Кіріспе
Басқа құрылғыны қашықтан басқаруға арналған құрылғы. Электроникада қашықтан басқару (әрі қарай қашықтан басқару немесе кликер деп аталады) – басқа құрылғыны қашықтықтан, әдетте сымсыз түрде басқаруға қолданылатын электрондық құрылғы. Тұтыну электроникасында қашықтан басқару теледидар, DVD ойнатқыш немесе басқа да үйдегі цифрлық медиа құрылғыларын басқару үшін пайдаланылуы мүмкін. Қашықтан басқару құрылғылары, басқару элементтеріне тікелей қол жеткізу қиын жағдайларда құрылғыларды басқаруға мүмкіндік береді. Олар, әсіресе, жақын қашықтықта тиімді жұмыс істейді. Бұл, негізінен, пайдаланушыға қолайлы мүмкіндік. Кейбір жағдайларда қашықтан басқару адамға, әдетте қол жеткізе алмайтын құрылғыны басқаруға мүмкіндік береді, мысалы, гараж есігін сырттан ашу. Алғашқы теледидар қашықтан басқару құрылғылары (1956–1977) ультрадыбыстық сигналдарды қолданды. Қазіргі заманғы қашықтан басқару құрылғылары көбінесе инфрақызыл сәулелердің цифрлық кодталған импульстарын жіберетін инфрақызыл құрылғылар болып табылады. Олар қуатты қосу/өшіру, дыбыс деңгейін реттеу, арналарды ауыстыру, ойнатуды басқару, тректі өзгерту, энергияны үнемдеу, желдеткіш жылдамдығы және басқа да әртүрлі функцияларды басқарады. Бұл құрылғыларға арналған қашықтан басқару құрылғылары әдетте кішкентай, сымсыз, қолға ұсталатын және көптеген батырмалары бар объектілер болып табылады. Олар телеарнаны, трек нөмірін және дыбыс деңгейін сияқты әртүрлі параметрлерді реттеу үшін қолданылады. Қашықтан басқару коды, демек қажетті қашықтан басқару құрылғысы, әдетте нақты өнім желісіне тән. Дегенмен, көптеген ірі брендтердің құрылғылары үшін жасалған қашықтан басқаруды имитациялайтын әмбебап қашықтан басқару құралдары да бар. 2000-шы жылдардағы қашықтан басқару құрылғылары Bluetooth немесе Wi-Fi байланысы, қозғалыс сенсорлары және дауыспен басқару мүмкіндіктерін қамтиды. 2010-шы жылдардан бастап шыққан смарт теледидарларға арналған қашықтан басқару құрылғыларында, теруді жеңілдету үшін артқы жағында жеке пернетақта орналасқан болуы мүмкін, сонымен қатар оны көрсеткіш құрылғысы ретінде де пайдалануға болады.
In electronics, a remote control (also known as a remote or clicker) is an electronic device used to operate another device from a distance, usually wirelessly. In consumer electronics, a remote control can be used to operate devices such as a television set, DVD player or other digital home media appliance. A remote control can allow operation of devices that are out of convenient reach for direct operation of controls. They function best when used from a short distance. This is primarily a convenience feature for the user. In some cases, remote controls allow a person to operate a device that they otherwise would not be able to reach, as when a garage door opener is triggered from outside. Early television remote controls (1956–1977) used ultrasonic tones. Present day remote controls are commonly consumer infrared devices which send digitally coded pulses of infrared radiation. They control functions such as power, volume, channels, playback, track change, energy, fan speed, and various other features. Remote controls for these devices are usually small wireless handheld objects with an array of buttons. They are used to adjust various settings such as television channel, track number, and volume. The remote control code, and thus the required remote control device, is usually specific to a product line. However, there are universal remotes, which emulate the remote control made for most major brand devices. Remote controls in the 2000s include Bluetooth or Wi Fi connectivity, motion sensor enabled capabilities and voice control. Remote controls for 2010s onward Smart TVs may feature a standalone keyboard on the rear side to facilitate typing, and be usable as a pointing device.
