Кіріспе

Винсенте Миннеллидің 1958 жылғы фильмі, Бродвей мюзиклі.

«Джиджи» (ʒiʒi) – Винсенте Миннеллидің режиссерлігімен, Metro Goldwyn Mayer киностудиясының Eastmancolor технологиясымен Metrocolor арқылы өңделген 1958 жылғы американдық музыкалық романтикалық комедия. Алан Джей Лернердің сценарийі Колеттің 1944 жылғы осы аттас повесіне негізделген. Фильмде Лернердің сөздеріне және Фредерик Лоуэдің музыкасына жазылған әндері бар, оларды Андре Превин ұйымдастырып, дирижерлік еткен. Костюмдерді Сесил Битон (қалпақтарды мадам Полетт) жасаған. 31-ші «Оскар» марапаттау салтанатында фильм өзінің барлық тоғыз номинациясын жеңіп алды, оның ішінде «Үздік фильм» және Миннелли үшін «Үздік режиссер» сыйлықтарын иеленді. Бұл фильм ең көп номинацияны жеңіп алған фильмдер тізімінде рекордты ұстады (кейіннен «Соңғы император» фильмімен бөлісті), бірақ 2004 жылы 76-шы «Оскар» марапаттау салтанатында «Сақиналардың иесі: Патшаның оралуы» барлық он бір номинацияны жеңіп алды. 1991 жылы «Джиджи» фильмі АҚШ Ұлттық кино реестріне «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» екендігі үшін Конгресс кітапханасымен сақтауға алынды. Американдық кино институты оны AFI-нің «100 жыл 100 құмарлық» тізімінде 35-орынға қойды. Бұл фильм Metro Goldwyn Mayer киностудиясының соңғы керемет мюзиклі және продюсер Артур Фрид басқарған Freed Unit тобының соңғы үлкен жетістігі саналады.

Сюжет

Фильмнің оқиғасы ХХ ғасырдың басында Белль-эпока дәуірінде өтеді. Боа-де-Булон қаласында Оноре Лашель Парижде неке өмірден шаршаған оның немере інісі Гастон сияқты бай жас бон-виванттар үшін жалғыз мүмкіндік емес екенін айтады. Гастон мадам Альварес пен оның немересі, ертерек жасалған, алаңсыз Гилбертемен, сүйіспеншілікпен Джиджи деп аталатын, уақыт өткізуді ұнатады. Джиджидің анасы (экранда ешқашан көрінбейтін әнші) өз қамқорлығын көбінесе мадам Альвареске қалдырады. "Отбасылық дәстүрге" сәйкес, мадам Альварес Гиджиді өзінің әпкесі Алисияға бай адамдардың сүйіктісі ретінде дайындауға жібереді. Жижи әдептілік пен сұлулықты үйреніп, бірақ ер адам мен оның сүйіктісінің арасындағы қарапайым махаббатты елемейді. Ол Гастонмен бірге көңіл көтеруді артық көреді, оны үлкен ағасы немесе кішкентай ағасы деп санайды. Оның ағасы сияқты, Гастон да Париждің жоғары қоғамдағы бай әйелдермен танымал. Оның соңғы сүйіктісі мұз үстінде сырғанаудан сабақ беретін оқытушысымен қарым-қатынас жасағанда, Гастон оны жұрт алдында қорлайды, нәтижесінде ол өзін-өзі өлтіруге тырысады. Гастон елге кетуге ниетті, бірақ оның ағасы Парижде қалып, одан да көп тойларға қатысуға уәде береді. Гастонмен карта ойнаған кезде Джиджи егер ол жеңіліп қалса, оны және оның әжесімен демалысқа теңіз жағасына алып кету керектігіне кепілдік береді. Гастон бәсекені жоғалтады, ал үшеуі Трувиллге барады. Гастон мен Джиджи бірге көңіл көтере отырып, Оноре мен мадам Альварес күтпеген жерден қайта қосылып, бір кездері болған құмарлықтарын еске алады. Гастон Монте-Карлоға барғанда, Алисия әпкесі мен Альварес ханым Джиджиді Гастонның сүйіктісіне айналдыруды жоспарлайды. Бастапқыда күмәнді болғанмен, мадам Альварес Гастон қайтып келгенге дейін Джиджиді қарқынды оқытуға келіседі. Джиджи мұны тағдырдың өзі деп қабылдайды. Гастон қайтып келгенде, Джиджи өзінің жаңа әйел көйлегін көрсеткенде, ол қатты таңғалады. Гастон көйлегін қорлайды, оның жасөспірімдік киімдерін артық көреді; Джиджи оның киімдердегі талғамдарын мазақтайды. Гастон ашуланып, сыртқа шығады, ақымақтығын түсінеді және кешірім сұрауға қайта оралады. Ол Джиджиді Резервуарға шай ішуге алып келуге ұсыныс жасайды, бірақ мадам Альварес оған Джиджидің онымен бірге жұрт алдында көрінуі оның беделіне зиян келтіре алатынын айтады. Ашулы Гастон қайтадан қашып кетеді. Ол Джиджи туралы ойланып, оған деген романтикалық құмарлықты дамытқанын түсінеді. Жас кезінде екі ойлы болса да, Гастон Джиджиді жақсы көретінін түсінеді. Ол Мадам Альварес пен Алисия әпкеге Джиджидің оның сүйіктісі болуы үшін жомарт "бизнес-келісім" ұсынады. Жиги бас тартады, Гастонға ол танымалдыққа ұмтылмайтынын айтады, содан кейін ол оны тастап, басқа адамның сүйіктісі болады. Ол олардың қарым-қатынасы платондық болып қала беруін қалайды, бірақ Гастон оны жақсы көретінін көрсеткенде, Джиджи оны жазалап, егер ол шынымен сүйсе, оны ешқашан әулеттің белгісіз өміріне ұшыратпайды деп айтады. Кейінірек ол Гастонды шақырып, онымен бірге болғанына қарағанда, оған қайғылы болатынын айтады және келісімге келіседі. Ерлі-зайыптылар Максимнің мейрамханасына барады. Жижи оның куртизандығы ретінде өте жақсы жұмыс істейді, бұл Гастонды ренжітеді. Ол қызға қымбат зөулім бұрандасын сыйлағаннан кейін, оларға үнемі қаралып отырудан алаңдайды. Оноре Гастонды жаңа куртизанмен құттықтап, Джиджи өте әдемі екенін, оны бірнеше ай бойы көңілдетіп отыратынын айтады. Гастон Джиджиді өте жақсы көреді, оны әлеуметтік үкімге ұшыратады, олар кетуге мәжбүр болады. Сүйіспеншілігінің тереңдігін түсінген ол мадам Альвареске Джиджидің қолын сұрайды. Соңғы көрініс Оноре Лашельге қайта оралады, ол Гастон мен Джиджидің Булонь орманында күймеге отырғанын мақтан тұтады: сәнді, әдемі және бақытты некеде.

