Кіріспе
Амблер () – Аляска штатының Солтүстік-Батыс Арктикалық округіндегі қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 258 адамды құрайды, 2000 жылы 309 адам болған. Қала Алясканың інупиак тілінде сөйлейтін ірі аймағында орналасқан, ал жергілікті диалекті – Амблер диалектісі (Шугнак диалектісімен байланысты). 1999 жылғы мәліметтерге сәйкес, қауымдастықтың 91%-дан астамы тілді біліп, түсінеді (Краус, 1999), көптеген жас балалар мектепте белсенді түрде тіл үйренеді. Аляскадағы «орталық» Коцебуэ қаласымен және Манилак денсаулық сақтау бірлестігімен тығыз байланыста.
Ambler (, ) is a city in Northwest Arctic Borough, Alaska, United States. At the 2010 census the population was 258, down from 309 in 2000. The city is located in the large Iñupiaq language speaking region of Alaska, and the local dialect is known as the Ambler dialect (related to the Shugnak dialect). as of 1999, over 91% of the community speaks and understands the language (Kraus, 1999), with many young children actively learning the language in school. It has important relationships with the "hub" city of Kotzebue, Alaska and has important relationships with Maniilaq Health Association.
География
Амблер Кобук өзенінің солтүстік жағалауында, Амблер және Кобук өзендерінің қосылған жеріне жақын орналасқан. Ол Арктикалық айнасынан солтүстікке қарай 45 миль қашықтықта жатыр. Коцебуден солтүстік-шығысқа қарай 138 миль, Кобуктен солтүстік-батысқа қарай 30 миль және Шуннактан өзен бойымен төменге қарай 30 миль жерде орналасқан. Амблер Котцебуе тіркеу ауданында орналасқан. АҚШ Халық санау бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 28 шаршы километрді құрайды. Оның 25 шаршы километрі құрлық, ал 3 шаршы километрі (11,91%) су.
Тарих
Қоғам Кобук өзенінің саласының құрметіне аталған, ал бұл сала 1881 жылы Арктика мұзында кемесі қалып, аштықтан қайтыс болған доктор Джеймс М. Амблердің есімімен аталыпты. Амблер 1958 жылы Шуннак және Кобуктан келген адамдар өзен бойымен төменге, аймақтағы балықтың көптігі, жабайы аңдар мен шырша ағаштарының болуына байланысты қоныстанды. Жақын жердегі Онион-Портаджда археологиялық қазбалар орналасқан. 1963 жылы пошта бөлімі ашылды, алғашқы пошта бастығы Сара Тикетт болды. Қала 1971 жылы құрылды. Пайғамбар Манилақ туралы әңгімеде ол болашақта үлкен киттің өзенге қарсы жүзіп, Амблерге жететінін айтқан. Қаланың негізін қалаушылар Гарри Тикетт, Трумэн Кливленд, Нельсон Грайст аға, Марк Кливленд, Томми Ли, Чарли Дуглас және Томми Дуглас болды. 2023 жылғы қазіргі "Амблер" ИРА президенті – Майлз Кливленд аға.
Көлік
Амблердің негізгі көлік құралдары – ұшақ, кішкентай қайық және қар машинасы. Қаланы штаттың басқа аймақтарымен байланыстыратын жолдар жоқ. Амблер әуежайы, мемлекетке тиесілі, 3000 футтық (914 метрлік) ұзындығы және 60 футтық (18 метрлік) ені бар, жарықтандырылған шағылдан жасалған ұшу-қону жолағы, сондай-ақ 2400 футтық (732 метрлік) ұзындығы және 60 футтық (18 метрлік) ені бар шағылдан жасалған көлденең желге арналған ұшу-қону жолағы қаладан бір жарым миль (2.4 шақырым) қашықтықта орналасқан. Bering Air, Hageland Aviation және Ambler Air жолаушылар рейстерін ұсынады. Сонымен қатар, Котцебуеден күн сайынғы жоспарлы рейстер бар, ал әуе таксилері жеке рейстер ұсынады. Ұшу-қону жолағында жақында (2008 жылы жазылған) ірі жаңартулар жүргізілді. Қайықтар ауылдар арасындағы саяхаттар мен күнкөріс қызметі үшін қолданылады. Көліктік құралдар (ATV) және қар машиналары қыс мезгілінде кеңінен қолданылады. Тау-кен өндірісін бастау жоспарларымен байланысты, Далтон тас жолынан Амблерге дейін 211 мильдік (340 шақырымдық) жол салу жоспарлануда.
Экономика
Ақшалай жұмыс істеу мектеп, қала, емхана және жергілікті дүкендермен шектеледі, сондай-ақ кейбір кен өндірісі де жүреді. Бес тұрғынның коммерциялық балық аулауға рұқсаты бар. Жергілікті экономиканың маңызды бөлігі – өмір сүру. Шамалы лосось және карибу ең маңызды тағамдық көздері болып табылады. Тұщы су балығы, бұлан, аю және жидектер де ауланады. Қаракөмір себеттер, терілер, нефрит, кварц, сүйек және піл сүйегінен жасалған мүсіндер штаттағы сыйлық дүкендерінде сатылады. Қоғам жергілікті шеберлер үшін лапидарлық шеберхана ашуға қызығушылық танытады. Аймақта кен өндірісін бастау жоспарлануда. Мұнда ірі кен орындары бар. Амблер 1960 жылғы АҚШ халық санағында бірінші рет халық саны аз ауыл ретінде тіркелді. Ол 1971 жылы ресми түрде қала мәртебесін алды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 309 адам, 79 шаруашылық және 63 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 98 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы 10,4 шаршы мильге (4,0/км) жетеді. Қаланың этникалық құрамы: 12,94% ақ, 0,32% қара немесе афроамерикалық, 84,79% американдық аборигендер және 1,94% екі немесе одан көп этникалық топқа жатады. 79 шаруашылықтың 54,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 45,6%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 25,3%-ында күйеуі жоқ әйел үй иесі, ал 19,0%-ы отбасы емес. Шаруашылықтың 16,5%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 3,8%-ы 65 жастан асқан жалғыз адамдардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 3,91 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 4,33 адамды құрайды. Қаладағы халықтың жас бойынша бөлінісі: 41,7%-ы 18 жасқа дейінгілер, 12,3%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 22,7%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 16,2%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 7,1%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 22 жасқа тең. Әр 100 әйелге 102,0 еркек келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 95,7 еркек келеді. Қаладағы шаруашылықтың орташа табысы 43 500 доллар, ал отбасының орташа табысы 43 571 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 30 625 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 36 875 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 13 712 доллар. Отбасылардың 19,0%-ы және халықтың 14,3%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,6%-ы және 65 жастан асқандардың 22,2%-ы.
Білім
Амблер мектебі Солтүстік-Батыс Арктикалық Боро мектеп округінің басқаруында болып, қауымға қызмет етеді. 2017 жылғы мәлімет бойынша, мектепте 7 мұғалім және 69 оқушы оқыды, олардың 94% Алясканың жергілікті халықтарынан тұрады.