Басқа қашықтан басқару құралдары
Blab off – 1952 жылы жасалған, теледидардың дыбысын қосу немесе өшіру арқылы көрермендердің жарнаманы естімеуіне мүмкіндік берген сымды қашықтан басқару құрылғысы. 1980 жылдары Apple компаниясының Стив Возняк бірнеше электрондық құрылғыны басқаруға қабілетті қашықтан басқару құралын жасау мақсатымен CL 9 деген компания ашты. CORE (Remote Equipment Controller – қашықтан басқару жабдықтарының контроллері) блогы 1987 жылдың күзінде ұсынылды. Осы қашықтан басқару құралының артықшылығы – ол әртүрлі құрылғылардан қашықтан берілетін сигналдарды «үйрене» алатындығында. Кішігірім сағатының көмегімен ол белгілі бір немесе бірнеше функцияларды әртүрлі уақытта орындай алатын. Бұл компьютермен байланысып, қажет болған жағдайда жаңартылған бағдарламалық кодты жүктеуге болатын алғашқы қашықтан басқару құрылғысы болды. CORE блогы нарықта үлкен әсер етпеді. Оны бағдарламалау орташа пайдаланушы үшін тым қиын болды, бірақ оны іске қоса алғандардан жақсы пікірлер алды. Осы кедергілер CL 9 компаниясының тарауына әкелді, бірақ оның екі қызметкері Celadon деген атпен бизнесті жалғастырды. Бұл нарықтағы алғашқы компьютерлік басқарумен оқытатын қашықтан басқару құрылғыларының бірі еді. 1990 жылдары автомобильдерде электрондық қашықтан басқару арқылы есік құлпын жабу жүйесі жиі қолданыла бастады. Бұл қашықтан басқару құрылғылары машинаға сигнал жіберіп, есіктерді немесе багажды құлпытап немесе ашады. Кейбір елдерде сатылатын қосымша құрылғы – қашықтан іске қосу. Бұл автокөлік иесіне автокөлігін қашықтан іске қосуға мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік көбінесе қыс климаты бар елдерде кең таралған, онда пайдаланушылар көлікті пайдаланар алдында бірнеше минутқа іске қосып, жылыту және мұзды еріту жүйелерінің терезелердегі мұз бен қарды ерітуіне мүмкіндік беруді қалайды.
Жаппай таралу
2000 жылдардың басында көптеген үйлерде тұтынушылық электрондық құрылғылардың саны күрт өсті, сонымен қатар оларды басқаруға арналған қашықтан басқару құрылғылары да көбейді. Тұтынушылық электроника қауымдастығының мәліметінше, орташа американдық үйде төрт қашықтан басқару құрылғысы бар. Үй кинотеатрын іске қосу үшін бес немесе алты қашықтан басқару қажет болуы мүмкін, оның ішінде кабельдік немесе спутниктік қабылдағыш, видеомагнитофон немесе цифрлық бейнежазба құрылғысы (DVR/PVR), DVD ойнатқышы, теледидар және аудио күшейткіш. Кейбір бағдарламалардың немесе қызметтердің қалыпты жұмыс істеуі үшін осы қашықтан басқару құрылғыларын бір-бірінен кейін қолдану қажет болуы мүмкін. Дегенмен, интерфейс бойынша белгілі бір ережелер болмағандықтан, бұл процесс күрделене түсуде. Қажетті қашықтан басқару құрылғыларының санын азайту үшін қолданылатын бір шешім – универсалды қашықтан басқару, ол теледидарлардың, DVD ойнатқыштардың және т.б. көптеген танымал брендтерінің басқару кодтарымен бағдарламаланады. 2010 жылдардың басында көптеген смартфон өндірушілері инфрақызыл сәуле шығаратын құрылғыларды өз өнімдеріне енгізе бастады, осылайша оларды қоса берілген немесе жүктеліп алынатын қосымша арқылы универсалды қашықтан басқару ретінде пайдалануға мүмкіндік берді.
Техника
Үйдегі қашықтан басқару құрылғыларында қолданылатын негізгі технология инфрақызыл (IR) жарық болып табылады. Қашықтан басқару пульті мен оны басқаратын құрылғы арасындағы сигнал адам көзімен көрінбейтін, бірақ цифрлық камера, бейнекамера немесе телефон камерасы арқылы көрінетін инфрақызыл сәуле импульстарынан тұрады. Қашықтан басқару пультіндегі таратушы, пайдаланушы пультінің батырмасын басқан кезде инфрақызыл сәуле импульстарын жібереді. Таратушы көбінесе қашықтан басқару пультінің бағытталған бөлігіне орнатылған жарықдиод (LED) болып табылады. Инфрақызыл сәуле импульстары сол батырмаға тән ерекше үлгі құрайды. Құрылғыдағы қабылдағыш осы үлгіні таниды және құрылғыға тиісті әрекет етуге мүмкіндік береді.