Даму

Голливуд продюсері Артур Фрид алғаш рет 1954 жылы Филадельфияда «My Fair Lady» спектаклінің көрсетілімі кезінде Алан Джей Лернерге Колетттың повесін музыкалық туындыға айналдыруды ұсынды. Екі жыл өткен соң Лернер Голливудқа келгенде, Фрид оның үйірсек қыздың өмірі туралы әңгімесін экранға шығару үшін Хейс кодексімен күресіп жатты. Жобаның тағы бір қиындығы – Колетттің күйеуі оның повесіне құқықтарды Гилберт Миллерге сатқан еді, ол Анита Лустың 1954 жылғы сахналық қойылымының кино нұсқасын жасауды жоспарлаған. Фрид Миллер мен Лустан құқықтарды сатып алуға 87 000 доллардан астам жұмсады. Лернердің ән жазу серіктесі Фредерик Лоуэ Голливудта жұмыс істеуге мүдделі болмағандықтан, Лернер тек сценарий жазуға келісті. Олар Фридпен актерлерді таңдау мәселесін талқылады; Лернер Лустың Бродвей қойылымында ойнаған Одри Хепбернді жақтады, бірақ Фрид MGM-мен келісімшарты бар Лесли Каронды артық көрді, ол оның «Париждегі америкалық» фильмінде түскен еді. Екеуі де Морис Шевалье ескірген бульваршыл Оноре Лашайль рөліне өте лайықты екеніне келісті, ал Лернер Гастон рөліне Дирк Богардты ұсынды. Лернер, егер Фрид Богард пен суретші Сесил Битонды жобаға қатысуға көндіре алса, ән сөздерін жазуға келісті. Ол Лоуэге тағы бір рет жүгінуге шешім қабылдады, және ол Парижде музыка жазуды ұсынғанда, Лоуэ келісті. 1957 жылдың наурыз айында олар Парижде жұмыс істей бастады. Фильмде түсуге келіскен Шевалье «Кішкентай қыздарға шүкір» әнін алғаш естігенде қуанды. Ол шарап пен әйелдерге деген қызығушылығының азайғанын және кабаредегі көрермендерге өнер көрсетуге деген құштарлығын талқылағанда, Шевалье беймәлім түрде оның кейіпкері үшін «Мен енді жас емеспін деп қуаныштымын» деген тағы бір әнді жазуға шабыттандырды. Оның тағы бір әнінің сөздері, Гермиона Гингольдпен бірге орындалған «Мен оны жақсы еске аламын» дуэті, Лернердің 1948 жылы Курт Вайльмен бірлесіп жазған «Love Life» туындысы үшін жазған сөздеріне негізделген. Джиджи орындаған «Say a Prayer for Me Tonight» солоы «My Fair Lady» спектакліндегі Элиза Дулиттл үшін жазылған, бірақ Бродвейдегі алғашқы көрсетімдер кезінде алынып тасталған. Лернерге мелодия ұнамады, бірақ Лоуэ, Фрид және Миннелли оны фильмге қосуға дауыс берді.

