Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпы вирустық жұқпалы ауру
Common viral infectious disease
Көбінесе Эпштейн-Барр вирусы, сондай-ақ адам герпес вирусы 4 деп аталатын, герпес вирустары отбасының мүшесі және Toxoplasma gondii протозооны тудырады. Жұқтырған адамдар симптомдар пайда болуға бірнеше апта бұрын ауруды таратуы мүмкін. ЕВВ-ға қарсы вакцина жоқ, алайда зерттеулер жалғастырылуда. Жұқпаның алдын алу үшін жұқтырған адаммен жеке заттарыңызды немесе сілекейіңізді бөліспеу қажет. Мононуклеоз дамыған елдерде көбінесе 15-24 жас аралығындағы адамдарға әсер етеді. 16-20 жас аралығындағыларда бұл жұтқыншақ ауруының шамамен 8% жағдайының себебі болып табылады. АҚШ-та жыл сайын 100 000 адамның 45-і жұқпалы мононуклеозға шалдығады. Ауру жыл бойы біркелкі таралады.
While usually caused by the Epstein–Barr virus, also known as human herpesvirus 4, which is a member of the herpesvirus family, and the protozoon Toxoplasma gondii Those who are infected can spread the disease weeks before symptoms develop. There is no vaccine for EBV, however there is ongoing research. Infection can be prevented by not sharing personal items or saliva with an infected person. Mononucleosis most commonly affects those between the ages of 15 and 24 years in the developed world. In those between 16 and 20 it is the cause of about 8% of sore throats. About 45 out of 100,000 people develop infectious mono each year in the United States. The disease occurs equally at all times of the year.
Асқынулар
Екінші және үшінші апталарда көкбауырдың үлкеюі жиі кездеседі, бірақ бұл физикалық тексеру кезінде байқалмауы мүмкін. Көкбауыр сирек жағдайда жарылуы мүмкін. Бауыр да біраз үлкеюі мүмкін. Денсаулығы жақсы адамдарда әдетте бұл өздігінен жақсарады.
Spleen enlargement is common in the second and third weeks, although this may not be apparent on physical examination. Rarely the spleen may rupture. There may also be some enlargement of the liver. It generally gets better on its own in people who are otherwise healthy.
Қарт адамдар
Жұқпалы мононуклеоз көбінесе жас ересектерге әсер етеді. Жасөспірімдер мен жас ересектерде симптомдар бастапқы жұққаннан кейін 4–6 аптадан соң пайда болады деп есептеледі. Аурудың басталуы көбінесе біртіндеп болады, бірақ ол кенеттен де басталуы мүмкін. Басты симптомдарға дейін 1–2 апта бойы шаршау, денсаулықтың нашарлауы және дене ауыруы байқалуы мүмкін. Халықтың шамамен 95% вирусқа 40 жасқа дейін ұшырайды, бірақ осы вирусқа ұшыраған жасөспірімдердің 15–20% және ересектердің шамамен 40% ғана жұқпалы мононуклеозды дамытады.
Infectious mononucleosis mainly affects younger adults. In adolescents and young adults, symptoms are thought to appear around 4–6 weeks after initial infection. Onset is often gradual, though it can be abrupt. The main symptoms may be preceded by 1–2 weeks of fatigue, feeling unwell and body aches. About 95% of the population has been exposed to this virus by the age of 40, but only 15–20% of teenagers and about 40% of exposed adults actually develop infectious mononucleosis.
Цитомегаловирус
Инфекциялық мононуклеоз жағдайларының шамамен 5–7% адам цитомегаловирусы (CMV) – герпес вирусының тағы бір түрінен туындайды. Бұл вирус дене сұйықтықтарында, оның ішінде сілекей, зәр, қан, көз жасы, ана сүті және жыныс секрецияларында табылады. Адам цитомегаловирусымен жұққаннан кейін вирус адамның өмірі бойы денесінде қалады. Жасырын фаза кезінде вирус тек моноциттерде ғана анықталады.
About 5–7% of cases of infectious mononucleosis is caused by human cytomegalovirus (CMV), another type of herpes virus. This virus is found in body fluids including saliva, urine, blood, tears, breast milk and genital secretions. Once a person becomes infected with cytomegalovirus, the virus stays in their body throughout the person's lifetime. During this latent phase, the virus can be detected only in monocytes.
Басқа себептері
Токсоплазма гонди, паразиттік протозой, жұқпалы мононуклеоз жағдайларының 1% азына себеп болады. Вирустық гепатит, аденовирус, қызылша және герпес симплекс вирустары да жұқпалы мононуклеоздың сирек кездесетін себептері ретінде хабарланған.