Оптокомпоненттер мен схемалар
Электрондық құрылғыларды басқарудың көпшілігі құрылғыға жететін жарық сәулесін шығаратын инфрақызыл диодты пайдаланады. Әдетте, 940 нм толқын ұзындығы бар LED қолданылады. Бұл инфрақызыл сәуле адам көзімен көрінбейді, бірақ қабылдағыш құрылғыдағы сенсорлар оны қабылдайды. Видеокамералар диодты көрінетін қызғылт түсті жарық шығарғандай көреді. Бір арналы (бір функциясы, бір түймесі) қашықтан басқару пультінде тасымалдаушы сигналдың болуы функцияны іске қосу үшін қолданылуы мүмкін. Көп арналы (көп функциялы) қашықтан басқару пульті үшін күрделірек процедуралар қажет: олардың бірі тасымалдаушыны әртүрлі жиіліктегі сигналдармен модуляциялаудан тұрады. Қабылдағыш алынған сигналды демодуляциялағаннан кейін, тиісті сигналдарды бөлу үшін сәйкес жиілік сүзгілерін қолданады. Инфрақызыл тасымалдаушыда сигналдардың модуляциясын естіуге болады, егер қашықтан басқару пультін радиостанцияға қосылмаған AM радиоға өте жақын жерде пайдалансаңыз. Бүгінде ИҚ қашықтан басқару пульті дерлік әрқашан импульс енімен модуляцияланған кодты пайдаланады, ол цифрлық компьютермен кодталады және декодталады: қашықтан басқару пультінен келетін команда – әртүрлі ені бар тасымалдаушы импульстерінің қысқа тізбегі.
Тұтынушы электрониканың инфрақызыл протоколдары
Инфрақызыл қашықтан басқару құрылғыларын әртүрлі өндірушілер инфрақызыл командаларды жіберу үшін әртүрлі протоколдарды қолданады. Мысалы, Philips компаниясынан бастау алған RC 5 протоколы әрбір түймеге басқанда 14 биттен тұрады. Биттік үлгі тасымалдаушы жиілікке модуляцияланады, ол әртүрлі өндірушілер мен стандарттар үшін өзгеше болуы мүмкін, RC 5 протоколында тасымалдаушы жиілік 36 кГц құрайды. Басқа тұтынушы инфрақызыл протоколдарына Sony компаниясы қолданған SIRCS протоколының әртүрлі нұсқалары, Philips-тің RC 6, Ruwido R Step және NEC TC101 протоколы жатады.
Инфрақызыл, көріну бағыты және жұмыс бұрышы
Инфрақызыл (IR) қашықтан басқару құрылғылары жарықты пайдаланатындықтан, олар мақсатты құрылғыны басқару үшін тікелей көру сызығын қажет етеді. Дегенмен, сигнал кез келген жарық көзі сияқты айналардан шағылысуы мүмкін. Егер тікелей көру сызығы болмайтын жағдайда жұмыс істеу қажет болса, мысалы, басқа бөлмедегі немесе шкафқа орнатылған құралды басқару кезінде, нарықта осы мақсатқа арналған көптеген IR кеңейткіштердің түрлері бар. Олардың көпшілігінде IR қабылдағыш болады, ол IR сигналын қабылдап, радио толқындары арқылы алыс бөлімге жібереді, онда түпнұсқа IR басқаруын имитациялайтын IR таратушы орналасқан. Инфрақызыл қабылдағыштардың жұмыс бұрышы да көбінесе шектеулі болады, бұл негізінен фототранзистордың оптикалық қасиеттеріне байланысты. Алайда, қабылдағыштың алдына матовый мөлдір зат қою арқылы жұмыс бұрышын кеңейтуге болады.