Кастинг

Лернер "Джиджи" фильміне қатысты: "Актерлерді таңдау тым кездейсоқ болды, олар қалай түсірілгенін білмеймін". Ол Chevalier үшін Honoré Lachaille рөлін жазды, бірақ қалған актерлік құрам әлі шешілмеген еді. Одри Хепберн туралы ойын өзгерткен Фрид Лернерден онымен Парижде кездесуді сұрады, бірақ ол рөлден бас тартты. Содан кейін продюсер оны Лондонда күйеуі Питер Холлмен бірге тұратын Лесли Каронмен сөйлесуге шақырды. Лернер жұлдыздың француз акцентінен айырылып, ағылшынша сөйлейтініне таң қалды. Ол жақында "Джиджи" пьесасындағы сәтсіз қойылымда ойнаған, бірақ Лернердің оқиғаны түсіндіруі пьесадан мүлдем өзгеше екенін естігенде, оның ұсынысын қабылдады. Оның ән дауысын Бетти Ванд дубляжға түсірді, бірақ Карон көбінесе өзінің дауысымен түсірді (Каронның дауысының қысқаша үзіндісі DVD-дегі қосымша материалдарда естіледі). Дирк Богард та қызығушылық танытты, бірақ ақырында Дж. Артур Ранкпен жасалған келісімшартынан босата алмады. Фрид Луи Жорданды "Шұңғыштағы үш тиын" фильміндегі рөлінен еске түсіріп, оған Гастон рөлін ұсынды.

Түсірілім

Сәуірдің соңында Фрид пен Миннелли және олардың командалары Парижге келді. Ауа райы күтпегендей ыстық болғандықтан, кондиционерсіз қонақ бөлмелерінде жұмыс істеу қиынға соқты. Миннелли түсірілім алаңдарын іздеумен айналысты, ал Фрид пен Лернер әлі де толыққан толық аяқталмаған сценарийді талқылады. Лернер Колетттың повесіне еркіндікпен қарады; түпнұсқа кітапта мүлдем болмаған және Лоустың пьесасында маңызсыз рөлде болған Оноре кейіпкері енді басты тұлғаға айналды. Алғашқыда маңызды рөлде болған Джиджидің анасының рөлі экраннан тыс айтылатын бірнеше сөзбен шектелді. Лернер сондай-ақ Джиджи мен оның әжесінің қарым-қатынасына көбірек назар аударды. Бір ерекше сахна әйгілі "Бель Эпок" мейрамханасы – "Максимде" түсірілді, оның әсем арт-нуво стиліндегі әйнек айналары бар еді. Мейрамханада түсіру логистикалық қиындықтар тудырды, себебі айналар жарықтандыру құралдарын, камераны және басқа да көрінбеуге тиіс арнайы жабдықтарды көрсетіп тұрды. Миннелли мен оператор Джозеф Руттенберг камераны тиімді орналастыру және жарықты азайту арқылы визуальды эффект жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді, соның арқасында айналарды жабусыз осы алаңды пайдалануға мүмкіндік болды. Руттенберг тіпті сору табаншаларын қолданып, шамдарды бекітуді жеңілдетіп, шам тұғырларын азайтуға қол жеткізді. Шілде айының ортасына қарай композиторлар партитураның көп бөлігін аяқтады, бірақ тақырыптық ән әлі де дайын болмады. Лоуэ пианинода ойнап жатқанда, Лернер дәретханада болды, ал ол ұнаған мелодияны ойнағанда, кейін ол шалбары әлі де білегіне жабысып, тұрып, "[өзінің] шалбары әлі де [өзінің] аяқтарына жабысып, қонақ бөлмесіне қарай жүрдім. "Оны қайтадан ойна", - деді ол. Содан кейін осы мелодия Джиджи әнінің тақырыбына айналды". Қыркүйек айында актерлер мен түсіру тобы Калифорнияға ұшып, онда бірнеше интерьерлік сахналарды түсірді, соның ішінде Джурданның музыкалық номері бар "Максимдегі" сахна да бар еді. Лернер Миннелли түсірген сахнаның көрінісіне қанағаттанбады, сондықтан үлкен шығынмен мейрамхана декорацияда қайта жаңартылды және сахна режиссер Чарльз Уолтерспен қайта түсірілді, себебі Миннелли жаңа жобамен айналысып, елден тысқары жұмыс істеп жатқан еді. Фильмнің атау дизайны Семнің "Бель Эпок" дәуіріндегі туындыларын пайдаланады.

