Кіріспе

Аляска штаты, АҚШ-тағы қала

Алякакет (/æ//l//ə/'/k//æ//k//ɪ//t/ aləKAKit) (Коюкон тілінде Aalaa Kkaakk’et) – АҚШ-тың Аляска штатындағы ұйымдастырылмаған ауданының Юкон-Коюкук санау аймағындағы екінші сыныпты қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 105 адамды құрады.

Тарих және мәдениет

Бұл аймақта бірнеше жергілікті топтар өмір сүрді, соның ішінде Коюкон Атабаскалары және солтүстік пен солтүстік-батыстан келген Кобук, Селавик және Нунамиут эскимостары. Коюкондықтар жыл бойы әртүрлі лагерьлерде тұрып, маусымдарға қарай жылжып, жабайы аң мен балықтың соңынан ерген. 1851 жылдан бастап әртүрлі рулар бірлесіп қоныстанды. Алатнаның ежелгі орны Атабаскалар мен Эскимостар үшін дәстүрлі сауда орталығы болған. Коюкук өзеніндегі алғашқы миссия – «Жабайыдағы Сент-Джонс» епископтық миссиясы 1906 жылы құрылды. 1925 жылы пошта бөлімі ашылды. 1938 жылы қауымның атауы Аллакакетке (миссияның бұрынғы атауы) өзгертілді, ал Алатна атауын өзен арғы бетіндегі кішкентай эскимос қауымы қабылдады. Алғашқы мемлекеттік мектеп 1957 жылы ашылды. 1964 жылғы көктемде мұздың бітелуінен туған су тасқыны қауымның 85%-ын жапты. 1975 жылы қауым Аллакакет пен Алатна елді мекендерін қоса, қала ретінде тіркелді. 1978 жылы емхана мен әуежай салынды. 1979 жылы жаңа мектеп және қалалық жолдар салынды. 1994 жылдың қыркүйегінде су тасқыны қауымның барлық ғимараттарын, үйлерін және қысқы азық-түлік қоймаларын қиратты. Тұрғындар ескі қала орнына жақын жерде қайта құрды, бірақ кейбір жаңа үйлер мен нысандар енді қала шегінен тысқары орналасқан. Жаңа Аллакакет пен Алатна қала шегінен тыс жерде орналасқан. Қауымда федералдық деңгейде мойындалған тайпа – Аллакакет ауылы бар. Қауым халқының 95,9%-ы Алясканың тумасы немесе жартылай тумасы. Аллакакет негізінен Атабаска қауымы, ал Кобук эскимостары Алатнада, өзен арғы бетінде тұрады. Екі жеке ауылдық кеңес бар. Дәстүрлі потлачтар, билер және жүгіру жарыстары аймақтан келген қонақтарды қызықтырады. Күн көріс шаруашылығы тамақ көзінің басым бөлігін құрайды. Ауылда алкогольді ішімдіктерді сату, әкелу және иеленуге тыйым салынған.

География

Аллакакет (66.562610, 152.64756) (Sec. 14, T020N, R024W, Фэрбанкс меридианы.) Аллакакет Фэрбанкс тіркеу ауданында орналасқан. Аллакакет Коюкук өзенінің оңтүстік жағалауында, Алатна өзенімен қосылған жерден оңтүстік-батысқа қарай, Фэрбенкстен шамамен 306 км (190 миль) солтүстік-батыста және Хьюзден 92 км (57 миль) өзен ағысымен жоғары орналасқан. Алатна ауылы өзеннің қарсы жағында жатыр. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11 км² құрайды, оның ішінде 9 км² құрлық және 2 км² су (17,05%).

Климат

Алакакет субарктикалық климатқа (Köppen Dfc) ие, мұнда аязды, қарлы қыстар мен жайлы жаздар басым. Шілде айындағы орташа ең жоғары температура – . Қаңтар айында температура барлық күндердің төртеуінен басқасында нөлден төмен түседі, ал желтоқсан және ақпан айларында айына алты күнінен басқасында төмендейді, сондай-ақ ұзақ мерзімді суықтар жиі кездеседі: 1971 жылғы қаңтардың ең суық айының орташа температурасы – . Аляска жотасынан Фэрбанкске қарағанда алыс болғандықтан, Алакакетке жылы қыңыр желдің әсері аз, сондықтан қаңтарда температура мұздың еріп қалу температурасынан тек алты рет, ал желтоқсанда он рет ғана жоғарылаған. Ең жоғары температура тіркелген – , ал ең төмен температура – . Жылдық жауын-шашын мөлшері – , ал жылдық қар жауын мөлшері – . Коюкук өзені маусымнан қазанға дейін мұзсыз болады.