Радио қашықтан басқару жүйелері
Радио қашықтан басқару (RF қашықтан басқару) – қашықтан басқару құрылғысы арқылы жіберілетін әртүрлі радиосигналдарды пайдаланып, алыстағы объектілерді басқаруға қолданылады. Инфрақызыл қашықтан басқаруға толықтыру ретінде радио қашықтан басқару электрлік гараж есіктерін немесе қақпаларды ашу құрылғыларымен, автоматты тосқауылдар жүйелерімен, ұрлыққа қарсы сигнализациямен және өнеркәсіптік автоматтандыру жүйелерімен қолданылады. RF қашықтан басқару үшін қолданылатын стандарттар: Bluetooth AVRCP, Zigbee (RF4CE), Z Wave. Көптеген қашықтан басқару құралдары өз кодын пайдаланады, 8-ден 100-ге дейін немесе одан да көп импульстарды, OOK немесе FSK модуляциясын қолданып, тұрақты немесе айналмалы кодты (Rolling code) жібереді. Сондай-ақ, хабар таратушылар немесе қабылдағыштар әмбебап болуы мүмкін, яғни олар көптеген әртүрлі кодтармен жұмыс істей алады. Мұндай жағдайда, хабар таратушы әдетте универсалды қашықтан басқару көшірмесі (дубликаторы) деп аталады, себебі ол қолданыстағы қашықтан басқаруды көшіре алады, ал қабылдағыш – универсалды қабылдағыш деп аталады, өйткені ол нарықтағы дерлік кез келген қашықтан басқарумен жұмыс істейді. Радио қашықтан басқару жүйесі әдетте екі бөліктен тұрады: жіберу және қабылдау. Жіберу бөлігі екі бөлікке бөлінеді: радиожиілікті қашықтан басқару және жіберу модулі. Бұл жіберу модулін үлкен қосымшада компонент ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Жіберу модулі кішкентай, бірақ оны пайдалану үшін қолданушыларға егжей-тегжейлі білім қажет; радиожиілікті қашықтан басқарумен біріктірілгенде оны пайдалану әлдеқайда оңай. Қабылдағыш әдетте екі типті болады: суперрегенеративті қабылдағыш немесе супергетеродин. Суперрегенеративті қабылдағыш үзілісті тербелісті анықтау схемасы сияқты жұмыс істейді. Супергетеродин радио қабылдағыштағыдай жұмыс істейді. Супергетеродин қабылдағышы тұрақтылығы, жоғары сезімталдығы, салыстырмалы түрде жақсы кедергіге қарсы тұру қабілеті, кішкентай корпусы және төмен бағасы үшін қолданылады.
Өнеркәсіп
Қашықтан басқару құрылғысы подстанцияларды, аккумуляторлық электр станцияларын және жоғары кернеулі тұрақты ток станцияларын басқару үшін қолданылады. Мұндай жүйелерде көбінесе ұзын толқын диапазонында жұмыс істейтін ПЛК жүйелері пайдаланылады.
Электр желісін қашықтан басқару
Қуат желісі коммуникациясының бір бөлігі, қуатты жүргізіп тұратын айнымалы ток желілері арқылы қашықтан басқару сигналдарын жібереді. Бұл, WIFI-ға қосылған смарт-коммутаторлар ойлап табылмас бұрын, үйді автоматтандыруды қашықтан басқару үшін қолданылған.
Гараж және қақпа
Гараж бен қақпаның қашықтан басқару пульті өте кең таралған, әсіресе АҚШ, Австралия және Ұлыбритания сияқты елдерде, онда гараж есіктері, қақпалар мен тосқауылдар жиі қолданылады. Мұндай пульт өте қарапайым құрылыммен келеді, көбінесе бір ғана түймесі болады, ал кейбіреулері бірнеше қақпаны басқару үшін бірнеше түймеге ие. Мұндай пульттер қолданылатын кодтаушы түріне қарай екі санатқа бөлінеді: тұрақты код және айналмалы код. Егер сіз пультте дип-переключательлерді тапсаңыз, ол тұрақты кодты пульт болуы мүмкін, бұл бұрын кеңінен қолданылған ескі технология. Дегенмен, тұрақты кодтардың қауіпсіздігі сынға ұшырағандықтан, кейінгі орнатуларда айналмалы код көбірек қолданылады.