Шығару

Фильмнің түсірілімі аяқталғаннан кейін Санта-Барбарада алдын ала көрсетілді. Көрермендердің реакциясы өте жағымды болды, бірақ Лернер мен Лоуи нәтижеге қанағаттанбады. Лернердің пікірінше, фильм 20 минутқа тым ұзақ болған және көптеген көріністер тым баяу болды. Ол ұсынған өзгерістерге қосымша 300 000 доллар қажет еді, ал Фрид бұл ақшаны жұмсауға құштар емес еді. Ән жазушылар тобы фильмнің 10 пайызын 300 000 долларға сатып алуды ұсынды, содан кейін түпнұсқасын 3 миллион долларға алуға дайын екендерін білдірді. Фильмге деген олардың сеніміне таң қалған MGM басшылары өзгерістерге келісті, оның ішінде он бір күндік қайта түсіру жұмыстары болды, бұл жобаның бюджетін 400 000 долларға арттырды. Энсинодағы кезекті алдын ала көрсетілімде көрермендердің реакциясы "құрметтен сүйіспеншілікке" дейін өзгерді, содан кейін Лернер фильмтің көрсетілімге дайын екенін сезінді. Фильм 1958 жылдың 15 мамырында Нью-Йорктегі Рояль театрында, нағыз театр сахнасында тұңғыш рет көрсетілді. 1958 жылдың 2 қазанынан бастап таңдалған қалаларда үздіксіз көрсетілімге шығар алдында, фильм АҚШ-та 10 залға брондалды. 1959 жылдың 1 сәуірінде фильм АҚШ-та 450 данамен кең ауқымды көрсетілімге шықты.

Кассалық жинақ

MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 6,5 миллион доллар, ал басқа елдерде 3,2 миллион доллар тапты, нәтижесінде 1,983,000 доллар пайда болды. Бұл Фридтің соңғы және ең табысты фильмі болды. Барлығында, фильм алғашқы көрсетілімінде және кейін 1966 жылғы қайта көрсетілімінде 13 208 725 доллар жинады.