Toxoplasma gondii, a parasitic protozoon, is responsible for less than 1% of the infectious mononucleosis cases. Viral hepatitis, adenovirus, rubella, and herpes simplex viruses have also been reported as rare causes of infectious mononucleosis.
Беріліс
Эпштейн-Барр вирусы инфекциясы сілекей арқылы таралады және инкубациялық кезеңі төрттен жеті аптаға дейін созылады. Адамның қанша уақыт бойы жұқпалы болып қалатыны белгісіз, бірақ инфекция жұққаннан кейінгі алғашқы алты аптада басқа адамға жұғу ықтималдығы жоғары болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, адам инфекцияны бірнеше ай бойы, тіпті бір жарым жылға дейін таратуы мүмкін.
Epstein–Barr virus infection is spread via saliva, and has an incubation period of four to seven weeks. The length of time that an individual remains contagious is unclear, but the chances of passing the illness to someone else may be the highest during the first six weeks following infection. Some studies indicate that a person can spread the infection for many months, possibly up to a year and a half.
Патофизиология
Вирус алдымен жұқпалы қабықтағы эпителий жасушаларында көбейеді (бұл фарингит немесе тамақ ауруын тудырады), ал кейіннен негізінен В жасушаларында (олар CD21 арқылы зарабына ұшырайды) көбейеді. Жүйкелік иммундық жауап инфекцияланған В-лимфоциттерге қарсы цитотоксикалық (CD8 оң) Т-жасушаларын қамтиды, нәтижесінде ісінген, атипиялық лимфоциттер (Дауни жасушалары) пайда болады. Инфекция жедел (созылмалы емес, жақында пайда болған) болған жағдайда гетерофильді антиденелер өндіріледі. Мононуклеоз кейде екіншілік суық агглютинин ауруымен бірге жүреді, бұл аутоиммундық ауру, онда қызыл қан клеткаларына қарсы бағытталған қалыптан тыс айналымдағы антиденелер аутоиммундық гемолитикалық анемияның бір түріне алып келуі мүмкін. Табылған суық агглютинин anti-i спецификалық болып табылады.
The virus replicates first within epithelial cells in the pharynx (which causes pharyngitis, or sore throat), and later primarily within B cells (which are invaded via their CD21). The host immune response involves cytotoxic (CD8 positive) T cells against infected B lymphocytes, resulting in enlarged, atypical lymphocytes (Downey cells). When the infection is acute (recent onset, instead of chronic), heterophile antibodies are produced. Mononucleosis is sometimes accompanied by secondary cold agglutinin disease, an autoimmune disease in which abnormal circulating antibodies directed against red blood cells can lead to a form of autoimmune hemolytic anemia. The cold agglutinin detected is of anti i specificity.
Дене шынықтыру тексеруі
Көкбауырдың үлкейгені және артқы мойын, қолтық және шақырық лимфа түйіндерінің ісінуі жұқпалы мононуклеоз диагнозын күмәндану үшін ең пайдалы көрсеткіштер. Керісінше, мойын лимфа түйіндерінің ісінбеуі және шаршаудың болмауы жұқпалы мононуклеозды дұрыс диагноз деп қабылдамауға көмектеседі. Дене тексеруінің көкбауырдың үлкейгенін анықтаудағы жеткіліксіздігі оны жұқпалы мононуклеозға қарсы дәлел ретінде қолдануға болмайтынын көрсетеді.
The presence of an enlarged spleen, and swollen posterior cervical, axillary, and inguinal lymph nodes are the most useful to suspect a diagnosis of infectious mononucleosis. On the other hand, the absence of swollen cervical lymph nodes and fatigue are the most useful to dismiss the idea of infectious mononucleosis as the correct diagnosis. The insensitivity of the physical examination in detecting an enlarged spleen means it should not be used as evidence against infectious mononucleosis.
Басқа сынақтар
Бауыр трансаминазаларының жоғары деңгейі жұқпалы мононуклеозға күшті нұсқау береді, бұл жағдай адамдардың 50%-ға дейін кездеседі, әсіресе дене температурасының көтерілуі, жұтқыншақ қабынуы және лимфа түйіндерінің ісінуі байқалғанда. Атипиялық лимфоциттер алғаш рет ашылғанда моноциттерге ұқсас болғандықтан, осыған байланысты "мононуклеоз" термині қолданылды. Бауырда немесе сүйек миында фибриндік сақиналы гранулома кездесуі мүмкін.