Әскери
Қашықтан басқарылатын торпедалар 19 ғасырдың соңында түрлі қашықтан басқарылатын торпеда түрлері ретінде көрсетілді. 1870-ші жылдардың басында Джон Эриксон (пневматикалық), Джон Луис Лей (электр сымымен басқарылатын) және Виктор фон Шелиха (электр сымымен басқарылатын) қашықтан басқарылатын торпедаларды жасады. 1877 жылы Луис Бреннан тапқан Бреннан торпедасы екі қайшы айналатын перне арқылы қозғалды. Пернелер торпеда ішіндегі дөңгелектен сымды жылдам тартып, айналдырды. Жағалау стансасына қосылған сымдардың әртүрлі жылдамдығы торпеданы нысанаға бағыттауға мүмкіндік берді, осылайша ол "дүниедегі алғашқы практикалық басқарылатын зымыран" атанды. 1898 жылы Никола Тесла АҚШ Әскери-теңіз күштеріне сатуды ниеттенген "сымсыз" радиоарқылы басқарылатын торпедасын көрсетті. Арчибальд Лоу Бірінші дүниежүзілік соғыста басқарылатын ракеталар мен ұшақтар саласындағы пионерлік еңбегі үшін "радиобағдарлау жүйелерінің әкесі" деп танылды. 1917 жылы ол Корольдік әуе күштеріне қашықтан басқарылатын ұшақты көрсетті және сол жылы алғашқы сыммен басқарылатын ракета жасады. Feltham-дағы құпия RFC эксперименттік жұмыстарының басшысы ретінде А.М. Лоу ұшақта радиобақылауды сәтті қолданған алғашқы адам болды, ол "Әуе нысанасы" деп аталды. Оны болашақ әлемдік әуе жылдамдығының рекордсмені Генри Сегрев жерден "ұшқарды". Лоудың жүйелері командалық хабарламаларды кодтап, жаудың бұзуын болдырмау үшін шара ретінде қолданды. 1918 жылы құпия Д.С.Б. бөлімі, Портсмуттегі Корольдік теңіз күштерінің Сигналдар мектебі, Эрик Робинсонның басшылығымен "Әуе нысанасының" радиобақылау жүйесінің түрін "аналық" ұшақтан түрлі теңіз кемелерін, соның ішінде суасты кемелерін басқару үшін пайдаланды. Әскерилер сондай-ақ бірнеше ерте қашықтан басқару машиналарын жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның императорлық теңіз күштері жағалаудағы кемелерге қарсы FL қайықтарын (Fernlenkboote) қолданды. Олар ішкі жану қозғалтқыштарымен қозғалды және қайықтағы дөңгелекке оралған бірнеше шақырым сым арқылы жағалау стансасынан қашықтан басқарылды. Бағыт-бағдарды ұшақ жағалау стансасына жіберді. EMB-лар алдыңғы бөлігінде жоғары жарылғыш заряд тасыды және сағатына отыз теңіз шақырымы жылдамдықпен қозғалды. Кеңес Қызыл Армиясы 1930 жылдары Финляндияға қарсы Қысқы соғыста және Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңдерінде қашықтан басқарылатын телетанктерді қолданды. Телетанк 500 метрден 1500 метрге дейінгі қашықтықтағы басқару танкысынан радиоарқылы басқарылды, екеуі де телемеханикалық топты құрады. Қызыл Армия Ұлы Отан соғысының басында кем дегенде екі телетанк батальонын пайдаланды. Қызыл Армияда қашықтан басқарылатын кескіштер мен тәжірибелік қашықтан басқарылатын ұшақтар да болды. Әскери мақсаттағы қашықтан басқару жүйелерінде кедергі жасау және кедергіге қарсы шаралар қолданылады. Кедергі жасайтын құрылғылар қарсыластың қашықтан басқаруын бұзуға немесе саботаж жасауға арналған. Әскери қашықтан басқару үшін қашықтықтар да өте ұзын, АҚШ-тың Ауғанстан, Ирак және Пәкістанда ұшқышсыз ұшақтарды (дрон) басқару үшін қолданатын құрлықаралық қашықтықтағы спутниктік қашықтан басқаруға дейін жетеді. Ирактағы және Ауғанстандағы көтерілісшілер коалициялық және үкіметтік әскерлерге қарсы жол жиегіндегі қолдан жасалған жарылғыш құрылғылармен шабуыл жасау үшін қашықтан басқаруды қолданады, ал Ирактағы террористер бомбаларды жарыту үшін өзгертілген теледидар қашықтан басқаруын қолданғаны туралы хабарлар тарады.
