Кіріспе

Аляскадағы Форт Юкон қаласы (Gwich'in тілінде Gwichyaa Zheh) – АҚШ-тың Аляска штатындағы Юкон-Коюкук халық санағы ауданында, Арктика шеңберінің үстінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша тұрғындары 428 адамды құрайды, бұл 2000 жылғы 595 адамнан азайған. Форт Юкон – Аляска штатының бұрынғы конгрессмені Дон Янгтың туған жері. Форт Юкон әуежайымен қамтамасыз етілген бұл қала Аляскадағы ең жоғары температура тіркелген жер ретінде де белгілі.

Тарих

Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікке қарай орналасқан бұл аймақты мыңдаған жылдар бойы жергілікті халықтар, ал тарихи дәуірлерде Гвичиндер мекендеген. Гвичия-цзи гвичин тілінде «Жазықтағы үй» дегенді білдіреді. Форт-Юкон ауылының пайда болуы 1847 жылғы 25 маусымда Гудзон шығанағы компаниясының Александр Хантер Мюррей құрған Форт-Юкон сауда бекетінен басталды. Мюррей көптеген тері саудасы бекеттері мен адамдардың суреттерін салып, 1847–1848 жылдардағы «Юкон журналын» жазды, ол сол кездегі Гвичин мәдениеті туралы құнды мәліметтер берді. Пост Ресей Америкасында болған кезде, Гудзон шығанағы компаниясы 1869 жылға дейін сауда жасауын жалғастырды, содан кейін Алясканы сатып алудан кейін Аляска коммерциялық компаниясы постты иеленді және американдық саудагерлер оны қуды. Клондайк алтын асығы кезінде, 1897–1898 жылдардың қысында Форт-Юконға Доусон қаласынан қамтамасыз етуде қиындыққа тап болған екі жүз алтын іздеуші келді. 1898 жылғы 12 шілдеде Джон Хоксли бірінші пошта бастығы болып тағайындалды. Келесі онжылдықтарда елді мекен бірнеше жұқпалы аурулар эпидемиясы мен 1949 жылғы су тасқынынан зардап шекті. 1950 жылдары АҚШ Әуе күштері Форт-Юконде база мен радар станциясын құрды; қала 1959 жылы ресми түрде қала мәртебесін алды. 20 ғасырдың соңынан бері, оның Солтүстікке орналасқандығы мен Фэрбанкске жақындығының арқасында шағын туристік орынға айналды. 1984 жылғы 7 ақпанда Форт-Юконнан 310 миль (499 км) максималды биіктікке жете алатын «Терриер-Малемут» типіндегі зондтық ракета ұшырылды.

География

Форт Юкон Фэрбенкстен солтүстік-шығысқа қарай 145 миль (233 км) жерде, Юкон өзенінің солтүстік жағалауында, Поркупин өзенімен қосылатын жерде орналасқан. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Солтүстік поляр шеңбері қаланың оңтүстік бөлігінен өтеді. Жер осінің ұзақ мерзімді тербелістеріне байланысты, Солтүстік поляр шеңбері жыл сайын шамамен солтүстікке қарай жылжиды, бірақ қозғалыстың күрделілігіне байланысты жылдан жылға айтарлықтай өзгеріп тұрады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, Юкон қаласының жалпы ауданы 7.4 шаршы миль (19 км²), оның 7.0 шаршы миль (18 км²) құрлық және 0.4 шаршы миль (1 км²) суды құрайды (5.65%).

Климат

Форт-Юконның қатаң континенттік субарктикалық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfc). Жазда Форт-Юконда күн ортасынан кейін де күн шығады, ал желтоқсанда күн күніне бірнеше сағат ғана көрінеді. Жазғы температуралар мұндай солтүстік аймақ үшін ерекше жоғары, тіпті орман шегінен де жылырақ. Аляскада тіркелген ең жоғары температура 1915 жылдың 27 маусымында Форт-Юконда тіркелді. Бұл сондай-ақ 2020 жылдың 20 маусымына дейін Арктикалық айнадан солтүстікке қарай тіркелген ең жоғары температура болды, одан кейін Верхоянскідегі көрсеткіш осы көрсеткішті басып өтті, ол да өте континенттік климатымен белгілі. Форт-Юкон қатаң қыстарға да бейім, батысқа қарағанда қыңыр желдің әсері аз – қыстың абсолюттік ең жоғары температурасы Фэрбанкске қарағанда суық. 1971 жылға дейін Форт-Юкон Аляска мен АҚШ-тың ең төменгі температура рекордын ұстады, және ол 1917 жылдың желтоқсан айындағы орташа тәуліктік температурасы және ең төменгі орташа температурасы бойынша ең төменгі орташа айлық температура рекордын әлі де сақтап тұр. Қала Солтүстік шамына (Aurora Borealis) куә болу үшін әлемдегі ең қолайлы орындардың бірі.

Демография

Форт Юкон алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында 109 тұрғыны бар, құрылмаған ауыл ретінде тіркелді. Олардың 107-сі Тинне тайпасының мүшелері, ал 2-еуі еуропалықтар болды. 1890 жылғы халық санағында көрсетілмеді, бірақ 1900 жылдан бері барлық кезекті халық санағында қайтадан пайда болды. 1959 жылы, Аляска штаты құрылған жылы, ресми түрде қала мәртебесін алды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 595 адам, 225 үй шаруашылығы және 137 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеді, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы көрсетілмеді. Қаланың этникалық құрамы: 86,05% - американдық аборигендер, 10,76% - еуропалықтар, 0,17% - афроамерикандықтар, 0,17% - азиялықтар және 0,17% - басқа нәсілдер, сондай-ақ 2,69% - екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан тілділер немесе латиноамерикандықтар халықтың 1,34% құрады. 225 үй шаруашылығының 36,0%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 25,8%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 23,1%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 39,1%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 34,2%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 5,8%-ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,62 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,37 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 33,4%, 18-24 жас аралығындағылар – 10,3%, 25-44 жас аралығындағылар – 27,4%, 45-64 жас аралығындағылар – 22,0%, 65 жастан асқандар – 6,9%. Медианалық жас 32 жас. Әр 100 әйелге 112,5 еркек шамасында келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 111,8 еркек шамасында келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 29 375 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 32 083 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 25 000 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 27 813 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 13 360 доллар. Отбасылардың 18,0%-ы және халықтың 18,5%-ы кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14,3%-ы және 65 жастан асқандардың 3,5%-ы.

Білім

Юкон Флатс мектеп округі Форт Юкон қаласына қызмет ететін Форт Юкон мектебін басқарады. Аляска университеті (Фейрбанкс) Юкон Флатс орталығы деп аталатын ауылдық кампустың ғимаратын иеленумен айналысады.