Сыни қабылдау

1959 жылғы Sight & Sound журналына жарияланған шолуында Дэвид Вон «Гиджи» фильмін «көрінетін көркем талғаммен» «элегантты фильм» деп сипаттайды. Ол «Гиджи MGM мюзиклінің өркендеген кезеңін қайта жаңғыртпаса да, ересектер тақырыбындағы жаңа стильдің сәтті жалғасы болып табылады және көлемге тым мән беру арқылы туындаған жамандықтан қашып, көркемдік талғамды сақтайды» дейді. Вон Миннеллидің «анекдоттың тартымды аморальдылығын, сондай-ақ оның адалдығы мен ирониясын американдық кинода жоғалтып алғанын» мақтайды. Ол «Шевальедің тәжірибелі, бірақ тартымды әдемілігі фильмнің ең бағалы қасиеттерінің бірі» екенін, сондай-ақ «Изабел Джинстің шебер комедиялық шеберлігін, ол Алисия тәтесі рөлінде зейнеткер аристократтың мәртебесі мен сұлулығын керемет бейнелейді» деп атап көрсетеді. The New York Times газетінен Босли Краузер оны «My Fair Lady-ге өте ұқсас мюзикл» деп атап, авторлар өзара соттасуы мүмкін екенін айтады. Ол «Бірақ бұл ұқсастық фильмді сынау үшін жасалған деп ойламаңыз, өйткені «Гиджи» – өзінің аяқтарымен тұра алатын тартымды ойын-сауық. Бұл Колеттенің дәмді тәттілерін әдемі түсіну ғана емес, сонымен қатар осы оқиғаның әдемі көңіл-күйі мен атмосферасын лирикалық түрде кеңейту. Винсенте Миннелли актерлерді сапасы мен үйлесімділігімен тамаша спектакльдерді ұсынатын команданы жинады». Variety журналынан Абель Грин фильмді «100% қашқындарға арналған» деп атап, оның «жаһандық кассада үлкен табысқа жететінін» болжайды. Ол «Алан Джей Лернердің либреттосы барлық басты рөлдерге шабыттандыратын актерлерді таңдауға арналған, ал Фриц Лоуэдің әндері (Лернердің сөздеріне) «My Fair Lady»-дің есте қаларлық музыкасына бәсекелес және оны еске түсіреді. Мисс Карон басты рөлде өте тартымды және сенімді. Шебер актерлерді таңдау, олардың өнері мен қойылысы фильмге шынайылық сыйлады. Миннелли режиссердің шектен шықпауы және барлық қатысушылардың салмақты шешімдері осы Артур Фридтің тәуелсіз туындысын ерекшелендіреді. Metrocolor өзінің жұмсақ пастельді түстерімен Джозеф Руттенбергтің операторлық жұмысының арқасында ерекше аталады; Битонның костюмдері, декорациялары және жалпы өндіріс дизайны көзді қуантады. Сөздер мен музыканың сюжеттік желімен үйлесімділігі «Гиджиді» кассадағы сәтті фильмге айналдырады». Time Out New York «Миннелли мен Сесил Битонның ең үлкен үлесі осы фильмде. Бұл екі визуалды элитаның үйлесімі тым көп – бұл ірімшікті торттан тұратын тамақ сияқты, сондықтан адам тез арада қатты және қарапайым нәрсеге ұмтылады. Жиынтықтар мен бұйымдардың шектеулігі мен клаустрофобиялық атмосферасынан шабыттанған актерлер, әсіресе Шевалье, француздықтан да француз болуға тырысады. Гингольд бұл жағдайдан тысқары тұрады, ол әрқашан өз әлемінде өмір сүреді». TV Guide фильмге бес жұлдыздың ішінде 3½ жұлдыз берді, оны «тымақтанған, бірақ қызықты және көзге әдемі, Миннелли мен Битонның визуалды кереметінің арқасында» деп сипаттайды. «Карон актерлерді кімнің ең француз бола алатынын анықтауға шақырады. Жеңімпаз – Шевалье, оның өнері сізді тәттілерге тойдырып, құсытып жіберуі мүмкін. Егер «Гиджидің» тәттілігіне шыншыл жамандық элементтері қосылса, фильм тепе-теңдікке ие болар еді. Фильмнің басында сюжетті түсініп болған соң, сіз әдемі әшекейлерге ғана қызығасыз. Фильм Париждің танымал жерлерін тиімді пайдаланады және ерекше дәуір костюмдері мен декорацияларына ие». Rotten Tomatoes шолу агрегаторында фильм 76 шолудан 88% баға алды, орташа бағасы 7.6/10. Сайттың сыншыларының консенсусы: «Бұл Винсенте Миннеллидің ең жақсы туындыларының бірі болмауы мүмкін, бірақ тартымды және мінсіз ойналған «Гиджи» көрермендерге визуалды және музыкалық қуаныштар сыйлайды». Metacritic-те фильм 100 баллдан 82 балл алды, бұл «барлық сыншылардың мақұлдауы» дегенді білдіреді.

Цифрлық қалпына келтіру

2008 жыл шамасында фильм Прасад студиясы тарапынан цифрлық түрде жаңартылды, онда кадр сайын кір, жыртықтар, сызаттар және басқа да кемшіліктер жойылды.

Танымал мәдениет

Джаз трубашысы, оркестр жетекшісі және аранжировщик Шорти Роджерс 1958 жылы Лернер мен Лоуэ музыкасынан "Gigi in Jazz" альбомын шығарды. Саундтрек альбомының обложкасы Пинк Флойдтың 1969 жылғы "Ummagumma" альбомының обложкасында пайда болады, оны Сторм Торгерсон жасаған. АҚШ/Канада және Австралияда авторлық құқықты бұзу мүмкіндігінен қауіптеніп, обложкадан бұл сурет алынып тасталды. Кейінірек шыққан CD нұсқаларында бұл сурет барлық аймақтарда қайта жаңартылды. Эдит Бувье Биль ("Кішкентай Эди" деп белгілі) Мейслз ағайындыларының 1975 жылғы "Сұр бақтар" деректі фильмінде "Гиджи керемет" екенін бірнеше рет айтқан. Хизер Фогель Фредериктің "Ана мен қыз кітап клубы" кітап сериясында Гиджи кейіпкері мюзиклге деген құмарлығы үшін осы есіммен аталады.