Ғарыш
1971 жылдың қысында Кеңес Одағы Луноход-1 ай аппаратымен Айдың бетін зерттеді, ол басқа аспан денесіне қонған алғашқы қашықтан басқарылатын робот еді. Қашықтан басқару технологиясы ғарыш саяхатында да қолданылады, мысалы, кеңестік Луноход аппараттары жерден қашықтан басқарылды. Көптеген ғарыш зерттеу роверлерін қашықтан басқару мүмкін, бірақ аппаратқа дейінгі үлкен қашықтық команданы жіберу мен алу арасында үлкен кешігу тудырады.
ПК басқару
Қолданыстағы инфрақызыл қашықтан басқару құрылғыларын компьютерлік бағдарламаларды басқару үшін пайдалануға болады. Кез келген қысқаша пернелерді қолдайтын бағдарламаны үй құрылғыларынан (теледидар, бейнежазба құрылғысы, кондиционер) инфрақызыл қашықтан басқару арқылы басқаруға болады. Бұл, әсіресе, компьютерлік үй кинотеатры жүйелерінде мультимедиялық бағдарламалармен қолданылады. Мұның үшін инфрақызыл қашықтан басқару сигналдарын түсіретін құрылғы және компьютермен байланысқан осы құрылғымен байланыс жасайтын компьютерлік бағдарлама қажет. Қосылыс сериялық порт, USB порт немесе аналық платаның IrDA ұясы арқылы жасалуы мүмкін. Мұндай құрылғылар саудада қолжетімді, бірақ төмен бағалы микроконтроллерлерді пайдаланып үйде де жасауға болады. LIRC (Linux IR Remote control) және WinLIRC (Windows үшін) – бұл теледидар қашықтан басқару арқылы компьютерді басқару мақсатында жасалған бағдарламалық пакеттер, оларды аз өзгертулермен қолмен жасалған қашықтан басқару құрылғылары үшін де пайдалануға болады.
Фотография
Қашықтан басқару құрылғылары фотосуретке түсіруде, әсіресе ұзақ экспозициялы кадрлар жасау үшін қолданылады. GoPros сияқты көптеген әрекет камералары, сондай-ақ Sony Alpha сериясының камералары сияқты стандартты DSLR-лер Wi-Fi негізіндегі қашықтан басқару жүйелерін қамтиды. Оларға көбінесе ұялы телефондар мен басқа мобильді құрылғылар арқылы қол жеткізуге және тіпті басқаруға болады.
Бейне ойындар
Видео ойын консольдары бұрын сымсыз контроллерлерді қолданбады, себебі инфрақызыл трансляторын консольге бағыттап тұру қиын болды. Алғашқы сымсыз контроллерлер ауырсыңқы болды және сілтілі батареялармен жұмыс істегенде, ауыстыру қажет болғанша небары бірнеше сағатқа ғана жетті. Кейбір сымсыз контроллерлерді үшінші тараптар жасады, көбінесе инфрақызылдың орнына радиобайланыс қолданды. Олар да тұрақсыз болды, кейбір жағдайларда сигнал кешігіп, оларды тиімсіз етіп жіберді. Мысалдарға NES үшін Double Player, Master System қашықтан басқару жүйесі және PlayStation үшін Wireless Dual Shot жатады. Бірінші ресми сымсыз ойын контроллерін бірінші тарап өндірушісі Atari 2600 үшін CX 42 жасады. Philips CD i 400 сериясы да қашықтан басқарумен бірге келді, ал WaveBird GameCube үшін шығарылды. Ойын консольдарының жетінші буынында сымсыз контроллерлер стандартқа айналды. PlayStation 3 және Wii сияқты кейбір сымсыз контроллерлер Bluetooth қолданады. Ал Xbox 360 сияқтылары жеке меншік сымсыз протоколдарды пайдаланады.
Күту қуаты
Сымсыз қашықтан басқарумен қосу үшін басқарылатын құрылғы әрқашан толық қосылмаған күйде болуы керек, тұру режимінде қуатты тұтынуы тиіс.
Баламалар
Телевизорларға арналған қашықтан басқару құралына балама ретінде қол қимылдарын тану зерттелген.