Elevated hepatic transaminase levels are highly suggestive of infectious mononucleosis, occurring in up to 50% of people. while the person also has fever, pharyngitis, and swollen lymph nodes. The atypical lymphocytes resembled monocytes when they were first discovered, thus the term "mononucleosis" was coined. A fibrin ring granuloma may be present in the liver or bone marrow.
Дифференциалдық диагностика
Жұқпалы мононуклеоздың клиникалық белгілерімен келетін адамдардың шамамен 10%-ында жедел Эпштейн-Барр вирусы инфекциясы болмайды. Жедел жұқпалы мононуклеозды дифференциалдық диагноз қою кезінде жіті цитомегаловирус инфекциясы және Toxoplasma gondii инфекциясы ескерілуі тиіс. Олардың емделу жолдары ұқсас болғандықтан, Эпштейн-Барр вирусы мононуклеозы мен цитомегаловирус инфекциясын ажырату әрқашан тиімді немесе мүмкін болмайды. Дегенмен, жүкті әйелдерде мононуклеозды токсоплазмоздан ажырату маңызды, себебі ол ұрық үшін ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Жұқпалы мононуклеозды ажырату қажетті басқа жағдайлар: лейкемия, тонзиллит, дифтерия, суық тию және грипп. Инфекцияның жедел фазасынан кейін демалу және әдеттегі қызметке оралу қажеттілігі адамның жалпы энергия деңгейіне сәйкес болуы мүмкін.
About 10% of people who present a clinical picture of infectious mononucleosis do not have an acute Epstein–Barr virus infection. A differential diagnosis of acute infectious mononucleosis needs to take into consideration acute cytomegalovirus infection and Toxoplasma gondii infections. Because their management is much the same, it is not always helpful–or possible–to distinguish between Epstein–Barr virus mononucleosis and cytomegalovirus infection. However, in pregnant women, differentiation of mononucleosis from toxoplasmosis is important, since it is associated with significant consequences for the fetus. Other conditions from which to distinguish infectious mononucleosis include leukemia, tonsillitis, diphtheria, common cold and influenza (flu). The need for rest and return to usual activities after the acute phase of the infection may reasonably be based on the person's general energy levels.
Дәрі-дәрмектер
Қауыздық пен ауырсынуды азайту үшін парацетамол (ацетаминофен) және ибупрофен сияқты қабынуға қарсы емес препараттар (ҚҚЕП) қолданылуы мүмкін. Преднизон – кортикостероид, горлақтың ауырсынуын немесе тонзилланың үлкейюін азайтуға қолданылса да, тиімділігін дәлелдейтін деректердің жетіспеуі және қосалқы әсерлердің болу мүмкіндігіне байланысты оның қолданылуы күмәнді. Көктамырға егілетін кортикостероидтар, әдетте гидрокортизон немесе дексаметазон, күнделікті қолдануға ұсынылмайды, бірақ тыныс жолдарының бітелу қаупі, тромбоциттердің санының өте төмендеуі немесе гемолитикалық анемия болған жағдайда тиімді болуы мүмкін. Вирустық қарсы препараттар вирус ДНК-сының көбейуін тежеу арқылы әрекет етеді. Вирустық қарсы препараттар қымбатқа түседі, вирусқа қарсы препараттарға төзімділік тудыру қаупі бар және (жағдайлардың 1%-10%-ында) жағымсыз қосалқы әсерлерге алып келуі мүмкін. Антибиотиктердің вирусқа қарсы әсері болмаса да, олар бактериялық екінші инфекцияларды емдеу үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, стрептококк (ангина) инфекциясы. Дегенмен, жедел Эпштейн-Барр вирусы инфекциясы кезінде ампициллин мен амоксициллин қолдануға ұсынылмайды, себебі жалпы сырқырау пайда болуы мүмкін.
Paracetamol (acetaminophen) and NSAIDs, such as ibuprofen, may be used to reduce fever and pain. Prednisone, a corticosteroid, while used to try to reduce throat pain or enlarged tonsils, remains controversial due to the lack of evidence that it is effective and the potential for side effects. Intravenous corticosteroids, usually hydrocortisone or dexamethasone, are not recommended for routine use but may be useful if there is a risk of airway obstruction, a very low platelet count, or hemolytic anemia. Antiviral agents act by inhibiting viral DNA replication. Antivirals are expensive, risk causing resistance to antiviral agents, and (in 1% to 10% of cases) can cause unpleasant side effects. Although antibiotics exert no antiviral action they may be indicated to treat bacterial secondary infections of the throat, such as with streptococcus (strep throat). However, ampicillin and amoxicillin are not recommended during acute Epstein–Barr virus infection as a diffuse rash may develop.
