Кіріспе
Тетлин (Жоғарғы Танана Атабаска тілінде Teełąy) – АҚШ-тың Аляска штатындағы Оңтүстік-шығыс Фэрбенкс округіндегі халық санағымен белгіленген елді мекен. 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы 127 адамды құрады, бұл 2000 жылғы 117 адамнан артық.
География
Тетлин (63.137840, 142.524451) координаталарында орналасқан. Тетлин Тетлин өзенінің жағасында, Тетлин көлі мен Танана өзені арасында, Ток қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 32 шақырым жерде жатыр. Бұл аудан Тетлин ұлттық қорығының құрамында. Ауыл Аляска тас жолымен топырақ жол арқылы байланысады. Аталған қауым Фэрбенкс тіркеу ауданында орналасқан. АҚШ Халық санау бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы 186 км² (72,0 шаршы миль) құрайды, оның 182 км² (70,4 шаршы миль) құрлық және 4 км² (1,5 шаршы миль) немесе 2,14% су алабын құрайды.
Тетлин ұлттық жануарлар қорығы
Тетлин ұлттық жануарлар қорығы 1980 жылы қазіргі және болашақ ұрпақтардың игілігі үшін көшіп жүретін және жергілікті жануарлар үшін маңызды мекен орындарын сақтау және басқару мақсатымен құрылды. Қорыққа қарлы таулар мен мұздықтармен толыққан өзендер, орман және ағашсыз тундра, сондай-ақ көптеген ылғалды жерлер кіреді. Тетлин жабайы табиғат қорығы жылына 1 миллионға дейін үйрек балапаны шығарады және 186 немесе одан да көп түрлі құстарға мекендейді. Бұл Жоғарғы Танана аңғары «Тетлин жолы» деп аталады, себебі ол Канадаға, АҚШ-тың оңтүстік штаттарына, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Америкаға саяхаттайтын құстардың маңызды көші-қон жолы болып табылады. Осы құстардың көптеген түрлері қорықта көбейеді және ұялайды. Көшіп келетін құстар, оның ішінде үйректер, қаздар, аққулар, журавльдар, жыртқыш құстар және әнші құстар сәуір айының басында аңғарға келіп, маусымның басына дейін келуді жалғастырады. Тетлин сонымен қатар көптеген ірі сүтқоректілерге де жағдай жасайды. Биік беткейлерде далл қойы бар, ал қашандар жиі болатын найзағайдан туған өрттерден кейін пайда болатын жас өсімдіктермен қоректенеді. Қасқырлар, гризли, қара аюлар және үш түрлі карибу үйірінің көптеген өкілдері қорық аумағында қозғалады. Юкон өзенінің су алабындағы жеті белгілі дөңгелек балықтың шарықталу орындарының екеуі осы қорықта орналасқан. Карибу мен қашандармен бірге, осы балықтар да аймақ тұрғындары үшін маңызды күнкөріс көзі болып табылады. Арктикалық сұр балық, Солтүстік шырша және минога қорықтың көптеген өзендері мен көлдерінде кездеседі.
Тарих
Аттабаскалық жартылай көшпелі үндістер осы аймақта тарихи тұрғыдан өмір сүріп, маусымдармен бірге бірнеше аңшылық және балық аулау лагерьлері арасында көшіп-қонып жүрген. 1885 жылы лейтенант Х. Т. Аллен Тетлин мен Ласт-Тетлинде шағын топтарды тапты, олар оңтүстікке қарай орналасқан. Ласт-Тетлин тұрғындары Юкон өзенінде көптеген сауда орындарымен байланыс жасаған. 1912 жылы Тетлин ауылының тұрғындары Танана өткелінің сауда бекетінде сауда жасаған. 1913 жылы Чисана алтын асығысында Тетлиннен өзен арғы бетінде сауда бекеті ашылды. 1920 жылдары Джон Хайдукович пен В. Х. Ньютон ауылда екі сауда бекетін ашқанда, Ласт-Тетлин тұрғындары Тетлинге көшіп келді. 1929 жылы мектеп салынды, ал 1932 жылы пошта бөлімі ашылды. Тетлин үнді резерваты 1930 жылы құрылды. 1946 жылы әуежай салынды. 1971 жылы Аляска жергілікті халықтарының талаптарын реттеу туралы заң қабылданғанда, резерват таратылды. Тетлин бұрынғы резерват аумағындағы жердің жер беті мен жер астындағы құқықтарын алды.
Демография
Тетлин алғаш рет 1940 жылғы АҚШ халық санағында ресми мәртебесі жоқ елді мекен ретінде тіркелді. 1980 жылы ол халық санағымен белгіленген аудан (CDP) мәртебесін алды. 2000 жылғы халық санағы бойынша, CDP-де 117 адам, 42 шаруашылық және 25 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 55 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. CDP-нің этникалық құрамы: 2,56% ақ нәсілді, 94,87% жергілікті американдықтар және 2,56% екі немесе одан көп нәсілді. 42 шаруашылықтың 26,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 19,0%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 23,8%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын шаруашылықтар, ал 38,1%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 28,6%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 4,8%-ы 65 жасқа толған немесе одан үлкен жалғыз тұратын адамдардан құралды. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,79, ал отбасының орташа мүше саны 3,46 болды. CDP-де халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 27,4%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 15,4%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 29,1%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 19,7% және 65 жасқа толған немесе одан үлкендер 8,5% құрады. Медианалық жас 30 жасқа тең. Әр 100 әйелге 178,6 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 203,6 еркек шақ келді. CDP-дегі шаруашылықтың орташа табысы 12 250 доллар, ал отбасының орташа табысы 18 750 доллар болды. Ерлердің медианалық табысы 0 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 0 долларға тең. CDP-нің жан басына шаққандағы орташа табысы 7 372 доллар құрады. Отбасылардың 40,0%-ы және халықтың 48,4%-ы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 61,3%-ы және 64 жастан асқандардың 28,6%-ы.
Білім
Тетлин Аляска Gateway мектеп округінің құрамына кіреді. Тетлин мектебі, 1-12 сыныптарды қамтитын кампус, жергілікті оқушыларға қызмет етеді.