы жерді сатып алды. Бұл сатып алу Фолл-Крик-Фолс мемлекеттік паркі мен Солтүстік округтың Скотт шығанағы арасындағы мемлекеттік жердің үздіксіз жолағын құруға бағытталған.
Парк объектілері мен басқару
Фолл Крик Фоллс мемлекеттік паркі жыл бойы ашық және Теннесси штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті басқарады. Парк нысандарының қазіргі құрамына кабиналар, кемпингтер, келушілер орталығы, Бетти Данн табиғат орталығы, марина, дүкен, дәмхана, 85 бөлмелі қонақ үй және мейрамхана кіреді. Паркте 30 кабина бар – 20 балықшыларға арналған кабина және 10 құрлықтағы кабина. Паркте бес түрлі аймақта 222 кемпинг орны бар. Барлық кемпингтерде үстелдер, грильдер, су және электр қуаты бар, оларды алты жуыну бөлмесі қамтамасыз етеді. Паркте 18 лункалы гольф алаңы, олимпиада стандартындағы жүзу бассейні және бірнеше шақырымдық жаяу және велосипед жолдары бар. 2013–2014 жылдары парктегі нысандарға шағын жөндеу жұмыстары жүргізілді. Құрлықтағы және балықшыларға арналған кабиналар жаңартылды, ал Village Green-де жекеменшік цип-лайн орнатылды.
Қонақ үй
Fall Creek Falls Inn and Conference Center қонақ үйі 144 қонақ бөлмесі және бес конференц-залдың ішінде 400 адамға дейін сыйғыза алатын банкеттік кеңістік ұсынды. Ғимараттар бруталистік архитектура стилінде салынған, қара кірпіш пен сұр бетонның үйлесімінде, тегіс ақ, беж, қоңыр және қоңырқай өзен тастарынан жасалған әсерлі безендірумен ерекшеленді. 1960 жылдары салынған, ал 1970 жылдары қосымша бөлмелер салынды. 2018 жылдың сәуір айының басында жабылып, сол жылдың соңында бұзылды. Бұл Теннесси штатының губернаторы Билл Хаслам жекешелендіруді қолға алғаннан кейін, ал потенциалды концессионерлер ескі нысандарға қызмет көрсетуден бас тартқаннан кейін болды. Құрылыс бағасының жоспардан асып кетуі, дұрыс есептелмеуі және осындай ауылдық аймақтағы еңбек нарығының тар болуы 2019 жылы Теннесси штатының Бас Ассамблеясынан қосымша қаржы сұрауға әкелді, бұл күзде құрылысты қайта бастауға мүмкіндік берді. Қонақ үй 2021 жылдың жаз айларының соңында немесе күздің басында қайта ашылуы күтілуде, енді тек 75-95 қонақ бөлмесі болады. Құны шамамен 40 миллион долларды құрайды (бастапқы жоба бойынша 29 миллион доллар еді). Түнгі тұру бағасының қаншаға өсетіні әзірге белгісіз. Екі округ те қонақ үйдің ұзақ мерзімге жабылуына қарсы болды, себебі бұл қонақтар мен сатудан түсетін салықтан айтарлықтай шығынға және қызметкерлердің жұмысынан айырылуына немесе басқа мемлекеттік саяжайларға қашықтан жұмысқа баруға мәжбүр болуына әкелді. Жабылудан бұрын көлдің қарсы бетіне салу туралы ұсыныстар жеткіліксіз канализация инфрақұрылымы болғандықтан қабылданбады.
Өнер саласында
Азамат соғысы туралы суреттерімен ұлттық даңққа ие болған суретші Гилберт Галл Спенсердің оңтүстігінде, қазіргі уақытта паркеге тиесілі жердегі студиядан жұмыс істеді. Қонақ үйдің "Галл галереясы" мейрамханасы оның құрметіне аталған. Fall Creek Falls State Park 20th Century Fox компаниясының "Turbo: A Power Rangers Movie" атты фантастикалық әрпетегі, Disney компаниясының "Жуңғар кітабы" фильмінің экрандық нұсқасы және Джим Варнидің басты рөлде ойнаған "Др. Отто және қараңғылық сәулесінің құпиясы" комикстік ғылыми-фантастикалық фильмінің негізгі түсірілім алаңдарының бірі болды. 1986 жылғы Линда Хамильтон қатысқан "Кинг Конг тірі" фильмінің эпизодтары Кане-Крик сарқырамалары және Кане-Крик шарлауының маңында түсірілді.