Тарих
Жұқпалы мононуклеоздың ерекше симптомдары XIX ғасырдың соңына дейін сипатталмаған көрінеді. 1885 жылы белгілі орыс педиатры Нил Филатов «идиопатикалық аденоит» деп атаған, жұқпалы мононуклеозға ұқсас белгілерді көрсететін жұқпалы процеске қатысты хабарлады. 1889 жылы неміс бальнеологы және педиатры Эмиль Пфайффер отбасыларда жиі кездесетін, кейде жеңіл түрде өтетін ұқсас жағдайларды тәуелсіз түрде сипаттады және оған Drüsenfieber («безді қызба») деген термин қолданды. Мононуклеоз сөзінің бірнеше мағынасы бар, бірақ қазіргі кезде ол көбінесе ЭВВ (EBV) вирусынан туындайтын жұқпалы мононуклеоз мағынасында қолданылады. «Жұқпалы мононуклеоз» термині 1920 жылы Томас Пек Спрунт және Фрэнк Александр Эванс Джонс Хопкинс ауруханасының бюллетенінде жарияланған аурудың классикалық клиникалық сипаттамасында қолданылды. Жұқпалы мононуклеозды анықтауға арналған зертханалық тест 1931 жылы Йель қоғамдық денсаулық мектебінің профессоры Джон Родман Пол мен Уоллз Уиллард Баннелл ауруға шалдыққан адамдардың сарысуында гетерофильді антиденелерді тапқаннан кейін жасалды. Пол-Баннелл тесті (ПБТ) кейін гетерофильді антиденелер тестімен алмастырылды. Эпштейн-Барр вирусы алғаш рет 1964 жылы Бристоль университетінде Майкл Энтони Эпштейн мен Ивонн Барр Буркитт лимфомасының жасушаларында анықталды. Вируспен жұмыс істеген зертханалық техник ауруға шалдыққаннан кейін, 1967 жылы Филадельфия балалар ауруханасында Вернер мен Гертруда Хенле инфекциялық мононуклеозбен байланысын анықтады: техник ауруға шалдыққанға дейін және кейін алынған сарысу үлгілерін салыстыру вирусқа қарсы антиденелердің пайда болуын көрсетті. Йель қоғамдық денсаулық мектебінің эпидемиологы Альфред Э. Эванс мононуклеоздың негізінен сүйісу арқылы жұғатынын тексеру арқылы растады, соның салдарынан бұл ауру «сүйісу ауруы» деп аталатын болды.
The characteristic symptomatology of infectious mononucleosis does not appear to have been reported until the late nineteenth century. In 1885, the renowned Russian pediatrician Nil Filatov reported an infectious process he called "idiopathic adenitis" exhibiting symptoms that correspond to infectious mononucleosis, and in 1889 a German balneologist and pediatrician, Emil Pfeiffer, independently reported similar cases (some of lesser severity) that tended to cluster in families, for which he coined the term Drüsenfieber ("glandular fever"). The word mononucleosis has several senses, but today it usually is used in the sense of infectious mononucleosis, which is caused by EBV. The term "infectious mononucleosis" was coined in 1920 by Thomas Peck Sprunt and Frank Alexander Evans in a classic clinical description of the disease published in the Bulletin of the Johns Hopkins Hospital, entitled "Mononuclear leukocytosis in reaction to acute infection (infectious mononucleosis)". A lab test for infectious mononucleosis was developed in 1931 by Yale School of Public Health Professor John Rodman Paul and Walls Willard Bunnell based on their discovery of heterophile antibodies in the sera of persons with the disease. The Paul Bunnell Test or PBT was later replaced by the heterophile antibody test. The Epstein–Barr virus was first identified in Burkitt's lymphoma cells by Michael Anthony Epstein and Yvonne Barr at the University of Bristol in 1964. The link with infectious mononucleosis was uncovered in 1967 by Werner and Gertrude Henle at the Children's Hospital of Philadelphia, after a laboratory technician handling the virus contracted the disease: comparison of serum samples collected from the technician before and after the onset revealed development of antibodies to the virus. Yale School of Public Health epidemiologist Alfred E. Evans confirmed through testing that mononucleosis was transmitted mainly through kissing, leading to it being referred to colloquially as "the kissing disease".