Демография

Аллакакет алғаш рет 1920 жылғы АҚШ халық санағында ресми тіркелмеген, жергілікті тайпа ауылы ретінде пайда болды. 1930 жылы ол және көршілес Алатка (Юкон өзенінен батысқа қарай 0,8 шақырым жерде) Алатка атауымен біріктірілді, олардың жалпы саны 131 адамды құрады (Алатканың халқы 1920 жылдан 1950 жылға дейін 28-32 адамды құрағандықтан, Аллакакеттің сол санақтағы халқы шамамен 100 адам болған деп есептеуге болады). Аллакакет 1975 жылы ресми түрде қала болып құрылды, оның құрамына өзен арғы бетіндегі Алатка ауылы да кірді. 1994 жылы болған су тасқынынан кейін, Юкон өзенінің батыс жағындағы Алатка бөлігінің тұрғындары қала шекарасынан тыс, батысқа қарайғы биік жерге көшірілді. Осының нәтижесінде 2000 жылы Алатка, Аллакакет қаласынан бөлек, жаңа халық санағына тіркелген елді мекен (CDP) деп жарияланды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 97 адам, 41 шаруашылық және 18 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 59 тұрғын үйді құрады, орташа тығыздық 16,4 шаршы мильге (6,3/км²) шақтан келді. Қаланың этникалық құрамында 4,12% ақ нәсілділер және 95,88% американдықтар (үндістер) болды. 41 шаруашылықтың 26,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 31,7%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 7,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 53,7%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 53,7%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 2,4%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,37 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,68 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер – 23,7%, 18-24 жас аралығындағылар – 19,6%, 25-44 жас аралығындағылар – 22,7%, 45-64 жас аралығындағылар – 25,8%, 65 жастан асқандар – 8,2%. Медианалық жас 32 жасқа тең. Әр 100 әйелге 142,5 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 155,2 еркек шақтан келді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 16 563 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 33 125 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 13 750 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 35 417 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 10 912 долларға тең. Отбасылардың 11,8%-ы және халықтың 12,9%-ы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 12,5%-ы және 64 жастан асқандардың ешқайсысы жоқ.

Мемлекеттік қызметтер

1994 жылы Көйөк өзенінің тасқынынан көптеген қоғамдық ғимараттар қирады. Негізгі құрылыстар жаңаланды – жаңа жуу орталығы, құдық және су тазарту стансасы, су сақтау резервуары, кәріз лагунасы және күштік желі жақында аяқталды. Лагуна жуу орталығымен және мектеппен байланысты. Тұрғындар тазартылған суды тасып әкеледі, немесе нөсер құмыраларын қолданады немесе шұңқырлы дәретхана пайдаланады; ешбір шаңырақта су жүргізу жүйесі жоқ. Инфрақұрылымды жақсарту жұмыстары жалғасуда. Жаңа қоқыс полигоны мен оған баратын жол да салынуда. Электр қуатын «Аляска Энергия Компаниясы» жеткізеді. Ауылда 52 оқушы бар, олар бір мектепте білім алады. Жергілікті ауруханалар мен емханалардың қатарында «Алакакет» емханасы (907 968 2248) бар. «Алакакет» емханасы – біріншілік медициналық көмек көрсететін мекеме. Алакакет – шалғай орналасқан ауыл, ол Ішкі аймақтағы 1С аймағында орналасқан. Төтенше жағдайлар қызметі өзен және әуе арқылы қол жеткізе алады. Жедел жәрдемді медициналық жәрдемші көрсетеді. «Юкон-Көйөк Мектеп Округі» Алакакет мектебін басқарады.

Экономика және көлік

Көптеген ақшалай жұмыстар толық емес немесе маусымдық болып табылады. Жыл бойы тұрақты жұмыс берушілер – мектеп, қала, тайпа және ауылдық корпорация дүкені. Құрылыс және BLM төтенше жағдайлардағы өрт сөндірушілер жазғы жұмыс орындарын ұсынады. Азаматтардың бір бөлігі аң аулаудан немесе дәстүрлі халықтық қолөнер бұйымдарын сатудан табыс табады. Тіршілік көрісі – жергілікті экономиканың басты назарында. Бөлекке, ақ балық, қаз, аю, ұсақ мал және жидектер негізгі тағамдық көздерді құрайды. Карибулар мүмкіндік болғанда ауланады. Алакакетке автомобильдік жол жоқ, бірақ қысқы жолдар оны Хьюз, Беттлс және Тананамен байланыстырады. Жазда өзен көлігі маңызды, бірақ судың тереңдігі аз болғандықтан коммерциялық баржалар келмейді. Мемлекеттік "Алакакет" әуежайының ұшу-қону жолағы қиыршық тастан жасалған және жыл бойы қолжетімді. 1997 жылы 6 миллион долларлық әуежайды жақсарту жұмыстары басталды. Арктикалық айналымы әуе қызметі, Сервант Эйр, Уорбелоудің әуе кәсіпорны және Райт Эйр Сервисі жолаушылар рейсін ұсынады. Алакакет жылжымайтын мүлікке немесе басқа да көздерден салық жинамайды.